Trật khớp háng bẩm sinh: Dị tật nguy hiểm ít người biết

Nguyên nhân gây trật khớp háng là gì?

Hiện nay, nguyên nhân cụ thể dẫn đến dị tật này vẫn đang được nghiên cứu. Tuy nhiên, có một số yếu tố nguy cơ gây nên tình trạng này bao gồm: thai ngôi ngược, thiểu ối, gia đình có tiền sử bị trật khớp háng, bất thường hệ cơ xương…

Trung bình mỗi năm, khoa Chỉnh hình - bệnh viện Nhi Trung ương tiếp nhận khoảng 60-70 bệnh nhi đến điều trị phẫu thuật do trật khớp háng bẩm sinh. Đây là một bệnh lý bẩm sinh hiếm gặp (1/800-3.000 trẻ), xảy ra ở nữ nhiều hơn nam. Đa số gia đình thường chỉ đưa con đi khám sau khi bé biết đi, thấy con đi tập tễnh, một chân yếu hẳn so với chân kia.

Đơn cử trường hợp một bệnh nhi 5 tuổi ở Vĩnh Phúc. Cha mẹ bệnh nhi cho biết, khi bé 6 tháng tuổi, các ngấn ở 2 chân đã có dấu hiệu không cân đối. Khi con được 15 tháng tuổi - giai đoạn tập đi, bé thường bị nghiêng về bên trái khi đi hoặc chạy.

Tới 18 tháng tuổi, thấy tình trạng của con không cải thiện, gia đình đưa bé đến khám tại phòng khám tư gần nhà và được bác sĩ chẩn đoán là trật khớp háng, khuyên đưa bé đến bệnh viện để nẹp chân hoặc phẫu thuật. Tuy nhiên, do chưa hiểu biết về bệnh, chủ quan nghĩ rằng chờ con lớn hơn mới can thiệp cũng không sao nên đến khi con 5 tuổi, sắp vào lớp 1 mà dáng đi ngày càng nghiêng hẳn về bên trái gia đình mới cho con đến bệnh viện Nhi Trung ương khám và điều trị.

Do được can thiệp muộn, bệnh nhi phải cắt xương đùi, chỉnh trục và nẹp vít kết hợp xương, cắt xương chậu để tạo hình ổ cối, sau khoảng 6 tháng đến 1 năm sẽ phải phẫu thuật thêm 1 lần nữa để tháo bộ nẹp. Nếu trẻ được can thiệp sớm hơn (khoảng trước 2 tuổi), việc điều trị sẽ đơn giản hơn rất nhiều. Trẻ chỉ cần được dọn ổ cối, tạo hình bao khớp và cố định bằng bột là có thể thành công.

Không chỉ phức tạp trong điều trị, việc phát hiện muộn còn gây ra kết quả điều trị kém, thậm chí để lại nhiều di chứng như: tái trật khớp, hoại tử chỏm xương đùi, loạn sản phát triển ổ cối và chỏm xương đùi gây mất cân xứng chiều dài của chi, teo cơ cứng khớp, hạn chế vận động.

Bác sĩ bệnh viện Nhi Trung ương chăm sóc, điều trị cho trẻ trật khớp háng bẩm sinh Ảnh: BVCC

Dấu hiệu nhận biết trẻ bị trật khớp háng bẩm sinh

Trật khớp háng bẩm sinh là một dị tật rất khó được phát hiện sớm, trẻ thường không đau, không quấy khóc, nên nếu không để ý kỹ các khác biệt, cha mẹ sẽ khó phát hiện. Tuy nhiên, cha mẹ có thể lưu ý một số dấu hiệu sau để sớm phát hiện bệnh ở trẻ:

- Sự chênh lệch chiều dài của chi (chân).

- Nếp lằn mông, đùi với bên bị trật khớp háng dài hơn bên lành.

- Bàn chân trẻ đổ ra ngoài khi trẻ nằm duỗi chân.

- Trẻ hạn chế việc dạng khớp háng nên khó khăn khi thay bỉm, tã, quần.

- Khi trẻ lớn bị lệch vai 1 bên, chân đi tập tễnh.

- Bên chân bị trật khớp háng sẽ yếu hơn…

Đối với các trường hợp bị trật khớp háng 2 bên thì khó xác định hơn do 2 bên có dấu hiệu giống nhau. Ở trẻ lớn bị trật khớp háng 2 bên sẽ có dấu hiệu ưỡn trước cột sống lưng quá mức.

Bệnh lý trật khớp háng bẩm sinh có thể điều trị được với tỉ lệ thành công rất cao nếu trẻ được phát hiện sớm, chẩn đoán kịp thời và có phương pháp can thiệp phù hợp với từng lứa tuổi và giai đoạn. Thời điểm vàng để điều trị trật khớp háng là từ khi trẻ còn ở trong độ tuổi sơ sinh đến 6 tháng tuổi. Vào thời điểm này, trẻ chỉ cần điều trị bằng phương pháp sử dụng nẹp Parlik để giang và gấp khớp háng khoảng 3-4 tháng với tỉ lệ thành công đạt 95%.

Với trẻ từ 6 đến 18 tháng tuổi, điều trị trật khớp háng phải kết hợp nắn chỉnh kín và bó bột cố định. Nếu nắn chỉnh kín thất bại thì cũng cần phải phẫu thuật nắn chỉnh mở. Đặc biệt với trẻ trên 18 tháng tuổi cần phẫu thuật nắn chỉnh mở, có thể phải cắt xương chậu để tạo hình ổ cối kèm theo cắt sửa trục cổ - chỏm xương đùi. Do đó, sự quan sát, chú ý của gia đình trong quá trình chăm sóc trẻ rất quan trọng, quyết định đến việc phát hiện con bị bệnh sớm hay muộn.

TS.BS HOÀNG HẢI ĐỨC
(Trưởng khoa Chỉnh hình, Bệnh viện Nhi Trung ương)