Người bền bỉ giữ nghề khảm trai

Chuyên Mỹ từ lâu đã được biết đến là cái nôi của nghề khảm trai, nơi từng đường đục, nét khảm khắc họa trí tuệ, sự khéo léo và tâm hồn của người thợ Việt. Theo truyền thuyết, nghề khảm trai ở Chuyên Mỹ có từ thời Lý, do ông Trương Công Thành, một vị tướng tài ba truyền dạy cho dân làng Chuôn Ngọ. Từ “cái nôi” khởi nguồn ấy, nghề khảm không chỉ dừng lại ở khảm trai mà còn phát triển thêm khảm sơn mài, rồi lan tỏa ra nhiều làng trong xã Chuyên Mỹ và một số vùng lân cận. Giữa bao thăng trầm của thời cuộc, có những lúc nghề tưởng chừng mai một, nhưng những nghệ nhân tâm huyết như ông Bắc vẫn kiên định, bền bỉ giữ nghề.

Ông Phạm Văn Bắc đã gắn bó với nghề khảm trai hơn 40 năm nay.

Sinh ra trong một gia đình có truyền thống, ông Bắc tiếp xúc với nghề từ khi còn là cậu bé 13 tuổi. Những buổi tối sau giờ học, cậu bé Bắc say sưa ngồi bên chiếc bàn khảm, lắng nghe tiếng cưa gỗ, tiếng đục trai như những thanh âm thân thuộc của quê hương.

“Khảm trai là nghề đòi hỏi sự kiên trì và lòng nhẫn nại. Mỗi công đoạn, từ chọn gỗ, lựa trai ốc, đến ghép, mài, khảm đều phải tỉ mỉ, chính xác. Chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể làm hỏng cả sản phẩm”, ông Phạm Văn Bắc nhớ lại.

Có lẽ, chính niềm say mê với nghề đã giúp ông Phạm Văn Bắc vượt qua những khó khăn, bám trụ với nghề suốt hàng chục năm qua.

Khi đã thành thạo nghề, ông Bắc không chỉ tạo dựng cho mình một xưởng khảm riêng mà còn góp phần khôi phục và phát triển làng nghề. Những bộ bàn ghế, bức tranh khảm trai của ông vừa mang tính ứng dụng, vừa giàu tính thẩm mỹ, được người chơi đồ gỗ, đồ cổ yêu thích. Với ông, khảm trai không chỉ đơn thuần là một nghề mưu sinh, mà còn là cách giữ hồn văn hóa dân tộc, là sự tri ân đối với cha ông đã dày công gây dựng.

Ngày nay, đi khắp các nẻo đường Chuyên Mỹ, đâu đâu cũng rộn ràng không khí làm nghề. Người khảm tranh, người chế tác đồ gia dụng, người cung ứng nguyên liệu... tạo nên một “phố nghề” sầm uất. Trong sự sôi động ấy, dấu ấn của những nghệ nhân như ông Bắc càng thêm rõ nét khi vừa giữ gìn cốt cách xưa cũ, vừa tiếp nhận tinh hoa mới, để sản phẩm khảm trai luôn phù hợp với đời sống hiện đại.

Ông Bắc cho rằng, muốn làm được nghề khảm trai trước hết phải rèn tính kiên trì, nhẫn nại. 

Không chỉ là một nghệ nhân, ông Phạm Văn Bắc còn là Phó Chủ tịch Hiệp hội làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ, người thầy tận tâm trong những lớp truyền nghề. Năm 2022, khi Thành phố mở lớp dạy nghề, ông Bắc đã trực tiếp đứng lớp, giảng dạy cho những người trẻ. Ông bảo, muốn theo nghề không chỉ cần đôi tay khéo mà còn cần trái tim yêu nghề, óc sáng tạo và niềm kiên nhẫn.

Dù thừa nhận rằng lớp trẻ ngày nay không phải ai cũng đủ đam mê để theo nghề lâu dài, nhưng ông Bắc vẫn không ngừng gieo hạt, truyền lửa. Ông kỳ vọng các cấp chính quyền sẽ quan tâm, tạo điều kiện để nghề khảm trai được bảo tồn và lan tỏa, để tinh hoa của cha ông không bị lãng quên.

Ở tuổi ngoài 60, đôi tay ông vẫn thoăn thoắt bên những đường khảm, đôi mắt vẫn lấp lánh niềm say mê. Với nghệ nhân Phạm Văn Bắc, giữ nghề không chỉ là giữ kế sinh nhai, mà là giữ lấy hồn cốt quê hương, giữ ngọn lửa truyền thống luôn bừng sáng trong dòng chảy hôm nay và mai sau.

Trong nhịp sống hiện đại, giữa muôn vàn sản phẩm công nghiệp tiện lợi, những tác phẩm khảm trai vẫn mang trong mình giá trị bền vững, đó là sự kết tinh của bàn tay tài hoa, của tâm hồn yêu nghề và khát vọng giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Nghệ nhân Phạm Văn Bắc, với hơn 40 năm gắn bó, đã trở thành người “giữ lửa” bền bỉ cho nghề truyền thống của quê hương Chuyên Mỹ. Ông không chỉ làm ra những sản phẩm tinh xảo, mà còn gieo vào thế hệ trẻ niềm tin, niềm tự hào và tình yêu với nghề. Chính những con người như ông Bắc đã và đang góp phần để tinh hoa khảm trai Việt Nam tiếp tục tỏa sáng, trường tồn cùng thời gian.