Bị con ngăn cản, bố mẹ có thể lập di chúc?

Bố mẹ tôi sở hữu một căn nhà 4 tầng trên mảnh đất 100m2. Bố mẹ tôi muốn làm di chúc cho cả 3 con đồng sở hữu khối tài sản đó, nhưng thời gian gần đây mẹ tôi và anh tôi xung khắc với nhau, anh tôi không đưa các giấy tờ cần thiết để bố mẹ tôi lập di chúc.
Xin Quý Báo cho tôi hỏi, việc lập di chúc của bố mẹ tôi nếu không được anh tôi đồng ý thì theo quy định của pháp luật, bố mẹ tôi có lập được di chúc không? Nếu được thì thủ tục gồm những gì? Di chúc như thế nào được công nhận là hợp pháp?
Tôi xin chân thành cảm ơn!

Nguyễn Quang Anh (Hoàng Mai, Hà Nội)

Trả lời:

Việc bố mẹ bạn muốn lập di chúc là ý chí của chủ sở hữu tài sản, đó là ý chí định đoạt đơn phương.

Theo Điều 624 Bộ luật Dân sự (Luật số 91/2015/QH13 ngày 24/11/2015), thì khái niệm di chúc như sau: “Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết”; Do đó, bố mẹ bạn có quyền: Chỉ định người thừa kế, truất quyền hưởng di sản của người thừa kế, dành một phần tài sản trong khối di sản để di tặng, thờ cúng, giao nghĩa vụ cho người thừa kế, chỉ định người giữ di chúc, người quản lý di sản, người phân chia di sản.

Ảnh minh họa

Như vậy, việc lập di chúc là ý chí của bố mẹ bạn chứ không lệ thuộc vào sự “đồng ý” từ phía anh trai của bạn. Theoquy định của Bộ luật Dân sự, thì khái niệm di chúc hợp pháp như sau:

“Điều 630. Di chúc hợp pháp

1. Di chúc hợp pháp phải có đủ các điều kiện sau đây:

a) Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép;

b) Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức di chúc không trái quy định của luật.
....
4. Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực chỉ được coi là hợp pháp, nếu có đủ các điều kiện được quy định tại khoản 1 Điều này.

5. Di chúc miệng được coi là hợp pháp nếu người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng của mình trước mặt ít nhất hai người làm chứng và ngay sau khi người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng, người làm chứng ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ. Trong thời hạn 5 ngày làm việc, kể từ ngày người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng thì di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng”.

Di chúc có công chứng, chứng thực thì sẽ được công chứng viên hỗ trợ rà soát về mặt nội dung của di chúc theo đúng ý chí của người có tài sản; Tuy nhiên, nếu lập di chúc không có công chứng, chứng thực thì xin lưu ý, di chúc phải có các nội dung chủ yếu sau: Ngày, tháng, năm lập di chúc, họ tên từng người con được hưởng di sản, di sản để lại và nơi có di sản. Nội dung trong di chúc không được viết tắt và tẩy xóa (nếu có thì phải ký vào cạnh chỗ tẩy xóa). Nếu di chúc gồm nhiều trang thì mỗi trang phải ghi số thứ tự và có chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập di chúc.

Di chúc cũng sẽ được coi là hợp pháp nếu bố mẹ bạn lựa chọn hình thức đánh máy hoặc nhờ người khác viết bản di chúc, nhưng phải có ít nhất hai người làm chứng. Người lập di chúc phải ký hoặc điểm chỉ vào bản di chúc trước mặt những người làm chứng, những người làm chứng xác nhận chữ ký, điểm chỉ của người lập di chúc và ký vào bản di chúc. Mọi người đều có thể làm chứng cho việc lập di chúc, trừ những người được hưởng thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập di chúc, người chưa thành niên hoặc người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.

Luật sư TRẦN THU THỦY