Những mùa Nobel vắng bóng phụ nữ

PNTĐ-Kể từ khi có giải Nobel năm 1901 tới nay, trong số 900 chủ nhân giải thưởng này, chỉ có 48 phụ nữ. Riêng về lĩnh vực Vật lý, người phụ nữ cuối cùng giành giải là Maria Goeppert Mayer...
 
Kể từ khi có giải Nobel năm 1901 tới nay, trong số 900 chủ nhân giải thưởng này, chỉ có 48 phụ nữ. Riêng về lĩnh vực Vật lý, người phụ nữ cuối cùng giành giải Nobel là Maria Goeppert Mayer vào năm 1964. Trong khi đó, phụ nữ tham gia và đóng góp vào lĩnh vực khoa học ngày càng nhiều.
 
Chân dung các nhà khoa học giành giải Nobel 2017
 
Nghiên cứu năm 2011 của Bộ Thương mại Mỹ cho thấy, rất ít phụ nữ tốt nghiệp đại học các ngành khoa học kỹ thuật. Với những người có bằng trong lĩnh vực này thì khi đi làm, họ ít có cơ hội được làm đúng với nghề đào tạo hơn so với nam giới.
 
Để giành được giải Nobel, ít nhất nhà khoa học đó phải được đề cử. Rosalind Franklin, sáng lập viên Hội Franklin, đã đặt mục tiêu làm cho nhiều phụ nữ được đề cử hơn trong ngành khoa học. Bà cho rằng, thiếu ứng cử viên nữ trong giải Nobel nói chung xảy ra là do đàn ông không có xu hướng đề cử phụ nữ, còn phụ nữ lại không đề cử chính mình.
 
Thêm nữa, cần phải xét tới bối cảnh lịch sử. Các giải Nobel thường được trao cho những phát hiện diễn ra cách đây cả chục năm để đảm bảo kết quả các phát hiện này bền vững theo thời gian. Điều này có nghĩa là các giải thưởng được trao ngày nay phản ánh giai đoạn mà khoa học vẫn còn chủ yếu do nam giới chiếm lĩnh.
 
Một lý do nữa: Khi độ tuổi trung bình của người giành giải tăng lên, các nhà khoa học nữ hiện đại sẽ tiếp tục không được xướng tên vì đơn giản giải Nobel không được trao cho những người đã chết. Ví dụ, trong những năm 1970, nhà Vật lý Thiên văn Vera Rube phát hiện ra bằng chứng về vật chất tối – phát hiện đáng được nhận giải Nobel. Tuy nhiên, bà Rubin đã qua đời năm 2016 và có nghĩa là bà sẽ không bao giờ nhận được giải Nobel mà bà xứng đáng được nhận.
 
Một nguyên nhân khác khiến cơ hội giành giải Nobel của phụ nữ ít đi là tiêu chí trao giải Nobel là không trao cho hơn ba người. Có những nhà khoa học nữ như bà Lise Meitner, một trong những người cùng phát hiện ra quá trình phân hạch hạt nhân nhưng chưa bao giờ giành giải Nobel cho dù được đề cử Nobel Vật lý tới 29 lần từ năm 1937 tới 1965 và 19 lần được đề cử giải Nobel Hóa học từ năm 1924 tới 1948. Trong khi đó, cộng sự của bà là Otto Hahn đã được trao giải Nobel Hóa học với thành tựu về quá trình phân hạch hạt nhân năm 1944. Hai nhà Vật lý nữ là Burnell và Chien-Siung Wu cũng chứng kiến đồng nghiệp giành giải Nobel nhờ công trình mà họ cũng tham gia nhưng không được đề cử.
 
Về vấn đề này, bản thân nhà khoa học Kip Thorne, người giành giải thưởng Nobel Vật lý 2017 cùng hai nhà khoa học khác cũng cho rằng, cần phải công nhận cả hàng trăm nhà khoa học thuộc dự án LIGO Scientific Collaboration. Nghiên cứu giúp ba nhà khoa học trên giành giải Nobel có 1.011 đồng tác giả nhưng chỉ ba người được vinh danh.
 
Ông Thorne nói: “Chúng ta sống trong kỷ nguyên mà một vài phát hiện lớn thực sự là kết quả của sự cộng tác sâu rộng và sự đóng góp của rất nhiều người. Tôi hi vọng trong tương lai, Ủy ban Giải Nobel tìm ra cách nào đó trao giải cho một tập thể lớn thay vì chỉ trao giải cho những người có thể có ảnh hưởng mạnh với dự án từ khi bắt đầu như chúng tôi”.
 
Một số người còn cho rằng, quá trình lựa chọn người giành giải Nobel có thể bị tác động bởi cảm tính chủ quan hay yếu tố chính trị. Quá trình chọn lựa diễn ra rất bí mật do đó không thể có hoạt động vận động và danh sách đề cử được giữ bí mật tới 50 năm.
 
Thực trạng không có phụ nữ giành giải Nobel khiến ông Goran Hannsson, Tổng Thư ký Viện Khoa học Hoàng gia Thụy Điển, tỏ ra lo ngại. Ông cho biết, các ủy ban lựa chọn người giành giải Nobel sẽ họp để bàn về vấn đề đa dạng giới tính và sắc tộc trong giải Nobel. Ông Hansson phát biểu sau khi thông báo giải Nobel Kinh tế mới đây: “Tôi hi vọng trong 5 năm, 10 năm tới, chúng ta sẽ thấy một sự phân bố giải rất khác biệt”.
 
Vẫn còn nhiều việc cần phải làm để khiến cộng đồng khoa học công nhận thành tựu của phụ nữ nhiều hơn. Một trong những bước đầu tiên phải là một nỗ lực để đưa nhiều nhà khoa học nữ vĩ đại vào giáo trình giảng dạy tại các trường phổ thông, đại học, để tên tuổi họ được vinh danh một cách xứng đáng.
 
Dương Thùy
(Theo National Geographic)
Bạn đang đọc bài viết Những mùa Nobel vắng bóng phụ nữ tại chuyên mục Tin tức của Báo phụ nữ thủ đô. Mọi thông tin góp ý và chia sẻ, xin vui lòng liên hệ SĐT: 0243.9421865 hoặc gửi về hòm thư baophunuthudo@gmail.com