Lời mẹ ru
(PNTĐ) - Bài thơ là tiếng lòng của người con đã đi gần trọn cuộc đời - tác giả ngoại 90 xuân - vẫn đau đáu nhớ về mẹ với lời ru chan chứa ân tình cùng nhiều bài học nhân sinh sâu sắc.
Từ khi chữ viết chưa tròn
Lời ru của mẹ nặng hồn quê hương
Qua đình ghé nón nhớ thương
Lời ru một nắng hai sương sớm chiều
Sắc như mảnh đá thay rìu
Êm như trăng sáng sáo diều đêm khuya
Lời ru gió xoáy chân đê
Gừng cay muối mặn đến tê tái lòng
Lời ru khói sẫm hoàng hôn
Cánh cò cánh vạc chập chờn trong đêm
Lời ru máu chảy ruột mềm
Sâu xa lắng đọng dịu êm như tờ
Lời ru óng mượt như tơ
Tắm cho con suốt tuổi thơ một thời
Lời ru biển rộng sông dài
Ngỡ hiền như đất mà gai lòng người
Loa Thành thất thủ ngàn đời
Âm vang tiếng Việt vẫn lời mẹ ru
Bùi Văn Ân
LỜI BÌNH
Chọn thể thơ lục bát có âm điệu êm ái, du dương để chuyển tải nội dung lời ru là sự sáng suốt của người viết. Mở đầu là những dòng hồi tưởng về thuở còn thơ bé, chữ viết chưa tròn trịa - lúc ấy con người mới bước đầu nhận thức được về sự vật xung quanh - tác giả cảm nhận được một phần ý nghĩa lời mẹ ru: “Từ khi chữ viết chưa tròn/ Lời ru của mẹ nặng hồn quê hương/ Qua đình ghé nón nhớ thương/ Lời ru một nắng hai sương sớm chiều”. Hình ảnh “Qua đình ngả nón trông đình/ Đình bao nhiêu ngói thương mình bấy nhiêu” trong ca dao đi vào lời thơ ở đây thật tự nhiên. Ai yêu hát ru, tìm hiểu về hát ru hẳn sẽ biết được lời ru của mẹ, của bà là tiếng lòng của người hát gửi gắm bao mong ước cho đứa trẻ hay ăn, mau lớn, sống yên ấm giữa cuộc đời. Bên cạnh đó, người hát ru còn có ý thức nhắc nhở mình và người thân tự tu dưỡng để sống có tình có nghĩa và lao động chăm chỉ «một nắng hai sương». Đó là bản tính căn cốt mà con người cần có. Đoạn thơ dài tiếp theo, tác giả cảm nhận sâu sắc và đa dạng về ý nghĩa của lời mẹ ru qua hàng loạt những hình ảnh phong phú. Khi thì lời ru «sắc» như lưỡi rìu, khi lại «êm» như «tiếng sáo đêm khuya». Điều đáng nói là người hát ru bao giờ cũng thổ lộ tình cảm qua lời hát, giúp con trẻ cảm nhận được tình yêu thương và đạo lý làm người, sống ân
nghĩa thủy chung. Hẳn là nhận thức rõ đi ều ấy, người viết đã sử dụng nhiều thi liệu của thơ ca dân gian, đặc biệt là thành ngữ, ca dao khiến cho bài thơ có âm hưởng và ca từ gần gũi với người đọc. Bên cạnh đó, việc tác giả dùng liên tiếp nhiều điệp từ “lời ru” (7 lần), “lời mẹ ru” (2 lần), và các từ láy: Tê tái, hoàng hôn, chập chờn cùng hàng loạt các hình ảnh khác nữa khiến cho cảm xúc thơ rất giàu sức gợi. Lời ru của mẹ khi thì “khói sẫm hoàng hôn”, khi lại như “cánh cò cánh vạc chập chờn trong đêm” đưa con vào giấc ngủ say nồng. Từ những câu hát ru, mẹ khuyên dạy con biết yêu thương người thân “máu chảy ruột mềm”, thật sâu xa lắng đọng.
Trong bài, hay nhất là những câu thơ: “Lời ru óng mượt như tơ/ Tắm cho con suốt tuổi thơ một thời”. Nghệ thật ẩn dụ chuyển đổi cảm giác đã biến cái vô hình trừu tượng là “lời ru” trở nên hữu hình có thể cảm nhật được bằng tay, bằng mắt “óng mượt như tơ”. Không những thế, lời ru ấy còn như “biển rộng” “tắm cho con suốt tuổi thơ một thời”. Đúng là khi ai đó cất lên tiếng hát ru cũng tức là người ấy tự thanh lọc tâm hồn mình đồng thời gửi trao đến người nhận niềm yêu thương, tin tưởng và hy vọng. Chính điều đó khiến người nghe được sống và lớn lên trong tin yêu, hạnh phúc. Cùng ý thơ này, nhà thơ nổi tiếng Nguyễn Duy trong bài “Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa” có hai câu bất hủ: “Ta đi trọn kiếp con người/ Cũng không đi hết mấy lời mẹ ru”.
. Cuối bài, tác giả khẳng định sự trường tồn của lời ru: “Loa Thành thất thủ ngàn đời/ Âm vang tiếng Việt vẫn lời mẹ ru”. Những công trình xây dựng dù to lớn như Loa Thành, thời gian vẫn có thể làm cho đổ nát; nhưng những tượng đài tình cảm và tâm hồn trong trái tim con người qua lời ru của mẹ sẽ mãi trường tồn.
