Phố nhỏ, ngõ nhỏ nhà ai ở đó?

Và cứ ao ước, mong mỏi được đến. Rồi cũng đặt chân và dần quen thuộc. Đã bớt choáng ngợp với những xô bồ, hiện đại, thấy lắng lòng hơn với những điều đơn sơ, bé nhỏ của mảnh đất này. Thậm chí còn thương, rưng rưng với những góc vất vả, lầm lụi – những phố nhỏ, ngõ nhỏ, nhà nhỏ giữa dọc ngang phố phường, quán xá.

Nhớ mãi lần đầu tiên “được ở Hà Nội” - là năm thi đại học. Địa điểm thi ở trường THPT Chu Văn An, ngẫu nhiên gần nhà cô họ. Ở đó 3 ngày thôi mà có những trải nghiệm khó quên. Vì lần đầu được ra khu sân sau lăng Bác xem lễ duyệt binh, hạ cờ; được thấy một không gian vừa mênh mông, khoáng đạt, vừa trang nghiêm, thành kính đến thế; được thưởng thức những món quà sáng vừa ngon vừa tinh tế vừa… đắt hơn hẳn ở quê. Và ấn tượng nhất là những sinh hoạt trong căn nhà tập thể siêu nhỏ của cô. Không biết nhà được bao nhiêu mét vuông, chỉ biết nhỏ lắm. Nhỏ đến mức mọi thứ đều được treo lên, không có một đồ vật nào thừa, đến mọi thành viên trong nhà cũng có dáng nhỏ nhắn, gầy gò chắc để phù hợp với không gian sống. Không có giường, chỉ dùng chiếu; chiếu trải ra lúc ăn cơm, khi đi ngủ, xong lại cuốn vào gọn gàng không để lại bất kì dấu vết nào. Đối diện là bếp, cùng dãy với một loạt gian bếp của các nhà trong khu. Tất nhiên nhỏ hơn phòng ở. Vừa làm chỗ nấu nướng, vừa là chỗ tắm giặt luôn. Mà mỗi lần vào đó, tôi cảm giác mình sắp sửa được biến hình thành người tí hon hoặc diễn viên xiếc uốn dẻo chuẩn bị chui vào hộp diêm. Dù muốn giúp vô cùng, đành bất lực đứng ngoài nhìn con gái cô trổ tài xoay xở trong cái hộp diêm đó để chuẩn bị những bữa cơm vẫn đầy đủ như thường. Và suốt mấy ngày ở đó, nhà vệ sinh vẫn là điều bí mật.

Ảnh minh họa

Sau này, có dịp lang thang khu phố cổ mới vỡ ra nhiều điều. Biết rằng không chỉ nhà cô mới nhỏ nhắn như thế. Mà có rất nhiều, rất nhiều những ngôi nhà khác “bé đến không tưởng”. Nhưng người ta không chỉ sống, còn buôn bán, làm ăn quanh năm, suốt tháng.

Ghé vào một hàng bún riêu đang bốc khói thơm lựng, bối rối vì không bàn nào trống nửa chỗ. Được chỉ đi vào ngõ đối diện, nhà số 5. Ôi ngõ- hẻm thì đúng hơn, hun hút, trộn đủ thứ mùi. Nhà số 5 - một căn phòng bé xíu, xếp vài bộ bàn ghế, may quá còn một bàn. Vừa yên vị đã được nhờ đứng dậy để cô phục vụ mở cánh cái tủ lạnh to đùng được tận dụng đang nép vào một góc phòng.

Ăn xong, hỏi nhà vệ sinh, được chỉ đi vào vị trí tận cùng ngõ - cũng là nhà vệ sinh chung. Ôi cái nhà vệ sinh thần thánh, chắc đã tồn tại gần thế kỉ. Nó còn giản dị hơn cả những nhà vệ sinh ở quê, gợi lên cái cảm giác vừa quen, vừa lạ, vừa phục vừa thương. Phục và thương những con người đã gắn bó, làm ăn với những hộp diêm bé nhỏ, những cung cách sinh hoạt có một không hai trong những chốn chật chội, xập xệ, cũ càng giữa thủ đô hoa lệ.

Rời khu ăn uống, lang thang qua mấy con đường ngang dọc như bàn cờ, ra đường chính, ngồi một góc trong quán cà phê nhìn thấy mùa thu đã về trên phố. Nắng trải vàng như mật ong, gió đa tình đùa bỡn đám lá khô lạo xạo. Hình như, nắng, gió cũng thích chu du ở những nơi mênh mông, khoáng đạt. Bỏ quên những chen chúc, ngột ngạt ở những con đường nhỏ hun hút phía trong.

Bỗng nhớ nôn nao câu hát ”phố nhỏ, ngõ nhỏ, nhà tôi ở đó. Đêm lặng nghe trong gió, tiếng sông Hồng thở than”.

Có một Hà Nội rộng lớn, hiện đại, vẫn có một Hà Nội nhỏ bé, chật chội đến rưng rưng!

NHẤT MẠT HƯƠNG