Hãy tỉnh táo trước những “lời mời hấp dẫn”
(PNTĐ) - Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 đang đến gần, mang theo niềm vui sum họp và những giao dịch mua sắm sôi động. Tuy nhiên, phía sau không khí rộn ràng ấy là sự gia tăng nhanh chóng của các chiêu trò lừa đảo trên không gian mạng, với thủ đoạn ngày càng tinh vi, có sự tiếp tay của công nghệ cao và trí tuệ nhân tạo. Trước thực trạng này, việc nâng cao cảnh giác, đặc biệt với phụ nữ, người cao tuổi và các nhóm yếu thế trở thành “lá chắn” quan trọng để bảo vệ tài sản và sự bình yên của mỗi gia đình.
Lừa đảo hiện chiếm hơn 50% số tội phạm hình sự
Theo số liệu của Bộ Công an, trong 8 tháng đầu năm 2025, lực lượng chức năng đã phát hiện gần 1.500 vụ lừa đảo qua mạng, gây thiệt hại hơn 1.660 tỷ đồng. Cùng với đó là hàng nghìn kênh, hội nhóm liên quan đến đánh bạc trực tuyến, giao dịch tiền ảo, quảng cáo trái phép và mua bán thông tin cá nhân bị phát hiện, xử lý. Những con số này cho thấy tội phạm truyền thống có xu hướng giảm, nhưng tội phạm trên không gian mạng lại diễn biến phức tạp, khó lường.
Tại họp báo về tình hình công tác công an quý III/2025, Đại tá Lê Khắc Sơn, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát Hình sự (Bộ Công an) cho biết: Tội phạm lừa đảo hiện chiếm hơn 50% tổng số tội phạm hình sự, trong đó lừa đảo trên không gian mạng chiếm tới 59%, gây thiệt hại lớn về tài sản của người dân. Các đối tượng chủ yếu là người nước thứ ba hoặc liên kết với các đường dây xuyên quốc gia, lợi dụng tâm lý hiếu kỳ, mong muốn kiếm tiền nhanh, dễ dàng của người dân để thực hiện hành vi phạm tội.
Thực tế cho thấy, nhiều vụ lừa đảo quy mô lớn nhắm trực tiếp vào những người yếu thế trong xã hội như người già, người thu nhập thấp, người ít tiếp cận công nghệ. Điển hình là vụ án do đối tượng Trần Quang Đạo (33 tuổi, trú tại TP Hồ Chí Minh) cầm đầu, với quy mô tổ chức lớn nhất từ trước đến nay, vừa bị Cục Cảnh sát Hình sự phối hợp với công an các địa phương triệt phá. Gần 200 đối tượng trong đường dây này đã bị bắt giữ. Chỉ trong hơn 100 ngày hoạt động trước khi nhóm này bị bắt giữ, các đối tượng đã chiếm đoạt hơn 50 tỷ đồng của trên 10 nghìn nạn nhân.
Thủ đoạn của các đối tượng là lợi dụng việc lộ lọt, mua bán thông tin cá nhân, giả danh nhân viên y tế, bệnh viện dinh dưỡng để tư vấn, tặng quà. Chúng mời chào người già mua sản phẩm dinh dưỡng, thực phẩm chức năng, yêu cầu đóng phí để tham gia các chương trình khuyến mãi, quay thưởng. Ban đầu, các đối tượng tạo lòng tin bằng việc nâng dần giá trị trúng thưởng, hứa hẹn hoàn tiền, nhưng sau đó chiếm đoạt toàn bộ số tiền của bị hại.
Cũng theo các chuyên gia an ninh mạng, dù tỷ lệ người dùng bị lừa đảo trực tuyến trong năm 2025 giảm xuống còn khoảng 0,18% (tương đương 1/555 người), song tổng thiệt hại tài chính vẫn ở mức rất lớn. Điều này cho thấy tội phạm đang chuyển sang những kịch bản “ít nạn nhân nhưng giá trị chiếm đoạt cao”, tập trung trực tiếp vào tài khoản ngân hàng và ví điện tử.
Không chỉ cơ quan công an, ngay cả Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cũng phát đi cảnh báo khẩn về hàng loạt thủ đoạn lừa đảo trong thương mại điện tử đang lan nhanh như dịch bệnh: Tạo website, ứng dụng giả mạo Shopee, Lazada, Tiki… để đánh cắp thông tin, yêu cầu đặt cọc rồi chiếm đoạt. Giả danh người quen, người nổi tiếng, doanh nghiệp uy tín để bán hàng, kêu gọi đầu tư. Dụ người dân “ứng vốn làm nhiệm vụ ảo” trên các nền tảng mua sắm - hình thức lừa đảo đã khiến hàng chục nghìn người sập bẫy. Gửi tin nhắn, email trúng thưởng, hoàn tiền, mạo danh ngân hàng để lấy mã OTP và chiếm tài khoản.
Không dừng lại ở những thủ đoạn truyền thống, tội phạm mạng hiện nay đang tận dụng mạnh mẽ trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ deepfake để lừa đảo. Các cuộc gọi video giả mạo người thân, nhân viên ngân hàng với khuôn mặt và giọng nói giống thật khiến nhiều người mất cảnh giác. Nhóm bị tấn công nhiều nhất vẫn là người già, phụ nữ nội trợ, sinh viên và người dân khu vực nông thôn.
Thủ đoạn lừa đảo hiện nay tinh vi tới mức chỉ một cú click, một mã QR hay một cuộc gọi video tưởng chừng quen thuộc cũng đủ khiến người dân mất sạch dữ liệu cá nhân và tài khoản tài chính.
Tăng cường kiến thức để không trở thành “con mồi”
Một thực tế đáng lo ngại là phần lớn nạn nhân của lừa đảo online đều xuất phát từ tâm lý cả tin. Phụ nữ, thanh thiếu niên và người cao tuổi là những nhóm dễ bị tổn thương nhất. Các đối tượng lừa đảo sử dụng kỹ thuật thao túng tâm lý tinh vi, dựng lên những câu chuyện thành công, tạo áp lực “sợ bỏ lỡ cơ hội” để nạn nhân nhanh chóng làm theo hướng dẫn mà không kịp kiểm chứng.
Đặc biệt, vào dịp cuối năm và Tết Nguyên đán, các chiêu trò lừa đảo ngày càng nở rộ. Đánh trúng vào tâm lý nôn nóng muốn sở hữu tấm vé về quê sum họp hay các gói du lịch giá rẻ, các đối tượng lừa đảo đã không ngần ngại chi tiền chạy quảng cáo rầm rộ trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook và Google. Những trang fanpage, website giả mạo được thiết kế giống hệt các hãng hàng không, đường sắt hay đại lý du lịch uy tín mọc lên như nấm sau mưa, thường xuyên xuất hiện với nhãn "Được tài trợ" để đánh lừa lòng tin của người dùng. Khi người dân thiếu kinh nghiệm bấm vào để đặt vé hoặc chuyển tiền cọc giữ chỗ, số tiền này sẽ "bốc hơi" ngay lập tức mà không hề có tấm vé nào được xuất ra.
Nguy hiểm hơn, kịch bản lừa đảo năm nay còn biến tướng sang các hình thức đánh vào lòng tham và sự chủ quan như tặng quà tri ân dịp Tết, chương trình khuyến mãi khủng hay thậm chí mạo danh cơ quan chức năng hỗ trợ chính sách an sinh xã hội. Thủ đoạn chung của nhóm tội phạm này là dụ dỗ nạn nhân bấm vào các đường link lạ hoặc cài đặt các ứng dụng (App) không rõ nguồn gốc nằm ngoài kho ứng dụng chính thức (App Store, CH Play). Một khi mã độc xâm nhập vào điện thoại, chúng sẽ âm thầm chiếm quyền điều khiển thiết bị, đánh cắp thông tin đăng nhập ngân hàng và chiếm đoạt toàn bộ tài sản.
Trước ma trận lừa đảo, Công an TP Hồ Chí Minh khẳng định “vắc-xin” hiệu quả nhất lúc này chính là sự tỉnh táo của mỗi người dân, yếu tố quyết định giúp ngăn chặn tới 90% nguy cơ mất tiền oan. Cơ quan công an khuyến cáo nguyên tắc “sống còn” mà ai cũng phải thuộc nằm lòng: Tuyệt đối không cung cấp mã OTP cho bất kỳ ai dưới bất kỳ hình thức nào, bởi mã OTP sinh ra là để xác nhận lệnh chuyển tiền đi, chứ không bao giờ dùng để nhận tiền về. Người dân cần ưu tiên giao dịch trực tiếp hoặc thông qua các ứng dụng chính thống, kiểm tra kỹ lưỡng thông tin người bán và báo ngay cho cơ quan chức năng nếu phát hiện bất kỳ dấu hiệu nghi vấn nào để được hỗ trợ xử lý kịp thời.
Trước “cơn bão” lừa đảo công nghệ cao, các chuyên gia an ninh mạng cho rằng, giải pháp hiệu quả không chỉ nằm ở công nghệ hay pháp luật, mà còn ở việc phổ cập kỹ năng số cho người dân. Mỗi cá nhân cần trang bị cho mình “phản xạ an toàn” khi tham gia môi trường số: luôn kiểm chứng thông tin, sẵn sàng ngắt kết nối khi có dấu hiệu nghi ngờ và nhanh chóng báo cho cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo.
Tết là thời điểm của sum vầy và sẻ chia. Để niềm vui ấy không bị đánh cắp bởi sự cả tin, mỗi người dân, đặc biệt là phụ nữ, người giữ “tay hòm chìa khóa” trong gia đình hãy tỉnh táo hơn trước những lời mời gọi hấp dẫn trên không gian mạng. Một cú click chậm lại, một cuộc gọi xác minh thêm, hay một lần kiểm tra kỹ thông tin có thể chính là cách đơn giản nhất để bảo vệ tài sản và sự bình yên cho bản thân và gia đình trong dịp Tết đến, Xuân về.
