Để con được lớn
(PNTĐ) - Kỳ thi tốt nghiệp THPT sắp tới, nhiều cha mẹ thường phàn nàn con đã học tới lớp 12, đang đứng trước ngưỡng cửa vào đời, nhưng vẫn không đủ lớn, không biết định hướng tương lai cho mình. Nhưng sự thật, liệu các cha mẹ đã trao cho con em mình cơ hội để con được tự... bước đi.
Những đứa trẻ mãi bé nhỏ trong mắt bố mẹ
Là học sinh lớp 12, chuẩn bị bước vào kỳ thi tốt nghiệp THPT, em M.H ở Hà Nội mong muốn theo học nghề làm đẹp ở một trường nghề. H tự đánh giá mình không phù hợp và cũng không yêu thích việc học hàn lâm, trong khi lại có nguyện vọng học nghề để sớm đi làm kiếm tiền. Tuy nhiên, khi bày tỏ ý định này với bố mẹ, H đã vấp phải sự phản đối quyết liệt. Bố mẹ H cho rằng, muốn có tương lai tốt, thì chắc chắn cần phải học đại học. Với quan hệ của mình, bố H tin có thể xin việc cho con trong tương lai nếu H đồng ý học đúng ngành kế toán mà bố mẹ định hướng. Dù H thuyết phục như thế nào bố mẹ cũng cho rằng H còn nhỏ, chưa đủ chín chắn. Việc lựa chọn lối vào đời của H cần phải có bố mẹ định hướng giúp. Vì việc này mà H rơi vào trạng thái mệt mỏi, chán nản, không còn hứng thú khi nghĩ tới con đường phía trước của mình.
Trong khi đó, chị Hương Lê, một bà mẹ có con cũng đang học lớp 12 thì phàn nàn khi con lại quá thụ động trong việc chọn hướng vào đời. Ở tuổi 17, con chị gần như không có một thế mạnh gì, cũng không có nguyện vọng, mong muốn theo đuổi ngành nghề gì. Khi chị Lê định hướng con có thể học về tài chính, ngân hàng thì con cũng đồng ý. Nhưng khi nghe tư vấn học về công nghệ AI mới có tương lai, con cũng “xuôi xuôi”. Rồi cả khi thấy các bạn rủ rê đăng ký thi vào ngành ngoại ngữ Tây Ban Nha của Đại học Hà Nội, con lại về hỏi xin ý kiến mẹ. Khi được hỏi con thực sự mong muốn học gì, học ở đâu thì con đều không trả lời được và dựa cả vào định hướng từ mẹ. Chị Lê cho biết, từ nhỏ tới lớn, chị vẫn luôn là người sắp xếp kế hoạch học tập cho con, từ việc chọn trường, chọn lớp, chọn cô giáo, chọn các trung tâm luyện thi bên ngoài. Nhưng đến nay, khi con sắp phải tự lập thì chị thấy rất lo khi con học không tồi, nhưng cũng lại không hề có bản lĩnh, chính kiến riêng.
Những trường hợp như con chị Lê không hiếm. Giống như chị, nhiều ông bố bà mẹ thường phàn nàn con mình “chậm lớn”, suy nghĩ trẻ con. Vì vậy, bố mẹ sẽ luôn phải đứng ra “gánh vác” hướng đi cho con hết từ bậc học này tới bậc học khác. Có những cha mẹ đến khi con học lớp 12, cao lớn hơn nhiều lần bố mẹ thì ngay cả việc đưa đón con đi học hàng ngày, nhắc con học bài, làm bài, nhắc lịch học, lịch thi, chuẩn bị quần áo, sắp xếp đồ dùng cũng do bố mẹ thực hiện. Nếu rời bố mẹ là con sẽ lúng túng, không biết phải sắp xếp kế hoạch ra sao chứ chưa nói đến việc sắp xếp định hướng cho tương lai.
Như trường hợp con chị N, dù đã ở tuổi 17 nhưng chỉ cần vắng mẹ một ngày là không thể tự lập. N đã quen luôn có mẹ “cầm tay chỉ việc” và làm theo kế hoạch được sắp xếp sẵn của mẹ, từ việc học thế nào, ăn gì, mặc ra sao.
Cha mẹ hãy buông tay con
ThS tâm lý Lê Minh Huân, Giám đốc Trung tâm Ứng dụng Tâm lý - Giáo dục An Nhiên cho biết, “Cơm dâng tận răng, nước rót tận miệng” là tình trạng chung của nhiều gia đình hiện nay trong lối giáo dục con. Cách chăm sóc con đầy bảo bọc và “khép kín” như vậy chỉ làm cho trẻ yếu ớt, không biết tự chịu trách nhiệm, không đủ kỹ năng tự lập, không dám nêu chính kiến, lập trường và càng “khó lớn” trong nhân cách và tâm lý.
Thạc sĩ Huân kể anh có một người quen tên N rất thành đạt trong công việc nhưng cách dạy con rất kì, khi người mẹ đi công tác xa, đã sơ chế toàn bộ các món ăn và để sẵn trong tủ lạnh, sáng sớm gọi điện về đánh thức con, dặn con thật lâu và kĩ các công việc trong ngày, lấy cái gì ăn trước, đi học lúc mấy giờ… như một “cái máy nhắc việc”. Những người đi chung thường thở dài ngao ngán và góp ý: “Nuôi con kĩ quá! Học cấp 3 cả rồi, để cho nó lớn với chứ!”. Nhưng mẹ cháu chỉ cười hì, rồi quay lại, tập trung chuyên môn “dạy con” của mình với hàng chục cuộc gọi trong ngày.
Hay một ông bố khác cũng từng tới gặp thạc sĩ Huân để nhờ tư vấn: Con bé nhà anh nó biết nó giỏi môn nào, nó cũng tự chọn trong đầu đó sau này theo ngành gì, nó chỉ không biết chọn trường gì vì không có hiểu biết về các trường, tôi cũng tìm kiếm mấy hôm nay để cho con bé chọn nhưng khó quá. Thầy cho anh thêm gợi ý và phân tích giúp anh việc chọn trường cho con.
Theo thạc sĩ Huân, cha mẹ hãy để cho con được tự lớn. Tùy vào độ tuổi khác nhau mà phụ huynh “thả con ra” cho con được làm quen, được trải nghiệm, được học tập qua các tình huống, được phụ việc trong gia đình, được lớn lên và tự chịu trách nhiệm về hành vi của mình.
Những việc cha mẹ có thể thay đổi để giúp con trưởng thành hơn:
- Cùng con lập thời gian biểu chi tiết, giờ nào đi học, giờ nào làm bài tập, giờ nào tập thể dục, lúc rảnh rỗi nên sử dụng thời gian đó đọc sách, tưới cây, dọn phòng, sắp xếp bàn học… Ba mẹ chỉ cần quan sát và nhắc nhở con thực hiện nghiêm túc.
- Phân tích cho con giá trị của việc học, không phải chỉ thể hiện qua điểm số mà con có hiểu kiến thức, có ứng dụng được không? Học vẹt và làm bài tập đối phó cần được loại bỏ trong tư tưởng các con.
- Khi con quan tâm đến nghề nghiệp hoặc lớp 4, 5 đã có thể nói với con về ước mơ, nghề nghiệp con muốn, trường con có nguyện vọng học và chỉ con lập kế hoạch từng bước để chinh phục ước mơ. Ba Mẹ chỉ là quân sư, không làm thay, không can thiệp sâu, càng không nên chỉ trích, phê phán mà cần tôn trọng ý kiến của trẻ, điều chỉnh cái dở, khen ngợi cái hay.
- Khi con chọn nghề nghiệp hãy cho con lời khuyên đúng với tinh thần công tâm, khách quan, không “viết tiếp ước mơ” hay “sống dùm” ba mẹ hoặc người khác. Phải xem xét đặc điểm tính cách, đam mê, sở trường của con, có đối chiếu với nhu cầu nhân lực và dự báo xu hướng nghề nghiệp tương lai.
Sau cùng, hãy dạy con rằng, không ai có thể chèo lái “con thuyền tương lai” của con tốt bằng chính con, con đã chọn thì cần có trách nhiệm với lựa chọn của mình, chọn sai thì chọn lại nhưng đừng chọn sai nhiều quá, mất cả cơ hội, tuổi trẻ và phí phạm tiền bạc, thời gian. Cha mẹ để các con tự đi, tự trải nghiệm và tự lớn. Đừng ủ ấp quá, đừng lo lắng quá, cũng đừng để con cảm thấy cô đơn quá.
