Khi sự khác biệt trở thành sức mạnh
(PNTĐ) - Nnena Kalu là một hình mẫu đặc biệt cho hình ảnh người phụ nữ thành công, khi không chỉ vượt qua những trở ngại cá nhân mà còn góp phần làm thay đổi tư duy của cả một ngành nghệ thuật.
Sinh năm 1966 tại Glasgow trong một gia đình gốc Nigeria, Nnena Kalu chuyển tới sống ở London, nước Anh từ nhỏ. Cuộc sống của cô, cũng như sự nghiệp nghệ thuật, luôn song hành cùng những thách thức do chứng khuyết tật học tập và tự kỷ gây ra. Tuy nhiên, chính từ những khác biệt đó, cô đã tìm thấy tiếng nói riêng, mạnh mẽ và đầy cảm hứng, góp phần mở rộng ranh giới của nghệ thuật đương đại.
Ngay từ những ngày đầu thực hành nghệ thuật tại trung tâm Hill House ở Tooting, phía nam London vào cuối những năm 1980, Nnena đã thể hiện một sức sáng tạo dồi dào và khác biệt. Các tác phẩm của cô, chủ yếu là tranh và điêu khắc, thường sử dụng vật liệu tái chế như băng VHS, vải vụn, màng bọc thực phẩm, dây buộc cáp... Những hình khối ấy không chỉ là kết quả của lao động miệt mài mà còn là bằng chứng của sự kiên trì vượt lên mọi rào cản, thể hiện cách cô truyền tải cảm xúc và tư duy của mình ra thế giới xung quanh. Cô từng bước khẳng định mình qua các triển lãm cùng các nghệ sĩ đương đại ở Bỉ, tham gia sự kiện nghệ thuật quốc tế tại Glasgow và có triển lãm cá nhân ở Na Uy. Đỉnh cao là năm 2025, khi cô trở thành nghệ sĩ đầu tiên mắc chứng khuyết tật học tập giành giải Turner – một trong những giải thưởng danh giá nhất của giới nghệ thuật Anh quốc, trao cho nghệ sĩ có tác phẩm xuất sắc nhất trong năm. Chiến thắng của cô không chỉ mang ý nghĩa cá nhân mà còn là bước ngoặt cho nghệ thuật đương đại.
Bản thân Kalu gặp nhiều khó khăn trong giao tiếp bằng lời nói, song các tác phẩm của cô lại mang năng lượng đối thoại mạnh mẽ với người xem. Mỗi tác phẩm đều là một sự hòa quyện giữa trực giác sáng tạo và cảm xúc sâu lắng. Nhà phê bình nghệ thuật Eddy Frankel từng nhận xét tranh và điêu khắc của Kalu là những vật thể có sức sống mãnh liệt, “không thể giản lược”, gợi nhắc đến các nghệ sĩ quốc tế như Judith Scott hay Hanne Darboven. Sự cuốn hút ấy không chỉ đến từ vẻ ngoài rực rỡ của chất liệu, mà còn ở việc Kalu dồn nén, chuyển hóa những trải nghiệm cá nhân vào từng chi tiết, từng vòng xoáy và mảng màu trong tác phẩm của mình.
Hành trình nghệ thuật của Nnena Kalu là chuỗi ngày không ngừng nỗ lực, vượt qua không chỉ những rào cản từ căn bệnh mà còn cả định kiến của xã hội về vai trò và năng lực của người phụ nữ, người khuyết tật trong lĩnh vực sáng tạo. Charlotte Hollinshead, quản lý studio kiêm người hướng dẫn nghệ thuật của Kalu, từng phát biểu tại lễ trao giải Turner: “Nnena đã phải đối mặt với rất nhiều sự phân biệt đối xử, điều này vẫn tiếp diễn cho đến ngày nay, vì vậy hy vọng giải thưởng này sẽ giúp xóa bỏ định kiến”. Thật vậy, thành công của cô là nguồn cảm hứng mạnh mẽ cho cộng đồng nghệ sĩ đa dạng về thần kinh, cũng như cho những ai đang cố gắng khẳng định giá trị bản thân trong bất cứ lĩnh vực nào.
Những người từng có dịp chiêm ngưỡng các triển lãm của Nnena Kalu đều bị cuốn hút bởi cách cô biến những vật liệu đơn giản thành các tác phẩm giàu cảm xúc, mang tính tương tác mạnh mẽ. Sự nghiệp của cô là minh chứng cho khả năng sáng tạo không giới hạn, cho thấy nghệ thuật có thể là không gian để mọi tiếng nói đều được lắng nghe và trân trọng, bất kể xuất phát điểm của người nghệ sĩ. Alex Farquharson đã từng nhấn mạnh: “Những bức vẽ có chất lượng hình ảnh tinh tế, đẹp mắt, trong khi các tác phẩm điêu khắc trông giống như những vòng xoáy và thu hút bạn. Chúng là những thứ vô cùng hấp dẫn, thu hút bạn, mang lại niềm vui và khiến bạn muốn quay lại nhiều lần”. Đối với thế giới nghệ thuật, Nnena Kalu không chỉ là một nghệ sĩ xuất sắc mà còn là người truyền cảm hứng, mở ra hy vọng mới về một tương lai bình đẳng, nơi ranh giới về thần kinh hay bất kỳ khác biệt nào khác đều không còn là rào cản đối với sáng tạo và sự công nhận xứng đáng.
