Luật Báo chí (Sửa đổi):
Tạo cơ chế hỗ trợ báo chí truyền thống chuyển đổi số
(PNTĐ) -Trong thời đại kỷ nguyên số, hầu hết các cơ quan báo chí đều bị giảm sức thu hút với công chúng trong “cuộc đua” với mạng xã hội. Để có thể tồn tại, không còn cách nào khác, cơ quan báo chí phải thúc đẩy việc chuyển đổi số và phát triển báo chí đa nền tảng. Song, hiện nay, Luật Báo chí- hành lang pháp lý cho báo chí hoạt động, lại chưa bắt kịp những đòi hỏi mới này của thực tiễn.
như trước. Ảnh minh họa: int
Báo chí truyền thống mất dần sức hút
Theo kết quả nghiên cứu của hãng thăm dò Hootsuite (Canada) năm 2021 người Việt Nam dành trung bình 2 giờ 21 phút mỗi ngày cho việc truy cập các mạng xã hội, cao hơn người Singapore, Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản. Mặc dù thời gian lên mạng nhiều như vậy nhưng số liệu của Bộ Thông tin và Truyền thông công bố năm 2021 lại cho thấy lượng truy cập toàn hệ thống báo chí điện tử chính thống giảm trên 10%.
Theo TS Nguyễn Thị Hằng Thu, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, kết quả một cuộc điều tra năm 2021 từ 1.050 người cũng cho thấy: 47,71% người tiếp cận thông tin từ báo in; 85,9% xem báo điện tử nhưng có tới 91,4% xem mạng xã hội (facebook, Tiktok)… Ngoài thông tin trên báo chí chính thống, tính trên phạm vi rộng, hiện có khoảng 70 triệu người dùng mạng xã hội, tương đương 71% tổng dân số. Từ đó có thể thấy, hiện nay, người dân có nhiều kênh để tiếp cận thông tin thay vì bó hẹp trong một số phương tiện thông tin truyền thống như trước.
Trong bối cảnh mới, bà Đặng Thị Phương Thảo, Phó Tổng biên tập Báo Thanh Niên cho rằng, việc chuyển đổi số và phát triển báo chí đa nền tảng đang đóng vai trò mang tính sống còn đối với nhiều cơ quan báo chí. Song, đa phần các cơ quan báo chí Việt Nam hầu như chưa có đủ nguồn lực để thực hiện chuyển đổi số như mong muốn. Thậm chí vấn đề nhân lực, điều kiện hàng đầu để chuyển đổi số cũng đang là nút thắt khó tháo gỡ nếu kinh tế báo chí tiếp tục sa sút và không có nguồn lực bên ngoài tăng cường. Theo bà Thảo, chỉ khi có sự xuất hiện đông đủ của các lập trình viên, chuyên gia dữ liệu, đạo diễn chương trình... tại các tòa soạn như một việc đương nhiên và bình thường, khi đó các cơ quan báo chí mới có thể xây dựng các kế hoạch phát triển những nền tảng phân phối và cung ứng dịch vụ truyền thông số, những công cụ thu thập và phân tích thói quen người sử dụng Internet... Đây chính là bước đầu tiên hướng tới việc chủ động định hướng luồng thông tin trong dư luận xã hội.
Cần nhanh chóng sửa Luật Báo chí
Luật Báo chí ra đời năm 2016 đã tạo hành lang pháp lý để hoạt động báo chí phát triển vượt bậc. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực hiện đã nảy sinh nhiều bất cập do Luật Báo chí 2016 đã không còn theo kịp với sự đổi mới về khoa học và công nghệ thông tin trong kỷ nguyên số.
TS. Nguyễn Đình Hậu và Ths. Lê Thu Hà - Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội thông tin, giai đoạn 2000-2016 chứng kiến những sự thay đổi, phát triển mạnh của báo chí Việt Nam. Số lượng cơ quan báo chí tăng gần gấp hai lần, từ 560 (năm 2000) lên tới 1.029 (năm 2016). Nhiều cơ quan báo có cả truyền hình và báo điện tử. Một số bộ, ngành có những kênh truyền hình chuyên biệt… Ngoài 4 loại hình báo chí quy định trong Luật Báo chí 2016, còn có nhiều loại hình thông tin khác có tính chất lan truyền thông điệp như báo chí (một số trường hợp còn có sự ảnh hưởng lớn hơn rất nhiều các thông điệp mà đơn vị báo chí tạo và phát đi) như mạng xã hội Facebook, Youtube, Tiktok,...; các trang thông tin điện tử (web), ứng dụng (app) xuyên biên giới… Song, Luật Báo chí hiện hành lại chưa bao quát hết sự phát triển của nhiều mô hình báo chí mới.
Đại diện Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử, Bộ Thông tin và Truyền thông cho rằng, trong bối cảnh không gian mạng internet đã trở thành phương thức cung cấp thông tin vô cùng quan trọng, cần cụ thể hoá quy định để các Đài có thể phổ biến các chương trình phát thanh, chương trình truyền hình hấp dẫn, có tính thời sự đến khán thính giả một cách nhanh chóng và tin cậy. Ngoài ra, cần xem xét việc phân loại các loại hình báo chí sát với thực tiễn để bảo đảm các cơ quan báo chí có phạm vi hoạt động phù hợp với xu thế hội tụ về công nghệ và dịch vụ. Về sản phẩm báo chí, cần định vị rõ vị trí, vai trò của các sản phẩm báo chí thiết yếu để có quy định ứng xử riêng, phân biệt với các sản phẩm thông tin giải trí có tính chất báo chí khác. Làm được việc này, việc huy động nguồn lực xã hội trong việc đa dạng hoá nội dung thông tin giải trí sẽ dễ dàng hơn và tạo đột phá trong việc giải quyết vấn đề kinh tế báo chí, trong khi hiện nay, cơ quan báo chí chủ yếu chỉ trông vào nguồn thu quảng cáo. Cụ thể, đối với các sản phẩm báo chí thiết yếu, cần có quan điểm thể hiện rõ trong quy định đây là đối tượng được ngân sách Nhà nước đảm bảo kinh phí thông qua các biện pháp phù hợp. Trong đó, ưu tiên áp dụng rộng rãi cơ chế Nhà nước đặt hàng các tác phẩm báo chí về tuyên truyền, thông tin chính luận và cả các chương trình văn nghệ, thể thao, giải trí.
Còn theo PGS - TS Đỗ Thị Thu Hằng, Trưởng ban Nghiệp vụ, Hội Nhà báo Việt Nam nên sửa đổi tên gọi thành Luật Báo chí Truyền thông, mở rộng phạm vi đối tượng điều chỉnh. Theo đó, Luật Báo chí sửa đổi cần bổ sung các quy định về nền tảng số, vấn đề an toàn thông tin, an ninh truyền thông, quy định về bản quyền, cơ chế mua và sử dụng các phần mềm công nghệ số, trí tuệ nhân tạo ở các cơ quan báo chí truyền thông. Bên cạnh đó, cần quy định rõ quyền hạn và trách nhiệm của các chủ thể trong sáng tạo nội dung, tổ chức sản xuất, quản trị tòa soạn, quản lý báo chí truyền thông và các bên liên quan trong hệ sinh thái số.
