Sông Tô Lịch:

Huyền thoại và thực tế

Bố mẹ mua nhà cho anh chị em chúng tôi học đại học trên Hà Nội để không mất tiền thuê trọ. Ngôi nhà đó nằm ven sông Tô Lịch. Mới 20 năm đi qua nhưng chúng tôi đã kịp có bao kí ức về dòng sông này. Cũng 20 năm ấy chúng tôi đã tìm hiểu về dòng sông thơ mộng của 200 năm trước và huyền sử về dòng sông 2.000 năm đã qua…

Năm 1970, lần đầu tiên chúng tôi được ở trong một ngôi nhà của mình trên đất Hà thành, một ngôi nhà xinh xắn ven dòng sông Tô Lịch. Vốn sống ở nhà quê, suốt ngày quần thảo tắm ao, đằm ngòi, câu cáy ở ven sông nên được ở cạnh một dòng sông trong ngôi nhà mới xứ lạ thật không có gì tuyệt bằng.

Nhưng thực sự buồn vì sông Tô Lịch đã không thể nào xuống tắm được. Chị hàng xóm nhìn gương mặt ngắn tũn, chán nản của tôi khi ngắm dòng nước đục lờ lờ, đầy lên những cặn bã thải và mặt nước nông toèn động viên: “Cách đây 30 năm, vào những năm 1970, bọn chị khi ấy là một lũ lau nhau, suốt những ngày hè toàn kéo nhau ra sông Tô Lịch tắm. Cả một dẻo sông từ sáng tới tối không vắng tiếng cười đùa. Vào mùa ổi chín, cả một khúc sông bên tay phải từ phía Ngã Tư Sở về là một rặng cây trĩu quả, chín vàng, thơm ngào ngạt. Cả bọn không dám lên bờ hái trộm mà tìm que, vin cành, rung cho ổi rụng xuống sông rồi nhao nhao mò ăn. Thế mà bây giờ lòng sông bị thu hẹp lại, nước thải thành phố đổ vào, buồn không thể tả”.

Ảnh minh họa.Ảnh minh họa.

Có một anh cùng xóm đi qua, thấy hai chị em đứng trên cầu trò chuyện, đứng lại góp vui: “Nhìn dòng sông bây giờ thế thôi, đừng có đùa nhé, ngày xưa vua từng đi thuyền rồng dạo chơi ngắm cảnh làng xóm thôn quê hai bên bờ đấy”. Anh ấy không biết đó là vị vua nào và câu chuyện ấy được nhân dân hai bên bờ sông truyền miệng nhau từ đời này qua đời khác như một niềm tự hào lớn lao. Sau này đọc tài liệu lịch sử tôi mới biết đó là vua Lý Thái Tổ! Ngài từng ngự thuyền rồng đi dạo trên sông trong sự đón chào và cổ vũ của bà con dân làng dọc hai bờ sông Tô Lịch. Cảm kích sự mến mộ của nhân dân, vua đã đặt tên cho vùng đất ở phía gần giáp với Tây Hồ là vùng Nghĩa Đô. Tên đó còn được giữ tới ngày nay sau cả ngàn năm.

Cái thời mấy anh chị em hàng xóm láng giềng chúng tôi trò chuyện trên cầu ấy thoắt cái cũng đã 20 năm. 20 năm về trước ấy tôi còn là cô sinh viên đại học thì khúc sông này chưa được kè, cỏ và hoa dại vẫn mọc thoai thoải hai bên bờ. Phía đối diện nhà tôi ở là một rặng hàng rào hoang đầy hoa tím nở. Những buổi sớm mùa hạ tôi thường dậy đi dạo sang bờ bên ấy, hít thở hương hoa ngan ngát thơm, gió nhè nhẹ, đường hơi mấp mô, khấp khểnh chứ chưa mịn đẹp như bây giờ nhưng khung cảnh hoang sơ thật thơ mộng. Có một dãy nhà lúp xúp ở gần cuối con đường, nhà ai đó bỏ không mãi, chỉ có khu vườn phía sau vẫn được một bà cụ chăm chỉ trồng rau. Sau đó, ngôi nhà nọ được chủ nhà cho những người bán hàng rong thuê. Cứ sớm sớm, chiều chiều, một hàng xe đẩy với dàn băng đĩa và các thứ: kim băng, chun cột tóc, băng phiến, thuốc chuột… rồng rắn kéo nhau đi.

Tôi bỗng nhớ lại lịch sử của gần 2.000 năm, khi đó, khu làng cổ xưa nhất của đất Hà thành, nơi được gọi là làng Long Đỗ - hóa ra lại chính là nơi ngự của Thăng Long thành cổ - có vị thần nhân tên là Tô Lịch, mấy đời làm phúc, gia đình hòa hiếu khang ninh, được vua thời ấy khen tặng và nhân dân kính trọng thờ phụng đã xin chọn tên ngài đặt cho tên đất và tên sông: Làng Long Đỗ gọi là làng Tô Lịch, dòng sông ven làng cũng gọi là sông Tô Lịch - đó là dân gian truyền lại. Còn tên chính thức có trên bản đồ còn lưu lại tới nay là do những ghi chép từ thời Lý Nam Đế, ngài đã cho xây Tô Lịch Giang Thành bên dòng sông xưa của Hà Nội, dòng sông đó là sông Tô Lịch: Tô Lịch Giang Thành là tòa thành bên sông Tô Lịch.

Cho tới ngày nay, trải qua ngót nghét 2.000 năm, dòng sông văn hiến ấy đã giữ bao câu truyện truyền thuyết và lịch sử còn in đậm nét hào hoa và rưng rưng cảm xúc. Ít ai biết rằng, dòng sông huyền thoại này còn gói ghém thi hài hoàng hậu Phạm Thị Uyển (cháu họ cụ Phùng Hạp Khanh, cụ là thân sinh của ngài Phùng Hưng - Bố Cái Đại Vương). Vào những năm 722, hoàng hậu Phạm Thị Uyển đã giúp chồng là vua Mai Hắc Đế chỉ huy thủy quân, yểm trợ cho hoàng tử Báo Sơn, con trai cả của vua Mai Hắc Đế chống lại quân xâm lược nhà Đường. Bị thất trận, bà đã gieo mình xuống ông Tô Lịch (quãng Hòa Mục, Trung Hòa, Từ Liêm, Hà Nội).

Với hàng mấy ngàn năm lịch sử, biết bao điều huyền diệu đã diễn ra, dòng sông Tô Lịch đã là chứng nhân của lịch sử bao đời. Tiếc rằng hiện nay, sông vẫn chưa trở thành một nơi du ngoạn như mong ước và nỗ lực của Thành phố. Tuy nhiên, đáng mừng là có nhiều đoạn sông đã được cải tạo đẹp, con đường đi ven sông thơ mộng cho người dân tập thể dục, dạo mát cũng đã thay đổi rất nhiều cho dòng sông. Tôi thì luôn tin rằng, nếu sông Tô Lịch được trả về đúng vẻ đẹp vốn có của nó, việc khai thác du lịch và khơi dậy các tiềm năng phát triển kinh tế chắc chắn sẽ tạo thêm sức hút mới với đất Hà thành ngàn năm văn hiến.

BẠC KHAO LAN

Cách cài đặt Bluezone giúp cảnh báo người nghi nhiễm Covid-19

Bluezone là ứng dụng giúp cảnh báo sớm cho người dùng nếu họ chẳng may từng tiếp xúc với những người bị nhiễm Covid-19.
Để nhận được các cảnh báo từ Bluezone, việc đầu tiên cần làm là tải về và cài đặt ứng dụng này.
Link tải Bluezone trên Android
Link tải Bluezone trên iOS
Sau khi cài đặt, người dùng cần cấp quyền cho ứng dụng Bluezone truy cập vào bộ nhớ và kết nối Bluetooth để nhận được cảnh báo từ ứng dụng.
Bạn đang đọc bài viết Huyền thoại và thực tế tại chuyên mục Phụ san Đời sống Gia đình của Báo phụ nữ thủ đô. Mọi thông tin góp ý và chia sẻ, xin vui lòng liên hệ SĐT: 0243.9421865 hoặc gửi về hòm thư [email protected]

Tra cứu điểm thi tốt nghiệp THPT 2020

Phụ san Đời sống Gia đình - Báo Phụ nữ Thủ đô