Nữ giảng viên đại học biến cây guột thành “vàng đen”

Từ ám ảnh bó guột trên vai người phụ nữ dân tộc

Ít ai nghĩ rằng một cô gái nhỏ nhắn, giọng nói, phong thái nhẹ nhàng như Thạc sĩ Mai Thị Nga (bộ môn Tài nguyên và Môi trường Đất, trường đại học Khoa học Tự nhiên - đại học Quốc gia Hà Nội) lại là một người say mê nghiên cứu khoa học, từng vượt qua rất nhiều thử thách để có được những thành công đáng ghi nhận.

Chia sẻ về Dự án chế tạo Than hoạt tính hiệu năng cao từ cây guột ứng dụng trong lĩnh vực mỹ phẩm và dược phẩm khởi nguồn từ các thí nghiệm, Thạc sĩ Mai Thị Nga cho biết, đây là nghiên cứu đầu tiên tại Việt Nam về than hoạt tính sử dụng nguồn nguyên liệu là cây guột với những đặc tính vượt trội so với các loại nguyên liệu đã được nghiên cứu trước đó.

ThS Mai Thị Nga trong phòng nghiên cứu

Dự án này khởi nguồn từ các thí nghiệm tiền đề tại phòng thí nghiệm của bộ môn Tài nguyên và Môi trường Đất, khoa Môi trường trường đại học Khoa học Tự nhiên, đại học Quốc gia Hà Nội và bắt nguồn từ nỗi ám ảnh của chị về sự vất vả của những người phụ nữ miền núi, trung du.

“Trong những chuyến đi thực địa, hình ảnh phụ nữ và em bé vùng cao gùi từng bó guột to trên lưng về đun nấu đã ám ảnh tôi. Chính hình ảnh này đã thôi thúc tôi nảy ra ý tưởng làm viên nén nhiên liệu từ loài cây dại này. Đây là một loại năng lượng sinh học giúp người dân dùng làm chất đốt thay cho gỗ củi để đỡ vất vả hơn”- Thạc sĩ Nga chia sẻ.

Điều đặc biệt, các kết quả nghiên cứu tiếp theo, chị đã phát hiện thêm những đặc tính ưu việt của loài cây mọc hoang này, đó là sự tinh khiết. Cây guột thuộc nhóm họ dương xỉ, sống ở nơi đất trống đồi trọc, nghèo kiệt chất dinh dưỡng. Nghiên cứu về thành phần hóa học của cây cho thấy, cây có hàm lượng carbon cao và không chứa nhiều tạp chất, đặc biệt là các kim loại độc hại như thủy ngân, chì, crom. Về thành phần cấu trúc, cây giàu hệ vi mao quản, phù hợp sản xuất than hoạt tính khi khả năng hấp phụ cao.

Từ đó, chị đã chế tạo ra than hoạt tính chất lượng cao – một sản phẩm được ví như “vàng đen” của nhân loại, vừa có giá trị kinh tế cao hơn, vừa có ý nghĩa với cuộc sống của cộng đồng và môi trường.

Vượt qua 14 đội tham gia, với đội ngũ giám khảo khắt khe, giàu kinh nghiệm, Dự án đã đoạt giải Nhì chung kết cuộc thi Khởi nghiệp vì môi trường của Đại sứ quán Mỹ vào tháng 8 năm 2018.

ThS Mai Thị Nga cùng nhóm nghiên cứu đến các vùng núi nhiều dương xỉ

Ngoài ra, kết quả nghiên cứu đã được công bố trên các tạp chí uy tín trên thế giới trong hệ thống ISI/Scopus (European Journal of soil Science, Soil Use and Management, Journal of Water Process Engineering, Coiioids and Surfaces A).

“Guột là loài cây mọc nhanh và lan thành thảm lớn nên người dân thường hay đốt nương dọn đi để lấy đất trồng trọt. Chế tạo cây guột thành than hoạt tính hiệu năng cao không những có thể tận dụng được hiệu quả quà tặng ưu đãi thiên nhiên ban tặng mà còn hạn chế được những rủi ro do ảnh hưởng môi trường từ việc người dân đốt nương làm rẫy. Ngoài ra, khi dự án đi vào hoạt động, thì sẽ hình thành những vùng nguyên liệu. Như vậy, sẽ tạo sinh kế cho người dân và còn có ý nghĩa cả về mặt kinh tế xã hội nữa”- Thạc sĩ Nga cho biết.

Đến nhiều lúc nản lòng, muốn bỏ cuộc vì gian nan

Những kết quả bước đầu đã động viên ThS Nga và nhóm nghiên cứu rất nhiều. Tuy nhiên, con đường đi gian nan, vất vả, khiến chị nhiều lúc nản lòng, thậm chí muốn bỏ cuộc.

Nhà cách trường gần 50km, ngày nào, chị cũng “lênh đênh” hai chặng trên xe bus từ nhà đến trường. Chị luôn là người đi sớm và vẫn là người về muộn. Hôm nào cũng cố gắng hoàn thành công việc để về sớm nhưng đến nhà thì cũng là khi trời tối nhá nhem.

“Hai đứa con đều còn nhỏ, hôm nào quãng đường ngồi trên xe luôn là khoảng thời gian nóng lòng và sốt ruột chỉ mong xe chạy thật nhanh để về nhà” – chị Nga kể.

May mắn, chị có được một gia đình luôn ủng hộ hết lòng, đặc biệt sự hỗ trợ từ người bạn đời luôn thấu hiểu, chia sẻ và động viên chị trong cuộc sống và cả trong công việc.

ThS Mai Thị Nga trong chuyến đi thực địa

Người ta thường nói, đứng sau thành công của một người đàn ông có bóng dáng của một người phụ nữ. Nhưng với người phụ nữ, dù người thân có ủng hộ tới bao nhiêu, thì một gia đình cũng vẫn không thể thiếu bàn tay chăm sóc của người vợ, người mẹ. Làm sao cùng một lúc đảm bảo được tròn vai cả trong công việc lẫn trong gia đình là một bài toán khó với một người làm công tác nghiên cứu khoa học.

Cả một ngày làm việc mệt nhoài ở trường, tối về chăm sóc cho gia đình nhỏ, đến đêm, khi chồng con ngủ say, lại âm thầm bật đèn tiếp tục công việc nghiên cứu, làm luận án tiến sĩ. Nếu là một thời gian ngắn thì không sao, nhưng lặp đi lặp lại và kéo dài thì thật sự là một áp lực.

“Có những khi làm tới hàng trăm thí nghiệm nhưng thất bại hoặc kết quả không như mong muốn, lại quay về vạch xuất phát. Có nhiều lúc rất buồn, rất nản, rất áp lực và muốn bỏ cuộc - nhưng làm khoa học là như vậy”- chị Nga tâm sự.

Tuy nhiên, cho đến tận thời điểm này, dự án vẫn tiếp tục và nghiên cứu vẫn phát triển. Có được những điều đó, theo chị Nga, ngoài sự ủng hộ từ gia đình, chị may mắn vì có sự hỗ trợ rất lớn từ phía các em trong nhóm nghiên cứu sSoil-lab và các thầy cô trong bộ môn.

Một kỷ niệm khiến chị nhớ mãi không quên trong cuộc hành trình làm nghiên cứu sinh của mình là khi tham dự cuộc thi ở Đại sứ quán Mỹ, với 3 tạ guột nguyên liệu được lấy về từ Thái Nguyên. Guột phơi kín cả sân trường đại học Khoa học tự nhiên, các em thay nhau phơi, thu rồi nghiền, để kín cả phòng lab của bộ môn khiến chị luôn nhớ mãi và biết ơn các em vô cùng.

“Đặc biệt là thầy giáo hướng dẫn của tôi, PGS.TS Nguyễn Ngọc Minh, người đã đồng hành cùng tôi từ lúc hình thành ý tưởng nghiên cứu về cây guột cho tới những công việc sau này. Tôi cảm thấy rất biết ơn cuộc đời, biết ơn gia đình, biết ơn những người thầy, người bạn, người em đã luôn giúp đỡ tôi, động viên tôi và đồng hành cùng tôi. Nếu chỉ có một mình, chắc chắn tôi không thể làm được”- chị Nga chia sẻ.

MAI NGUYỄN