Lấy lại tài sản đã cho, tặng

Vợ chồng tôi có 1 căn nhà 2 tầng để ở và 4 gian nhà cấp 4 cho thuê. Chúng chỉ có một người con gái duy nhất thì cháu lại bị khuyết tật từ nhỏ, không có khả năng lao động. Tôi đã tặng cho vợ chồng người cháu căn nhà và tài sản trên đất với điều kiện sau này cháu sẽ lo cho chúng tôi lúc về già và có trách nhiệm với con gái tôi khi chúng tôi qua đời. Gia đình của người cháu hiện đang sinh sống chung một nhà với chúng tôi. Bây giờ chúng tôi vẫn tự mình làm được mọi việc, tuy nhiên sau khi được vợ chồng tôi tặng cho tài sản thì vợ chồng người cháu đã yêu cầu chúng tôi ăn riêng, đồng thời thể hiện thái độ xấc láo với chú thím và em. Xin hỏi, giờ tôi muốn lấy lại quyền sở hữu nhà và đất để chia lại cho người con không có khả năng lao động có được không? Phải làm như thế nào để lấy lại được tài sản?

Nguyễn Minh Đăng (Đông Anh)

Trả lời

Việc tặng cho quyền sở hữu đất ở và tài sản gắn liền với đất cho hai vợ chồng cháu là thuộc trường hợp tặng cho tài sản có điều kiện theo nội dung được quy định tại Điều 462 của Bộ luật Dân sự.

Việc 2 vợ chồng người cháu không thực hiện nghĩa vụ sau khi được tặng cho tài sản có điều kiện, như vậy đã vi phạm khoản 3 của Điều 462. Như vậy, ông bà có quyền đòi lại tài sản đã tặng cho người cháu vì đã không thực hiện nghĩa vụ sau khi được nhận tài sản từ ông bà.

Trước khi thực hiện việc đòi lại tài sản (đó là việc không ai muốn làm), thì ông bà nên giải thích cho 2 vợ chồng người cháu biết đó là nghĩa vụ mà mình phải thực hiện đối với người em khuyết tật; Yêu cầu vợ chồng người cháu thực hiện nghĩa vụ đó. Nếu vợ chồng người cháu không thực hiện thì ông bà có thể kiện để đòi lại tài sản. Nếu xem xét từ góc độ pháp luật, người cháu đã không thực hiện nghĩa vụ kèm với điều kiện được nhận tài sản từ chú thím là phải chăm sóc người em tật nguyền.

Nếu nhìn nhận về tình cảm họ hàng của người cháu, khi chú thím đã cho mình hết tài sản cũng là lúc chú thím đã già, đã hết sức lao động, lại yêu cầu chú thím và người em tật nguyền ăn riêng là trái với đạo đức, truyền thống của người Việt Nam, vì vậy, việc đòi lại tài sản mà ông bà đã tặng cho người cháu trai khi anh ta không thực hiện nghĩa vụ mà ông bà đã cho để lo cho tương lai của người con gái là một việc cho dù không muốn, nhưng cũng là việc cần tính đến để có thể lo cho tương lai của người con không có khả năng lao động.

Về quyền khởi kiện. Theo Luật Tố tụng dân sự 2015, thì cơ quan, tổ chức, cá nhân do Bộ luật này quy định có quyền khởi kiện vụ án dân sự, yêu cầu giải quyết việc dân sự tại Tòa án có thẩm quyền để yêu cầu Tòa án bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của mình hoặc của người khác. Trong trường hợp này, bà là người giám hộ cho con thì cũng có quyền khởi kiện vì quyền và lợi ích của người con khuyết tật bị xâm phạm. Tuy nhiên điều kiện để ông bà làm được việc đó không hề đơn giản:

Thứ nhất, bà phải chứng minh được quyền và lợi ích hợp pháp của bà (hoặc người con bị khuyết tật) bị xâm phạm thì bà có quyền khởi kiện đến tòa án nhân dân có thẩm quyền buộc người cháu thực hiện nghĩa vụ.

Thứ hai, hợp đồng tặng cho tài sản của ông bà cho người cháu có thể hiện điều kiện thực hiện nghĩa vụ đó hay không? Hay chỉ thỏa thuận miệng?

Thứ ba, tài sản được tặng cho là bất động sản có hiệu lực kể từ thời điểm đăng ký theo quy định của luật đất đai. Không biết cháu trai bà đã làm thủ tục này chưa? Nếu đã đăng ký với cơ quan quản lý đất đai thì việc đòi lại rất khó thực hiện. Trong Bộ luật Dân sự cũng chỉ thể hiện duy nhất khoản 3 Điều 462 quy định về việc đòi lại tài sản đã tặng cho, nhưng chưa có văn bản nào hướng dẫn cụ thể, vì vậy trên thực tế ít xảy ra những vụ án đòi lại tài sản đã tặng cho như vấn đề bạn hỏi.

Trước khi quyết định nhờ pháp luật can thiệp, ông bà nên giải thích cho 2 vợ chồng người cháu hiểu rằng việc chăm sóc người em tật nguyền là nghĩa vụ của mình, mà khi nhận tài sản của chú thím là lúc xác nhận thực hiện nghĩa vụ đó. Nếu như việc giải thích đó mà người cháu cố tình không hiểu, không thực hiện nghĩa vụ đã cam kết khi nhận tài sản, thì ông bà hãy đưa vụ việc đó ra nhờ tòa án nhân dân có thẩm quyền để giải quyết.

Theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự thì Tòa án không được từ chối giải quyết vụ việc dân sự vì lý do chưa có điều luật để áp dụng; Việc giải quyết vụ việc dân sự quy định tại khoản 2 Điều 4 của Bộ luật Tố tụng dân sự thì tòa án cũng vẫn nhận thụ lý, nhưng để chứng minh được yêu cầu của khởi kiện của mình là có căn cứ thì bà phải thỏa mãn được 3 điều kiện nêu trên. Mặt khác, ngoài việc đợi phán quyết của tòa án phân xử về việc giải quyết tranh chấp nhà ở và quyền sử dụng đất, thì ông bà cũng nên tìm hiểu những quy định về chính sách của Nhà nước ta đối với người khuyết tật.

Nếu con gái bà chưa được hưởng những chính sách của Nhà nước đối với người khuyết tật thì ông bà đến UBND xã, phường để được hướng dẫn thủ tục chính sách dành cho người khuyết tật theo Luật Người khuyết tật năm 2010.

Luật sư: Trần Thu Thủy