Nghệ sĩ nhân dân Phó Thị Kim Đức: đau đáu với nghệ thuật ca trù

PNTĐ-Dù đã ở độ tuổi “xưa nay hiếm”, NSND Phó Thị Kim Đức vẫn một lòng đau đáu với việc gìn giữ và phát huy nghệ thuật truyền thống của nước nhà.
 
Là nghệ nhân ca trù, đào nương cuối cùng của giáo phường Khâm Thiên, ở tuổi 88, nghệ sĩ Phó Thị Kim Đức là nữ nghệ sĩ cao tuổi nhất trong đợt nhận danh hiệu cao quý của Nhà nước trao tặng năm 2019: Nghệ sĩ Nhân dân (NSND). Với người nghệ sĩ dành gần như cả cuộc đời cống hiến cho nghệ thuật truyền thống, việc giữ gìn và truyền dạy ca trù cho các thế hệ mai sau vẫn là nỗi niềm luôn đau đáu.
 
 

“Tôi yêu ca trù lắm!”
 
Nghệ sĩ Phó Thị Kim Đức, sinh năm 1931 tại Hà Nội. Gần 30 năm công tác tại Đài tiếng nói Việt Nam, tiếng hát chèo mượt mà, ngọt ngào của bà đã quen thuộc với nhiều thế hệ thính giả. Nhưng thực ra, nghệ sĩ Kim Đức lại được sinh ra và lớn lên trong cái nôi nghệ thuật ca trù.
Cha, anh trai, bác, cô, chú ruột của bà đều là những nghệ nhân ca trù ở phố Khâm Thiên - một “địa danh ca trù” đất Bắc những năm trước Cách mạng tháng Tám. Bà của Kim Đức là cụ Phó Thị Yến, một nghệ nhân ca trù nổi tiếng ở Hà Nội và bố là ông Phó Đình Ổn, quản ca giáo phường ca trù Khâm Thiên. Ngay từ khi còn nhỏ, Kim Đức đã được cha mình dạy cho từng lời ca, nhịp phách. 7 tuổi biết hát ca trù, 13 tuổi, cô bé Kim Đức bắt đầu theo cha và anh đi hát ở Khâm Thiên như một đào nương chính thức.
 
Chiến tranh loạn lạc khiến gia đình bà phải bỏ nghiệp hát đi tản cư khỏi Hà Nội. Bố mất, các anh vào bộ đội, gia cảnh khó khăn nhưng ngọn lửa đam mê nghệ thuật của người nghệ sĩ vẫn luôn cháy bỏng trong bà.
 
Năm 1960, bà trúng tuyển lớp đào tạo giáo sinh trường Ca kịch dân tộc Trung ương ở Hà Nội. Sau đó, nghệ sĩ Kim Đức làm cộng tác viên, rồi được tuyển là diễn viên đội chèo, Đoàn ca nhạc, Đài TNVN. Trong khoảng thời gian hát chèo ở Đài, bà nhận được nhiều tình cảm của thính giả qua những bức thư gửi về chương trình. Bà nghỉ hưu năm 1986 và được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú ngành chèo. Nghệ sĩ Kim Đức vẫn tiếp tục cộng tác thu thanh với Đài TNVN, đem tiếng hát của mình phục vụ thính giả trong và ngoài nước, thể hiện một sức lao động bền bỉ và niềm đam mê nghệ thuật cháy bỏng.
 
Bà đã lưu diễn ở 11 nước như Mỹ, Pháp, Thuỵ Sỹ, Hồng Kông... và được nhiều khán giả nước ngoài mến mộ. Ở tuổi 88, NSND Kim Đức vui mừng vì những nỗ lực cống hiến cho nghệ thuật của bà trong suốt những năm qua được đền đáp xứng đáng bằng danh hiệu NSND - danh hiệu cao quý nhất trong cuộc đời người nghệ sĩ.
 
Hy vọng rằng, ca trù không còn là nốt lặng
 
Dù đã ở độ tuổi “xưa nay hiếm”, NSND Phó Thị Kim Đức vẫn một lòng đau đáu với việc gìn giữ và phát huy nghệ thuật truyền thống của nước nhà.
 

 
NSND Kim Đức tâm sự, nghệ thuật ca trù đã lay lắt suốt một thời gian dài. Ca trù xưa là nghệ thuật sang trọng, bác học, ngày nay không còn nhiều người thưởng thức ca trù, thậm chí đây còn là môn nghệ thuật kén người nghe. Ca trù chưa có chỗ đứng trong xã hội hiện đại, nghệ nhân ca trù cũng khó sống được bằng nghề. Người theo ca trù bây giờ cũng không còn niềm đam mê đến mức đắm đuối, sống chết với nghề như xưa.
 
Nhìn thấy được hiện trạng của ca trù, với trách nhiệm của một nghệ nhân, sự đau đáu với nghề, ngay từ khi nghỉ hưu, NSND Kim Đức đã dành thời gian, tâm sức để nghiên cứu và truyền dạy nghệ thuật ca trù, vừa để giữ “nghề” của gia đình, vừa để ca trù không thất truyền.
 
Bà cũng cho biết, có nhiều người tìm đến xin truyền nghề nhưng bà nhận lời rất ít, bởi bà muốn dành tâm sức để dạy cho những ai thực sự dành tâm huyết với nghề.
 
“Muốn theo đuổi môn nghệ thuật này, phải thực sự yêu thích và có niềm đam mê. Dù có năng khiếu đến đâu mà không bỏ công rèn luyện, trau dồi giọng hát thì cũng không thành tài được. Ca trù là môn nghệ thuật rất khó, miệng hát, tay phải đánh phách theo đàn. Có những người học 20 năm nhưng khi trộn phách vẫn nhầm lẫn. Vì vậy, tôi dạy học trò rất nghiêm, chỉ bảo từ kĩ thuật hát cho đến dáng ngồi, cách ăn mặc... Mỗi người học trò phải theo học ít nhất từ 3-5 năm thì tôi mới cho ra ngoài biểu diễn” – NSND Kim Đức nói.
 
NSND Kim Đức cho biết thêm, bà đã bỏ thời gian để nghe lại những băng ca trù cổ, ghi lại các phách, cô đọng lại thành tổng thể đàn, phách và hát để đưa vào giáo trình. Bà lấy đó làm cơ sở để dạy cho các học trò một cách khoa học, chứ không để ca trù bị “tam sao thất bản” theo lối dạy “truyền khẩu”.
 
Hơn 30 năm qua - kể từ ngày về hưu, bà đã dành thời gian để đúc kết kinh nghiệm và truyền dạy các bài bản ca trù. Sự ra mắt của giáo phường ca trù Kim Đức với tên gọi “Kim Đức ca quán” đặt tại 21/52 Tô Ngọc Vân (Quảng An, Tây Hồ, Hà Nội) có thể coi như nhà hát ca trù chuyên nghiệp đầu tiên tại Hà Nội, được tạo dựng bởi nghệ sĩ Phó Thị Kim Đức với sự tài trợ của Công ty TNHH Sân khấu Việt và nghệ sĩ Nguyễn Nhất Lý. Vậy nhưng, trong ánh mắt của người nghệ sĩ già vẫn ẩn hiện nỗi buồn, bởi đã vài tháng nay, giáo phường vắng khách, vắng cả tiếng phách, tiếng hát.
 
“Tôi đang làm giáo trình nhưng còn phải biên soạn lại. Tôi mong sau này có một trường tư thục để dạy bài bản cho các cháu về ca trù. Nếu còn sức, tôi sẽ làm nhiều hơn. Tôi hy vọng với những đóng góp của mình, ca trù sẽ có một chỗ đứng trong đời sống văn hóa - nghệ thuật của Việt Nam” – bà tâm huyết.
 
Ca trù là loại hình nghệ thuật truyền thống của miền Bắc, thịnh hành từ khoảng thế kỷ 15, rất phổ biến trong đời sống sinh hoạt văn hóa ở Việt Nam từ đầu thế kỷ 20 trở về trước. Trên sân khấu nhỏ, và tiếng ca trù hòa quyện với tiếng “tom”, “chát” như đưa khán giả trở về với Hà Nội xưa. Các học trò của nghệ nhân Kim Đức biểu diễn hát lót cửa đình, hát Bắc Phản, hát nói, hát mưỡu, ngâm thơ cổ…
 
Điểm chung trong những tiết mục ấy là sự khuôn thước, chuẩn mực, được nghệ nhân Kim Đức truyền dạy cho các học trò theo đúng lề lối xưa. NSND Kim Đức tâm sự, ca trù là một vốn quý trong tài sản văn hóa truyền thống Việt Nam, đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới, nhưng nghệ thuật ca trù đã bị mai một suốt một thời gian dài, khiến “hồn” của ca trù dường như không còn được như xưa. Bà hy vọng, với nỗ lực ở những năm tháng tuổi già của mình, cùng những đóng góp của cộng đồng và xã hội sẽ góp thêm cho ca trù một chỗ đứng nổi bật hơn, rõ ràng hơn trong đời sống đương đại.
 
 
Quỳnh Mai
Cách cài đặt Bluezone giúp cảnh báo người nghi nhiễm Covid-19

Bluezone là ứng dụng giúp cảnh báo sớm cho người dùng nếu họ chẳng may từng tiếp xúc với những người bị nhiễm Covid-19.
Để nhận được các cảnh báo từ Bluezone, việc đầu tiên cần làm là tải về và cài đặt ứng dụng này.
Link tải Bluezone trên Android
Link tải Bluezone trên iOS
Sau khi cài đặt, người dùng cần cấp quyền cho ứng dụng Bluezone truy cập vào bộ nhớ và kết nối Bluetooth để nhận được cảnh báo từ ứng dụng.
Bạn đang đọc bài viết Nghệ sĩ nhân dân Phó Thị Kim Đức: đau đáu với nghệ thuật ca trù tại chuyên mục Tin tức của Báo phụ nữ thủ đô. Mọi thông tin góp ý và chia sẻ, xin vui lòng liên hệ SĐT: 0243.9421865 hoặc gửi về hòm thư [email protected]

Phụ san Đời sống Gia đình - Báo Phụ nữ Thủ đô