Ngày Dân số thế giới (11/7): Việt Nam khuyến sinh để ứng phó với già hóa dân số

HỒNG NHUNG
Chia sẻ

(PNTĐ) - Tuổi kết hôn tăng, tỷ lệ kết hôn giảm và xu hướng sinh con muộn hay thậm chí ngại sinh con đang là những yếu tố chính khiến Việt Nam có nguy cơ không đạt được mục tiêu duy trì mức sinh thay thế. Đứng trước tốc độ già hóa dân số nhanh và nỗi lo Việt Nam sớm trở thành quốc gia dân số già, những nỗ lực khuyến sinh đã và đang được triển khai.

Ngày Dân số thế giới (11/7):  Việt Nam khuyến sinh để ứng phó với già hóa dân số - ảnh 1
Ảnh minh hoạ

Giới trẻ “thờ ơ” với hôn nhân, ngại sinh con
Nhiều người trẻ ở Việt Nam hiện nay đang dùng quãng thời gian “vàng” để tập trung phấn đấu trong công việc, học tập thêm nhiều kỹ năng mới, hưởng thụ cuộc sống và đặc biệt “thờ ơ” với hôn nhân. Có rất nhiều lý do được các bạn trẻ đưa ra biện minh cho việc kết hôn muộn là vấn đề tài chính, chưa chuẩn bị tâm lí, ngại đổ vỡ... 

Hồ Mây, hiện đang làm việc tại một cơ quan truyền thông, năm nay đã 35 tuổi nhưng chưa kết hôn. Hồ Mây cho biết trước đây, cô dành thời gian cho sự nghiệp, học tập và đi du lịch với bạn bè nên “xao nhãng” chuyện kết hôn. 

Trong khi đó, ở các cặp vợ chồng trẻ, dù đã kết hôn có sức khoẻ tốt, họ vẫn lựa chọn sinh 1 con hoặc không sinh con. Chị Xuyến, ở Hà Nội, cho biết, vợ chồng chị thống nhất chỉ sinh 1 con. Lý giải điều này, chị cho rằng, việc sinh con và nuôi dạy trẻ phải đi kèm với trách nhiệm và sự đánh đổi. Chi phí sinh hoạt ngày càng tăng cao, khả năng kinh tế của hai vợ chồng chưa ổn định chính là lý do chị và chồng đi tới quyết định không sinh thêm con.

Theo Tổng cục Thống kê, dân số Việt Nam năm 2024 ước đạt 101,3 triệu người. Tổng tỷ suất sinh đạt 1,91 con/phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế (2,1 con/phụ nữ) và có xu hướng tiếp tục giảm. Nếu không có biện pháp can thiệp kịp thời, chỉ trong vòng 10 năm nữa, Việt Nam sẽ chính thức bước vào giai đoạn dân số già, đối mặt với nguy cơ thiếu hụt lao động trong tương lai. Tình trạng mức sinh đặc biệt thấp tại các thành phố lớn và khu công nghiệp, nơi chi phí nuôi dạy con cao và áp lực công việc khiến nhiều cặp vợ chồng trì hoãn hoặc không muốn sinh thêm con. 

Mức sinh giảm ảnh hưởng tới cơ cấu, quy mô dân số, làm suy giảm nhóm dân số trong độ tuổi lao động, tăng nhanh quá trình già hóa dân số... Nếu không có những điều chỉnh chính sách, những giải pháp kịp thời để đưa mức sinh tăng trở lại đạt mức sinh thay thế, tương lai dân số Việt Nam giảm dần, làm chậm quá trình phát triển của kinh tế-xã hội của đất nước.

Tại Hà Nội, mặc dù tổng tỷ suất sinh (TFR) vẫn đang duy trì ở mức sinh thay thế, tuy nhiên có xu hướng giảm dần những năm gần đây. Theo tính toán của Chi cục Dân số, Trẻ em và Phòng chống tệ nạn xã hội Hà Nội, TFR của Hà Nội giai đoạn từ năm 2020 tới năm 2023 đang giảm từ 2,1 (năm 2020) xuống còn 2,06 (năm 2023). Để duy trì tổng tỉ suất sinh, Thành phố và ngành Y tế Thủ đô đã có nhiều nỗ lực để tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức về việc đảm bảo tỉ lệ sinh với mỗi gia đình là sinh đủ 2 hai con. 

Ngày dân số thế giới 11/7 năm nay, khẩu hiệu tuyên truyền quan trọng như: “Sinh con là quyền - Nuôi dạy con tốt là trách nhiệm”, “Không mang thai ở tuổi vị thành niên vì sức khỏe, tương lai và hạnh phúc của chính bạn”, “Không tảo hôn, kết hôn cận huyết thống để bảo vệ giống nòi”, “Dân số khỏe - Gia đình hạnh phúc - Đất nước phồn vinh”... nhằm hướng đến việc nâng cao chất lượng dân số, đảm bảo quyền sinh sản và thúc đẩy phát triển bền vững.

Theo ông Vũ Duy Hưng, Chi cục trưởng Chi cục Dân số, Trẻ em và phòng chống tệ nạn xã hội Hà Nội, Sở Y tế Hà Nội, dân số Hà Nội ước tính đến giữa năm 2025 có trên 8,8 triệu người và dự báo tới năm 2030 là 9,4 triệu người. Tỷ lệ tăng dân số từ năm 2025 - 2030 trung bình là 1,22%. 

Dù công tác dân số và phát triển của Thủ đô đã đạt được nhiều kết quả nổi bật, song vẫn đang phải đối mặt với một số thách thức lớn như: Mức sinh thay thế chưa thực sự bền vững, tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh dù có xu hướng giảm nhưng 6 tháng đầu năm vẫn cao hơn mức tự nhiên, ở mức 111,3 bé trai/100 bé gái. Ngoài ra, già hóa dân số đang diễn ra nhanh, đòi hỏi các chính sách chăm sóc người cao tuổi phải được nghiên cứu và triển khai đồng bộ…

Giải pháp từ các mô hình khuyến sinh
Năm 2024, tròn 30 năm thực hiện Chương trình hành động của Hội nghị quốc tế về dân số và phát triển, Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu trong công tác dân số như: Tốc độ gia tăng dân số đã được khống chế thành công, nước ta bước vào thời kỳ dân số vàng từ 2007; tuổi thọ trung bình tăng nhanh, tầm vóc, thể lực, chất lượng cuộc sống của nhân dân được cải thiện về nhiều mặt. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu, công tác dân số trong thời gian tới có nhiều khó khăn, thách thức, trong đó, Việt Nam đang đứng trước nguy cơ không đạt được mục tiêu duy trì mức sinh thay thế trên phạm vi toàn quốc. 

Ngày Dân số thế giới (11/7):  Việt Nam khuyến sinh để ứng phó với già hóa dân số - ảnh 2
 Ảnh minh họa.

Ông Lê Thanh Dũng, Cục trưởng Cục Dân số nhận định, tỷ lệ giảm sinh tại Việt Nam chưa đến mức báo động nhưng nếu không can thiệp ngay sẽ trở thành một vấn đề quan trọng. Theo quy định mỗi cặp vợ chồng chỉ sinh từ 1 - 2 con đã áp dụng trong nhiều năm nay. Tuy nhiên, mỗi thời kỳ chính sách dân số lại cần có sự thay đổi phù hợp với thực tế, đến thời điểm này việc xử phạt sinh con thứ 3 do vi phạm quy định về chính sách dân số đã không còn phù hợp. 

Trước đề xuất của Cục Dân số - Bộ Y tế, ngày 3/6, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua Pháp lệnh sửa đổi Điều 10 của Pháp lệnh Dân số và có hiệu lực ngay khi được thông qua. Theo pháp lệnh mới, mỗi cặp vợ chồng, cá nhân được quyết định về thời gian sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh con phù hợp với lứa tuổi, tình trạng sức khỏe, điều kiện học tập, lao động, công tác, thu nhập và nuôi dạy con của cá nhân, cặp vợ chồng trên cơ sở bình đẳng. 

Giáo sư Nguyễn Đình Cử, nguyên Viện trưởng Viện Dân số và các vấn đề xã hội chia sẻ: Các chính sách dân số hiện nay sẽ tạo ra một bước ngoặt quan trọng, góp phần làm chậm lại xu hướng suy giảm tỷ lệ sinh hiện nay, đồng thời tạo tiền đề cho việc điều chỉnh và hoàn thiện các quy định liên quan.

Bên cạnh đó, cần nhìn nhận rằng một đứa trẻ ra đời không chỉ mang lại niềm vui và trách nhiệm cho gia đình, mà khi trưởng thành, các em sẽ đóng góp vào sự phát triển của xã hội. Do đó, việc nuôi dạy trẻ không nên chỉ là trách nhiệm của riêng gia đình, cần có sự chung tay của cả xã hội và Nhà nước.

Hiện, chúng ta đang làm rất tốt việc miễn học phí cho học sinh nhưng điều đó vẫn chưa đủ bởi việc nuôi dạy một đứa trẻ còn rất nhiều chi phí khác. Nhà nước cần sớm điều chỉnh chính sách, hỗ trợ phụ nữ và các gia đình trẻ nhiều hơn, rút kinh nghiệm của các quốc gia khác, đảm bảo sự hỗ trợ phù hợp nhằm khuyến khích sinh con và nuôi dạy thế hệ tương lai. 

Các chuyên gia đánh giá để chính sách khuyến khích sinh con thực sự hiệu quả, cần có cách tiếp cận toàn diện, kết hợp hỗ trợ tài chính, phúc lợi xã hội và cải thiện môi trường lao động. Bên cạnh hỗ trợ tài chính, cần xây dựng môi trường làm việc thân thiện với gia đình như linh hoạt thời gian làm việc, hỗ trợ dịch vụ chăm sóc trẻ em tại nơi làm việc, để phụ nữ có thể cân bằng giữa công việc và trách nhiệm gia đình..., từ đó tạo nền tảng bền vững cho sự phát triển dân số và kinh tế trong tương lai.

Tại Hà Nội, hiện Thành phố đang bước vào giai đoạn cơ cấu “dân số vàng”. Song trên thực tế, mức sinh thay thế của Hà Nội hiện nay chưa bền vững, chưa đạt mốc 2,10 con/phụ nữ. Ông Vũ Duy Hưng nhấn mạnh: Việc triển khai quy định mới cũng cần phù hợp với từng địa phương và điều kiện từng gia đình. 

“Trước đây, chúng ta tuyên truyền là mỗi gia đình sinh từ 1 đến 2 con. Bây giờ, chúng ta tuyên truyền là hãy sinh đủ 2 con. Tất nhiên những cặp vợ chồng có nhu cầu hơn, điều kiện tốt hơn thì có thể sinh thêm con mà không lo vi phạm về chính sách dân số. Với riêng Hà Nội, ngoài tổ chức các hoạt động truyền thông cung cấp thông tin về hệ lụy của vấn đề mức sinh thấp, Thành phố cũng sẽ truyền thông, vận động nam, nữ thanh niên “không kết hôn muộn, kết hôn trước tuổi 30, không sinh con muộn và sinh đủ 2 con trước 35 tuổi”. Đây là thông điệp rất quan trọng để đảm bảo sức khỏe sinh sản của phụ nữ” - Chi cục trưởng Chi cục Dân số, Trẻ em và Phòng, chống tệ nạn xã hội Hà Nội Vũ Duy Hưng cho biết thêm.

 

Ý kiến bạn đọc

Tin cùng chuyên mục

Câu chuyện truyền cảm hứng từ tiệm cắt tóc

Câu chuyện truyền cảm hứng từ tiệm cắt tóc

(PNTĐ) - Trong thế giới hiện đại đầy biến động, câu chuyện về cụ bà Shitsui Hakoishi - thợ cắt tóc 109 tuổi vừa được Guinness công nhận là "Thợ cắt tóc nữ lớn tuổi nhất thế giới" không chỉ gây xúc động mà còn trở thành biểu tượng cho sức mạnh bền bỉ và tinh thần sống tích cực.
Hãy yêu nước bằng hành động đẹp!

Hãy yêu nước bằng hành động đẹp!

(PNTĐ) - Những ngày qua, Hà Nội trở thành tâm điểm của cả nước khi hàng vạn người dân nô nức xuống đường theo dõi các buổi hợp luyện A80, chuẩn bị cho dịp Quốc khánh 2/9. Đó là bầu không khí vừa trang nghiêm, vừa tự hào, thể hiện tinh thần yêu nước của cộng đồng. Nhưng trong niềm hân hoan ấy, có những hình ảnh ứng xử thiếu văn minh như chen lấn xô đẩy, trèo rào chắn, xả rác ngập đường, thậm chí có hành vi chống đối lực lượng chức năng.
Từ tâm huyết người lính đến di sản văn hóa Việt

Từ tâm huyết người lính đến di sản văn hóa Việt

(PNTĐ) - Nhân dịp kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9 (1945 – 2025), chương trình “Trái tim người lính” phối hợp cùng thương hiệu NASON đã tổ chức buổi họp mặt và giới thiệu Bản quyền sáng tạo của Cựu chiến binh, Kỷ lục gia, Tiến sĩ Lê Duy Hảo; đồng thời khai trương Không gian Văn hóa Di sản Gốm sứ NASON tại Hà Nội.
Những bác sĩ không mặc blouse trắng

Những bác sĩ không mặc blouse trắng

(PNTĐ) - Tại những vùng quê hẻo lánh và khu ổ chuột đông đúc ở Bangladesh, nơi cơ sở y tế còn thiếu thốn và điều kiện sống khắc nghiệt, hàng chục nghìn người dân nghèo vẫn đang được chăm sóc y tế hằng ngày. Điều đặc biệt là lực lượng tuyến đầu trong “mặt trận sức khỏe cộng đồng” này không phải các bác sĩ hay nhân viên bệnh viện, mà chính là những nữ tình nguyện viên âm thầm cống hiến trong từng con hẻm, góc làng, mái nhà.
Bà mối “ghép đôi” công nghệ với doanh nghiệp

Bà mối “ghép đôi” công nghệ với doanh nghiệp

(PNTĐ) - Từ những năm tháng đứng lớp dạy ngoại ngữ đến hơn hai mươi năm gắn bó với ngành khoa học - công nghệ, ThS Lê Thị Khánh Vân, Giám đốc Trung tâm Ứng dụng Khoa học Công nghệ và Khởi nghiệp (COSTAS), vẫn kiên trì theo đuổi công việc kết nối nghiên cứu với đời sống. Trên hành trình ấy, kinh nghiệm và sự tỉ mỉ trong chuyên môn đã giúp bà tham gia nhiều dự án, đưa sản phẩm khoa học đến gần hơn với doanh nghiệp và người sử dụng.