Xây dựng bộ Quy tắc ứng xử của nghệ sĩ: Để không còn hành vi lệnh chuẩn

Trước thực trạng ứng xử thiếu văn hóa, nhiều hành vi lệch chuẩn của một số nghệ sĩ, Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch (VHTTDL) đang dự thảo Quy tắc ứng xử của người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật. Quy tắc ứng xử được kỳ vọng sẽ thiết lập một barie cần thiết để từng bước hình thành chuẩn mực đạo đức của nghệ sĩ trong hoạt động nghề nghiệp, trong ứng xử với đồng nghiệp, với công chúng.

Vấn đề nghệ sỹ làm từ thiện cũng được Bộ Quy tắc đưa ra với yêu cầu công khai, minh bạch.

Hình thành chuẩn mực trong hành vi ứng xử

Theo dự thảo, Quy tắc ứng xử của người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật nhằm mục đích nâng cao ý thức trách nhiệm, chuẩn mực đạo đức của người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật. Trong đó, vấn đề giữ gìn đạo đức, hình ảnh, tác phong, uy tín của người hoạt động nghệ thuật, phù hợp với giá trị, chuẩn mực đạo đức xã hội, thuần phong mỹ tục, truyền thống văn hóa Việt Nam và quy định pháp luật được đặt lên hàng đầu.

Cụ thể, dự thảo đưa ra những nội dung chi tiết mà các nghệ sĩ cần chú trọng. Theo đó, về quy tắc ứng xử trong hoạt động nghề nghiệp, dự thảo nêu rõ, người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật cần tích cực sáng tạo những tác phẩm văn hóa nghệ thuật có giá trị tư tưởng và thẩm mỹ, góp phần nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân. Đấu tranh chống lại cái xấu, cái ác, góp phần giáo dục, hình thành nhân cách, lý tưởng sống tốt đẹp tới cộng đồng, kết nối và hướng con người đến với những giá trị chân - thiện - mỹ...

Dự thảo cũng đưa ra những tiêu chí cụ thể về quy tắc ứng xử với đồng nghiệp, với công chúng như: Cần tôn trọng, lắng nghe, tiếp thu ý kiến đóng góp của công chúng, khán giả để hoàn thiện bản thân và nâng cao chất lượng tác phẩm nghệ thuật. Trung thực, không lợi dụng hình ảnh để trục lợi cho cá nhân, làm tổn hại đến danh dự, uy tín của người hoạt động nghệ thuật. Ứng xử đúng mực, thân thiện.

Trong công tác xã hội, dự thảo yêu cầu sự công khai, minh bạch thông tin, tích cực đóng góp cho cộng đồng. Phát huy uy tín cá nhân để lan tỏa các giá trị nhân văn, những việc làm tốt, hình ảnh đẹp, hành vi ứng xử văn hoá trong xã hội đến cộng đồng. Tham gia hoạt động quảng cáo phải đảm bảo truyền đạt thông tin trung thực, chính xác, rõ ràng về công dụng, tính năng của sản phẩm, hàng hoá đúng quy định của pháp luật về quảng cáo. Không thực hành, ủng hộ, các hoạt động mê tín dị đoan. Không tổ chức, tham gia, các hoạt động trái quy định của pháp luật, xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội.

Trên báo chí, truyền thông và mạng xã hội, nghệ sĩ cần có trách nhiệm, trung thực trong phát ngôn, bày tỏ và chia sẻ quan điểm; Không sử dụng ngôn ngữ, hình ảnh phản cảm, trái thuần phong mỹ tục; không đăng tải, chia sẻ và lan truyền các nội dung vi phạm pháp luật, thông tin sai sự thật, thông tin chưa được kiểm chứng, xúc phạm danh dự, nhân phẩm cá nhân...

Phải tạo chuyển biến từ nhận thức của nghệ sĩ

Việc Bộ VHTTDL dự thảo bộ Quy tắc ứng xử đối với các đối tượng hoạt động trong các lĩnh vực nghệ thuật đặc thù nhận được sự quan tâm, ủng hộ từ đông đảo công chúng. Theo các chuyên gia văn hoá, hiện tượng các nghệ sĩ có ứng xử lệch chuẩn, không phù hợp ở trên mạng xã hội và ngoài đời đặt ra yêu cầu phải có giải pháp để chấn chỉnh lại hành vi lệch chuẩn này. Văn nghệ sĩ là nhóm đối tượng đặc biệt, là người của công chúng. Mỗi hành vi, ứng xử, chia sẻ của họ thường có ảnh hưởng lớn đến nhận thức, lối sống, hành vi của khán giả, người hâm mộ. Bởi vậy, một bộ Quy tắc ứng xử được quy định cụ thể ở từng khía cạnh trong đời sống của các nghệ sĩ là điều cần thiết, góp phần tạo thành một barie khuyến cáo các nghệ sĩ ý thức mình nên và không nên làm những gì.

Theo chia sẻ của PGS. TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa - Giáo dục của Quốc hội: “Thực tế trong xã hội thời gian qua, nhiều nghệ sĩ có hành vi lệch chuẩn. Vì vậy, để hạn chế những hành vi này, cần thiết phải có bộ quy tắc ứng xử đối với văn nghệ sĩ để làm căn cứ chấn chỉnh. Bộ Quy tắc này không chỉ tốt với văn nghệ sĩ khi họ được định hướng về hành vi, giúp họ có nhận thức đầy đủ và có hành vi đúng đắn, phù hợp hơn, mà qua đó còn giúp xây dựng hình ảnh, uy tín, thương hiệu cho chính bản thân nghệ sĩ…”.

Khi dư luận đã nhiều lần bức xúc trước cách ứng xử tùy tiện, thậm chí vô trách nhiệm và xem thường công chúng của không ít nghệ sĩ và người nổi tiếng, thì sự ra đời của một bộ quy tắc sẽ góp phần rất tốt để định hướng hành vi cho các nghệ sĩ. Nhìn ở khía cạnh này, PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, trong rất nhiều hành vi lệch chuẩn, không phù hợp của các nghệ sĩ, đa phần đều xuất phát từ nhận thức của các nghệ sĩ chưa đủ, chưa đúng về hoạt động, chia sẻ, hành vi của mình trên mạng xã hội cũng như ngoài đời thật.

Theo lãnh đạo Bộ VHTTDL, Quy tắc ứng xử của người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật là cái khung để nghệ sĩ biết tiết chế, ứng xử có văn hóa, để mỗi người đều phải nhìn vào đó, soi lại chính mình. Bộ Quy tắc được soạn thảo không nằm ngoài mục đích điều chỉnh những phát ngôn, hành động không đúng chuẩn mực của nghệ sĩ, nguyên nhân khiến khán giả và công chúng phản ứng dữ dội trong thời gian qua. Quy tắc dự kiến được áp dụng cho cả các nghệ sĩ tự do, không thuộc các nhà hát của nhà nước.

THANH PHƯƠNG