Không gian thư viện: Chiều sâu văn hóa Hà Nội
(PNTĐ) - Giữa nhịp sống hối hả của một Thủ đô đang chuyển mình từng ngày, Hà Nội vẫn gìn giữ cho mình những khoảng lặng rất riêng - nơi con người có thể chậm lại, lật giở từng trang sách và lắng nghe nhịp thở của tri thức. Đó là những không gian thư viện, từ các thư viện lớn nằm ở khu vực trung tâm đến những thư viện cộng đồng, thư viện làng ở ngoại thành.
Những trái tim tri thức của Thủ đô
Nhắc đến những không gian thư viện tiêu biểu của Hà Nội, Thư viện Hà Nội (từ tháng 3/2025, hợp nhất với Trung tâm Văn hóa Hà Nội thành Trung tâm Văn hóa và Thư viện Hà Nội) là cái tên được nhiều người nghĩ tới đầu tiên. Tọa lạc tại số 47 Bà Triệu, phường Cửa Nam, thư viện nằm ở vị trí thuận tiện, dễ tiếp cận đối với người dân và bạn đọc.
Với diện tích 7.000m2, Thư viện Hà Nội được tổ chức thành nhiều khu vực chức năng: Phòng đọc tổng hợp, phòng tra cứu, khu đọc yên tĩnh dành cho sinh viên - người nghiên cứu, đặc biệt là khu vực đọc sách dành cho thiếu nhi. Không gian rộng rãi, ánh sáng tự nhiên, điều hòa mát mẻ, wifi miễn phí giúp thư viện trở thành điểm đến quen thuộc của nhiều người dân Thủ đô.
Điều đáng nói là Thư viện Hà Nội không tạo cảm giác “xa cách” hay nặng tính học thuật. Chỉ với một khoản phí làm thẻ rất nhỏ, bạn đọc đã có thể tiếp cận kho sách phong phú, từ sách khoa học, văn học, lịch sử đến các tài liệu phục vụ học tập và nghiên cứu. Với nhiều người, thư viện không chỉ là nơi đọc sách mà còn là chốn để tìm lại sự bình yên giữa phố phường đông đúc. Trong những năm qua, Thư viện Hà Nội được ghi nhận là một thiết chế văn hóa quan trọng của Thủ đô. Số người tới thư viện ngày càng tăng, gồm nhiều độ tuổi từ thiếu nhi tới người già, từ học sinh tới người làm việc, nghiên cứu thuộc đa lĩnh vực. Thành công này đến từ việc thư viện thường xuyên cập nhật đầu sách mới, kết hợp ứng dụng công nghệ trong quản lý thư viện. Việc mượn, trả tự động tài liệu bằng máy đem lại nhiều lợi ích cho cả phía người đọc và thủ thư.
Khu vực phục vụ thiếu nhi của Thư viện Hà Nội là một điểm nhấn đặc biệt. Không gian này được bố trí sinh động, thân thiện, với những giá sách thấp, bàn ghế phù hợp với lứa tuổi, nhiều sách tranh minh họa, truyện cổ tích, sách khoa học phổ thông dành cho trẻ em. Tại đây, trẻ nhỏ có thể tự do lựa chọn sách, đọc sách cùng bạn bè, tham gia các hoạt động trải nghiệm, kể chuyện, vẽ tranh theo sách. Thư viện vì thế không còn là nơi khô cứng, nghiêm cẩn mà trở thành một “sân chơi tri thức”, nơi các em tiếp cận sách bằng sự hứng thú tự nhiên. Những buổi đọc sách cùng con ở thư viện cũng đang dần trở thành thói quen đẹp của nhiều gia đình Hà Nội.
Song song với các thư viện công cộng truyền thống, Hà Nội còn có nhiều thư viện chuyên đề mang màu sắc quốc tế, trở thành điểm đến quen thuộc của sinh viên, người đi làm và những người yêu ngoại ngữ. Có thể kể đến Thư viện Viện Goethe tại 56-58-60 Nguyễn Thái Học, nơi lưu giữ nhiều đầu sách, tài liệu về văn hóa, ngôn ngữ Đức trong một không gian hiện đại, yên tĩnh. Hay American Center tại tầng 1, tòa nhà Rose Garden, số 170 Ngọc Khánh, nơi cung cấp kho sách tiếng Anh phong phú, không gian học tập mở, thường xuyên tổ chức các buổi tọa đàm, chia sẻ kỹ năng cho người trẻ. Ngoài ra, Thư viện Japan Foundation tại 27 Quang Trung và Thư viện Trung tâm Văn hóa Hàn Quốc tại 49 Nguyễn Du cũng là những địa chỉ quen thuộc của những người yêu văn hóa, ngôn ngữ Nhật Bản và Hàn Quốc.
Trong bức tranh đa sắc của các không gian đọc ở Hà Nội, CA’ Library mang một câu chuyện rất riêng. Tọa lạc tại tầng 3 Agohub, số 12 Hòa Mã, CA’ Library là thư viện nhỏ chuyên về kiến trúc, nghệ thuật và sáng tạo. Không gian này được hình thành từ tình yêu sách của một kiến trúc sư, ban đầu chỉ là phòng đọc nhỏ mở ra cho bạn bè, sau đó dần lan tỏa thành điểm hẹn của cộng đồng yêu sách.
Không chỉ tập trung ở khu vực nội đô, văn hóa thư viện của Hà Nội còn lan tỏa về các xã, phường thông qua các thư viện cộng đồng. Những thư viện này thường nằm trong khuôn viên nhà văn hóa, đình làng hoặc do người dân tự nguyện xây dựng, quản lý. Dù không hiện đại, không nhiều tiện ích, nhưng thư viện làng lại giữ vai trò quan trọng trong việc đưa sách đến gần hơn với người dân. Ở đó, người cao tuổi đọc báo mỗi sáng, trẻ em mượn sách sau giờ học, thanh niên tìm tài liệu phục vụ học tập và làm ăn. Thư viện làng trở thành điểm gặp gỡ quen thuộc, góp phần nuôi dưỡng thói quen đọc và nâng cao đời sống tinh thần cho cộng đồng.
Không gian văn hóa không thể thiếu của Thủ đô
Hệ thống thư viện ở Hà Nội hôm nay không chỉ đơn thuần là nơi lưu giữ sách hay phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu. Thư viện đang dần trở thành một thiết chế văn hóa quan trọng, góp phần định hình diện mạo tinh thần của Thủ đô. Trong dòng chảy đô thị hóa nhanh, khi các trung tâm thương mại, khu vui chơi giải trí mọc lên ngày càng nhiều, thì sự hiện diện bền bỉ của những không gian đọc yên tĩnh chính là yếu tố giúp Hà Nội giữ lại chiều sâu, sự trầm lắng và nét thanh lịch vốn có.
Những năm qua, Hà Nội đã dành sự quan tâm đáng kể cho công tác thư viện và phát triển văn hóa đọc. Nhiều thư viện công cộng được đầu tư, cải tạo không gian theo hướng mở, thân thiện hơn với người sử dụng; hệ thống thư viện quận, huyện, thư viện cơ sở từng bước được củng cố. Không chỉ chú trọng đến cơ sở vật chất, thành phố còn quan tâm đến việc đa dạng hóa hoạt động thư viện: Tổ chức ngày hội đọc sách, trưng bày chuyên đề, tọa đàm giới thiệu sách, các hoạt động dành cho thiếu nhi… Qua đó, thư viện không còn là không gian “đóng” mà trở thành điểm đến văn hóa sống động, gần gũi với cộng đồng. Tuy nhiên, bên cạnh những tín hiệu tích cực, công tác thư viện ở Hà Nội vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn và thách thức. Ở một số nơi, cơ sở vật chất còn hạn chế, sách chưa được cập nhật thường xuyên, chưa đáp ứng nhu cầu đa dạng của bạn đọc, nhất là người trẻ. Thói quen đọc sách truyền thống chịu sự cạnh tranh mạnh mẽ từ các loại hình giải trí số, mạng xã hội, khiến lượng bạn đọc đến thư viện chưa tương xứng với tiềm năng. Không gian thư viện ở một số địa phương vẫn còn mang tính hành chính, chưa thực sự hấp dẫn để người dân coi đó là nơi họ muốn đến thường xuyên.
Để thư viện thực sự trở thành không gian văn hóa không thể thiếu của Thủ đô, cần có sự đồng hành của cả xã hội. Khi mỗi gia đình coi việc đưa con đến thư viện là một thói quen; khi mỗi khu dân cư có một không gian đọc chung; khi mỗi người dân xem việc đọc sách là nhu cầu tinh thần thiết yếu, lúc đó thư viện mới thực sự “sống” trong đời sống đô thị. Hà Nội đã, đang và sẽ tiếp tục đầu tư cho công tác thư viện như một phần trong chiến lược phát triển văn hóa con người, góp phần làm nên một Thủ đô giàu tri thức, nhân văn và chiều sâu văn hóa.
