“Lỗi hẹn cùng ca dao” - nỗi niềm ai tỏ?

Vườn nay người khác đã rào
Khóm mai thay chỗ khóm đào ngày xưa
Em ngồi giặt áo giữa trưa
Đâu rồi môi hát vu vơ một mình?
Em ngồi giặt áo lặng thinh
Vò cho sạch những vết tình còn vương
Giũ cho vơi bớt giọt buồn
Phơi cho khô hết nhớ thương xa vời...

Đàn Kiều được mấy khúc vui
Thơ Kiều có vận vào đời em chăng?
Tình so chưa đủ ngũ âm
Áo chồng con đã nặng oằn dây phơi
Áo ca dao, gió cuốn rồi
Cầu ca dao trả cho người khác qua...

Tóc mai rủ bóng hiên nhà
Chuyện xưa dù nhắc vẫn là chuyện xưa
Em ngồi giặt áo giữa trưa
Rát bàn tay vẫn vò chưa sạch lòng
                                           Thanh Nguyên

Bài thơ mới đọc tưởng như một bài ca dao hiện đại. Cũng là những hình ảnh ước lệ quen thuộc: vườn, khóm trúc, khóm mai… nhưng lại không phải một không gian lãng mạn, tình tứ: “Bây giờ mận mới hỏi đào/ Vườn hồng đã có ai vào hay chưa?/ Mận hỏi thì đào xin thưa/ Vườn hồng có lối nhưng chưa ai vào.”
Mà là một thực tế lạnh lùng: “Vườn xưa người khác đã rào/ Khóm mai thay chỗ khóm đào ngày xưa”.

Vậy là chốn cũ nhưng người thì mới, người mới đã đánh dấu chủ quyền: rào dậu xung quanh để chặn lối lại qua. Mọi sự ở trạng thái ổn định, đã rồi.

Và cô gái ngày xưa đang tuổi cập kê, còn e thẹn trong buổi đầu hò hẹn cùng bao nhiêu mộng ước giờ cũng đã là vợ, là mẹ với trách nhiệm và bổn phận ở một “vườn khác”.

Nhưng bổn phận đó có gì như gánh nặng đè nèn những mơ mộng ngày nào. Có phải, “em” nhận ra mình đã không đến được với tình yêu đích thực của cuộc đời. Có những điều xót xa, chua chát:

Em ngồi giặt áo giữa trưa
Đâu rồi môi hát vu vơ một mình ?
Em ngồi giặt áo lặng thinh

Điều gì khiến một cô gái hồn nhiên, yêu đời thay đổi đến vậy? Hình như đó là quy luật. Mỗi độ tuổi người ta sẽ có những trải nghiệm và tâm trạng khác nhau. Nếu ngày xưa vừa làm em vừa “hát vu vơ” thì nay “em ngồi giặt áo lặng thinh”. Công việc không còn là niềm vui nữa. Công việc là việc phải làm.

Trong những việc nhà, giặt quần áo dường như mặc định dành cho người phụ nữ. Và công việc đó được Thanh Nguyên lồng vào nỗi lòng của người đang phải thực hiện hợp lí đến xót xa.

Em ngồi giặt áo lặng thinh
Vò cho sạch những vết tình còn vương
Giũ cho vơi bớt giọt buồn
Phơi cho khô hết nhớ thương xa vời ...

Vò áo cho sạch hay cũng là để vò hết những vết tình còn vương vấn, giũ áo hay là giũ cho bớt những giọt buồn sâu nặng, phơi áo hay còn muốn phơi khô những nhớ thương giờ đã không còn đúng chỗ.

Vậy là công việc trở thành chỗ cho người phụ nữ trút bỏ và giải tỏa nỗi lòng, những mong tâm tư dịu lại.

Không chỉ mượn ca dao, Thanh Nguyên còn đưa cả câu chuyện của nàng Kiều - người phụ nữ nổi tiếng tài sắc mà số phận long đong, trắc trở vào bài thơ.

Đàn Kiều được mấy khúc vui
Thơ Kiều có vận vào đời em chăng

Ngày xưa các cụ hay bói Kiều vì cho rằng hơn ba nghìn câu thơ trong Truyện Kiều có đầy đủ mọi cung bậc, trạng thái tình cảm và cuộc sống con người nhưng “đàn Kiều được mấy khúc vui”. Thực ra, mỗi cô gái đều thấy mình ở đâu đó trong cuộc đời của nàng Kiều- dù có thể không xinh đẹp, tài hoa. Nhất là những người phụ nữ đa cảm, những người phụ nữ không đến được với tình yêu đích thực. Liên tưởng, xa xót nhưng đâu có thể thay đổi điều gì.

Đàn so chưa đủ ngũ âm
Áo chồng con đã nặng oằn dây phơi

Thực tại vẫn là thực tại. Con người chỉ có thể nhìn về quá khứ trong tâm tưởng và đôi phút lặng lòng còn vẫn phải đối diện, sống với thực tại dù thực tại đó tẻ nhạt, buồn chán đến mức nào.

Áo ca dao gió cuốn rồi
Câu ca dao trả cho người khác qua.

Dẫu biết không phải tình yêu nào cũng có thể đi đến đích nhưng với những tình cảm mặn nồng thì sự dở dang, đứt gãy biết bao giờ có thể nguôi ngoai.

Thanh Nguyên gọi lên một dấu hiệu tình yêu đôi lứa “áo ca dao” sáng tạo và đầy sức biểu cảm. Dấu hiệu ấy được điệp lại một phần ở câu dưới “câu ca dao” tạo nên sự day dứt liên hoàn không dứt.

Tuy nhiên, giống như ở đoạn trên, cứ khi nào chuẩn bị chìm đắm vào quá vãng, sắp sửa mất phương hướng ở thực tại thì bổn phận, trách nhiệm của người phụ nữ lại thức dậy. Để hiểu một điều “chuyện xưa dù nhắc vẫn là chuyện xưa”. Không thể thay đổi được quá khứ, vẫn phải sống với thực tại dù thực tại ấy không vui. Cho nên:

Em ngồi giặt áo giữa trưa
Rát bàn tay vẫn vò chưa sạch lòng

Một lần nữa, sự lồng ghép tâm trạng vào công việc khéo léo, nhuần nhị lạ lùng. Dưới đôi bàn tay thuần thục và đảm đang, những tấm áo dù bẩn đến đâu cũng được giặt, vò cho sạch nhưng lòng người đang bề bộn, ngổn ngang làm sao mà dọn dẹp cho gọn gàng, nhẹ nhõm.

Cuộc đời vốn không hề đơn giản, lòng người lại càng phức tạp. Những người phụ nữ càng lắm nỗi niềm. Có thể không thấy những lời than vãn, những giọt nước mắt… vẫn thấy sự cần mẫn, đảm đang hàng ngày. Nhưng có biết đâu, đằng sau lớp vỏ bình yên, ánh mắt lặng thầm lại là bao trở trăn đau đáu. Thực ra mong muốn của phụ nữ không cầu kì, lớn lao. Chỉ hy vọng được là mình và có thể hết mình cho những điều xứng đáng.

NHẤT MẠT HƯƠNG