Quy định về lao động và việc làm của trẻ vị thành niên
Câu hỏi
Anh trai tôi qua đời để lại 3 người con. Cháu lớn năm nay 15 tuổi, hai cháu bé 12 tuổi và 10 tuổi. Hoàn cảnh gia đình của anh tôi rất khó khăn vì công việc của cả hai vợ chồng đều không ổn định. Nay anh trai tôi mất, cuộc sống của các cháu càng khốn khó hơn. Chị dâu tôi dự định xin cho cháu lớn nghỉ học để đi làm. Xin Báo PNTĐ cho tôi hỏi, những quy định về lao động và việc làm của trẻ vị thành niên như thế nào? Chị tôi muốn cho cháu đi phụ hồ thì người sử dụng lao động có được phép nhận cháu vào làm không? Tôi xin cám ơn!
Hà Thị Lan (Ba Vì)
Ảnh minh họa
Trả lời
Vấn đề bạn hỏi xin được trả lời như sau: Công việc cấm sử dụng người lao động từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi được quy định tại Điều 147 Bộ luật Lao động 2019, có hiệu lực từ 01/01/2021như sau:
“Điều 147. Công việc và nơi làm việc cấm sử dụng người lao động từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi
1. Cấm sử dụng người lao động từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi làm các công việc sau đây:
a) Mang, vác, nâng các vật nặng vượt quá thể trạng của người chưa thành niên;
b) Sản xuất, kinh doanh cồn, rượu, bia, thuốc lá, chất tác động đến tinh thần hoặc chất gây nghiện khác;
c) Sản xuất, sử dụng hoặc vận chuyển hóa chất, khí gas, chất nổ;
d) Bảo trì, bảo dưỡng thiết bị, máy móc;
đ) Phá dỡ các công trình xây dựng;
e) Nấu, thổi, đúc, cán, dập, hàn kim loại;
g) Lặn biển, đánh bắt thủy, hải sản xa bờ;
h) Công việc khác gây tổn hại đến sự phát triển thể lực, trí lực, nhân cách của người chưa thành niên.
2. Cấm sử dụng người lao động từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi làm việc ở các nơi sau đây:
a) Dưới nước, dưới lòng đất, trong hang động, trong đường hầm;
b) Công trường xây dựng;
c) Cơ sở giết mổ gia súc;
d) Sòng bạc, quán bar, vũ trường, phòng hát karaoke, khách sạn, nhà nghỉ, cơ sở tắm hơi, cơ sở xoa bóp; điểm kinh doanh xổ số, dịch vụ trò chơi điện tử;
đ) Nơi làm việc khác gây tổn hại đến sự phát triển thể lực, trí lực, nhân cách của người chưa thành niên”.
Từ những quy định về danh mục các ngành nghề nặng nhọc và nhạy cảm nêu trên, thì công việc phụ hồ (phụ nề) không được phép nhận người lao động từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi. Để đảm bảo sức khỏe và sự phát triển thể chất của cháu, bạn hãy khuyên cháu không nên cố gắng xin vào làm việc ở những môi trường lao động như vậy.
Nếu người lao động chưa đủ 15 tuổi thì còn có những quy định riêng biệt mà người sử dụng lao động bắt buộc phải tuân thủ: Phải bố trí làm việc không làm ảnh hưởng đến thời gian học tập, phải có giấy khám sức khỏe của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền xác nhận sức khỏe của người chưa đủ 15 tuổi phù hợp với công việc và tổ chức kiểm tra sức khỏe định kỳ ít nhất một lần trong 6 tháng, bảo đảm điều kiện làm việc, an toàn, vệ sinh lao động phù hợp với lứa tuổi. Người lao động chưa đủ 15 tuổi không được làm việc quá 4 giờ trong 1 ngày và 20 giờ trong 1 tuần, không được làm thêm giờ, làm việc vào ban đêm; Thời giờ làm việc của người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi không được quá 8 giờ trong 1 ngày và 40 giờ trong 1 tuần. Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi có thể được làm thêm giờ, làm việc vào ban đêm trong một số nghề, công việc theo danh mục do Bộ trưởng Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội ban hành tại Thông tư 09/2020/TT-BLĐTBXH ngày 12/11/2020 qui định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Bộ luật Lao động về lao động chưa thành niên.
Về thẩm quyền giao kết hợp đồng lao động được quy định tại Điều 18 khoản 4 Bộ luật Lao động:
“4. Người giao kết hợp đồng lao động bên phía người lao động là người thuộc một trong các trường hợp sau đây:
a) Người lao động từ đủ 18 tuổi trở lên;
b) Người lao động từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi khi có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện theo pháp luật của người đó;
c) Người chưa đủ 15 tuổi và người đại diện theo pháp luật của người đó;
d) Người lao động được những người lao động trong nhóm ủy quyền hợp pháp giao kết hợp đồng lao động.
5. Người được ủy quyền giao kết hợp đồng lao động không được ủy quyền lại cho người khác giao kết hợp đồng lao động”.
Về điều kiện sử dụng người lao động chưa thành niên là một trong những vấn đề quan trọng cũng đã được Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành tại Thông tư số 09/2020/TT-BLĐTBXH ngày 12/11/2020.
Đối với việc quản lý và sử dụng người lao động chưa thành niên, theo quy định thì người sử dụng lao động phải có sổ theo dõi theo mẫu số 06 kèm theo Thông tư số 09/2020/TT-BLĐTBXH. Trong đó bắt buộc phải có những thông tin của người sử dụng lao động: Tên doanh nghiệp/cơ quan/tổ chức/hợp tác xã/hộ gia đình/cá nhân sử dụng lao động, địa chỉ… Trong sổ theo dõi phải có đầy đủ các cột ghi các thông tin đối với người lao động vị thành niên: Họ tên, giới tính, ngày tháng năm sinh, quốc tịch, địa chỉ thường trú/tạm trú, số thẻ CCCD hoặc số CMTND, tình trạng còn đi học/không đi học, hình thức hợp đồng lao động, công việc đang làm, kết quả kiểm tra sức khỏe định kỳ; Ngoài ra phải có các thông tin của người đại diện theo pháp luật của người lao động vị thành niên, như tên tuổi, địa chỉ, quốc tịch, quê quán, nghề nghiệp, điện thoại…
Trên đây là những giải đáp thắc mắc về nguyên tắc sử dụng người lao động chưa thành niên. Hy vọng những thông tin tham khảo theo các quy định hiện hành trên đây sẽ hữu ích cho bạn và gia đình, trong trường hợp gia đình cân nhắc và quyết định cho cháu tham gia vào thị trường lao động.
Luật sư Trần Thu Thủy
