Giải pháp kết nối doanh nghiệp nông sản với đường sắt, hàng không

Quang cảnh hội nghị

Phát biểu tại hội nghị, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương cho biết, nông sản là một trong những ngành xuất khẩu quan trọng của Việt Nam, đóng góp tích cực vào kim ngạch xuất khẩu chung của cả nước; trong đó có nhiều mặt hàng nằm trong nhóm các nước xuất khẩu lớn trên thế giới như gạo, cà phê, hạt điều, hạt tiêu, cao su…

Năm 2019, kim ngạch xuất khẩu nông sản của Việt Nam đạt gần 25,5 tỷ USD, có 6/9 mặt hàng xuất khẩu chủ lực đạt kim ngạch trên 2 tỷ USD. Một số mặt hàng như: Thủy sản đạt 8,54 tỷ USD; rau quả đạt 3,75 tỷ USD; hạt điều đạt 3,29 tỷ USD (tương đương 456 nghìn tấn); cà phê đạt 2,86 tỷ USD (tương đương 1,65 triệu tấn); gạo đạt 2,81 tỷ USD (tương đương 6,37 triệu tấn); cao su đạt 2,3 tỷ USD (tương đương 1,7 triệu tấn)…

Bên cạnh những thành tựu đạt được, xuất khẩu nông sản của Việt Nam đang đối diện với nhiều khó khăn, thách thức; nhất là hoạt động logistics đối với nông sản đang là một trong những yếu tố khiến nông sản Việt khó phát huy được lợi thế cạnh tranh.

Với đặc thù của một số loại hàng nông sản có chu kỳ sử dụng ngắn, dễ hư hỏng, tính thời vụ theo mùa... nên hoạt động logistics phục vụ vận chuyển hàng nông sản đòi hỏi cao từ khâu sản xuất, thu hoạch, chế biến, đóng gói, lưu trữ, vận chuyển và phân phối đến người tiêu dùng cuối cùng.

Đối với phương thức vận tải vận chuyển hàng nông sản và hàng lạnh nên đường bộ là sự lựa chọn hàng đầu đối với các doanh nghiệp chủ hàng do sự linh hoạt, thời gian vận chuyển nhanh và là một phương thức truyền thống, nhất là xuất khẩu sang các thị trường có chung đường biên giới với nước ta. Tiếp sau là đường biển do chi phí thấp, thích hợp và việc xuất khẩu sang các thị trường xa và các mặt hàng có tính thời vụ thấp.

Đối với đường sắt và đường hàng không hiện chưa được sử dụng nhiều do hàng không thì chi phí cao chưa phù hợp với các mặt hàng nông sản giá trị thấp, đường sắt thì thiếu kết nối linh hoạt...

Hội nghị đã nhận được nhiều ý kiến của các đại biểu cho rằng, việc tập trung khai thác vận tải đường bộ trong vận chuyển hàng hóa nông sản xuất khẩu đã ảnh hưởng nhất định đến năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam. Điều này do chi phí vận tải đường bộ khá cao, mà vẫn thường xuyên xảy ra tình trạng ùn ứ tại khu vực cửa khẩu do năng lực thông quan tại các cửa khẩu chưa đáp ứng được lượng hàng hóa xuất khẩu lớn nhất là vào cao điểm.

Trong bối cảnh dịch bệnh COVID-19 từ đầu năm 2020 đến nay, các ngành vận tải hàng không, đường sắt là những ngành chịu tác động nặng nề do lượng hành khách đi lại giảm mạnh.

Vì vậy, để hạn chế tác động của dịch bệnh, bù đắp sự sụt giảm doanh thu vận tải hành khách, ngành đường sắt và ngành hàng không đang tích cực nâng cấp cơ sở hạ tầng, nâng cao chất lượng phục vụ, hoàn thiện dịch vụ nhằm đẩy mạnh khai thác vận tải hàng hóa.

Cho biết về vấn đề này, theo  ông Nguyễn Chính Nam, Trưởng Ban Kế hoạch – Kinh doanh Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, ngành đường sắt đã đầu tư nâng cấp chất lượng toa xe, triển khai khai thác vận chuyển container lạnh tự hành, cung cấp dịch vụ vận tải khép kín...

Thời gian này, các đoàn tàu hàng liên vận quốc tế sang Trung Quốc đã được đưa vào khai thác với nhiều ưu thế về thời gian được rút ngắn, thủ tục thông quan chính ngạch tại cửa khẩu ga Đồng Đăng - Bằng Tường nhanh và thuận lợi, hàng hóa có thể đi sâu vào nội địa Trung Quốc không cần chuyển tải.

Trong 6 tháng đầu năm 2020, sản lượng xuất nhập khẩu bằng đường sắt đạt 420.000 tấn. Trong đó, xuất nhập khẩu hàng nông sản chỉ bằng 4% (đạt 17.400 tấn) tổng sản lượng xuất nhập khẩu bằng đường sắt.

Như vậy, sản lượng vận chuyển hàng nông sản xuất nhập khẩu bằng đường sắt còn rất khiêm tốn. Cho nên, để phát triển mạnh xuất nhập khẩu hàng nông sản, ngành đường sắt đang tích cực làm việc với các nước liên quan để thống nhất các giải pháp kỹ thuật kết nối, thông tin, giá cước, biểu phí dịch vụ để đưa ra mức giá hợp lý cho khách hàng.

Với hàng không, các giải pháp đã được triển khai như: Tăng cường chuyển đổi máy bay chở khách thành máy bay chở hàng, tăng năng lực chuyên chở hàng hóa, góp phần đưa cước phí vận tải về mức hợp lý.

Theo ông Vũ Tiến Dũng, Trưởng phòng hàng hóa (Bamboo Airways), hãng sẽ đẩy mạnh đường bay quốc tế nhưng do ảnh hưởng của dịch COVID-19 hãng phải chuyển hướng sang vận chuyển hàng hóa.

Các đường bay quốc tế dự kiến sẽ được mở lại trong thời gian tới. Tuy nhiên, có thể thấy chiều đi các tuyến bay quốc tế, đặc biệt là các chuyến bay giải cứu công dân từ nước ngoài thì phần lớn sẽ là bay rỗng. Nên nếu các đối tác có nhu cầu vận chuyển hàng hóa sang các nước, hãng sẵn sàng hợp tác.

Ông Đỗ Xuân Quang, Phó Tổng giám đốc Vietjet Air Cargo cho biết, các hãng hàng không trong nước mặc dù khá phát triển nhưng quy mô còn nhỏ so với các hãng nước ngoài. Đồng thời, chủ yếu tập trung khai thác bụng máy bay hành khách mà chưa có đầu tư vào máy bay chuyên chở hàng hóa (freighter). Hiện các hãng hàng không trong nước đang thiếu hụt nguồn nhân lực có trình độ và kinh nghiệm trong ngành vận tải hàng không…

Hơn nữa, hiện giá cước hàng không quá cao, đặc biệt trong mùa dịch Covid-19, các máy bay chở khách tạm dừng các đường bay quốc tế trong khi chưa có các chuyến bay chuyên vận chuyển hàng hóa, điều này dẫn đến là các sản phẩm nông nghiệp của nước ta khó xuất khẩu và khó cạnh tranh với các nước.

Hiện nay, các hãng hàng không nước ngoài đang chiếm lĩnh thị trường vận chuyển hàng hóa quốc tế (gần 90%),

Ông Đỗ Xuân Quang kiến nghị để phát triển vận chuyển hàng hóa bằng đường hàng không; trong đó có mặt hàng nông sản, thì phải có một hãng hàng không (Cargo airlines) với đội bay chuyên chở hàng hóa riêng biệt phục vụ cho các sản phẩm nông nghiệp Việt Nam, cho các tuyến đường riêng biệt như bưu điện… như vậy giá cước phí máy bay mới giảm được. Đồng thời, cần đầu tư mạnh vào hệ thống logistics phục vụ lưu trữ, bảo quản, thông quan bảo đảm chất lượng xuất khẩu các sản phẩm nông nghiệp Việt Nam….

Với doanh nghiệp trong lĩnh vực xuất khẩu nông sản, ông Nguyễn Đình Tùng, Tổng giám đốc Công ty Vina T&T cho biết, công ty đã tham gia xuất khẩu hàng hóa bằng đường hàng không từ khá sớm. Với lợi thế là rất nhanh, tốt cho trái cây, rủi ro hư hỏng gần như không có và không sử dụng chất bảo quản.

Bên cạnh đó, vận chuyển hàng không còn khó khăn bởi với chi phí vận chuyển logistics chiếm hơn 30%, giá cước không chủ động được do phụ thuộc vào hãng hàng không nước ngoài khi vận chuyển đến Mỹ, Canada. Vì vậy, khi nào các hãng hàng không Việt Nam mở đường bay hoặc có máy bay chở hàng hóa chuyên dụng thì mới giải quyết được.

VÂN NGA