Trẻ em là đối tượng dễ bị bệnh lao tấn công
(PNTĐ) - Bệnh lao là một bệnh truyền nhiễm, một trong những nguyên nhân hàng đầu của tử vong trên toàn thế giới. Bệnh do trực khuẩn Mycobacterium tuberculosis gây ra, lây lan khi những người bị bệnh lao phát tán vi khuẩn vào không khí.
Ước tính 1/4 dân số thế giới nhiễm lao, khoảng 10% nhiễm lao sẽ tiến triển thành bệnh lao. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2022, toàn thế giới có khoảng 9 triệu ca lao mới mỗi năm. Trong số đó có 10% là trẻ em.
Đến nay, Việt Nam vẫn là một trong 30 nước có gánh nặng bệnh lao và lao kháng đa thuốc cao nhất thế giới. Lao kháng thuốc là mối đe dọa nghiêm trọng về y tế công cộng. Hơn 172.000 người đã mắc bệnh và 10.400 người chết vì bệnh lao (báo cáo của WHO năm 2020).
Đặc điểm lao trẻ em
Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, hàng năm phát hiện và điều trị khoảng 70 đến 80 ca bệnh lao. Tập trung tại Bệnh viện Nhi Trung ương là những ca lao nặng, khó chẩn đoán. Trong đó gồm các thể: Lao phổi – màng phổi (45%), lao toàn thể (18%), lao màng não (30%), lao xương, lao hạch.
Hầu hết các trường hợp xảy ra ở trẻ nhỏ (<5 tuổi) và phát bệnh trong vòng 2 năm sau tiếp xúc với nguồn bệnh (đa số trong vòng 1 năm). Đáng nói, tỷ lệ nhiễm lao cao ở những trẻ em phơi nhiễm. Tỷ lệ tử vong ở trẻ sống trong gia đình có người bị lao cao hơn so với trẻ sống trong gia đình không mắc bệnh lao, nếu mẹ bị lao tỷ lệ tử vong tăng gấp 8 lần.
71% trẻ bỏ lỡ cơ hội dự phòng lao bị mắc lao sau này, trong đó chiếm tỷ lệ lớn là trẻ dưới 3 tuổi, thể lao nhiều nhất là lao lan tỏa. Nguồn lao là mẹ hoặc cha trong các trường hợp này là 47,4%.
Dấu hiệu lâm sàng nhận biết sớm bệnh lao ở trẻ em
Để dễ nhận biết nguy cơ mắc lao ở trẻ, cha mẹ cần lưu ý tiền sử tiếp xúc gần gũi với người bệnh lao phổi, trong vòng 1-2 năm gần đây; tiền sử có các triệu chứng lâm sàng nghi lao đã được điều trị nhưng triệu chứng không hoặc ít cải thiện, nhanh tái phát.
Triệu chứng lâm sàng nghi lao: Triệu chứng toàn thân (sốt, ra mồ hôi đêm, mệt mỏi/giảm chơi đùa, chán ăn/không tăng cân/ sụt cân/suy dinh dưỡng); triệu chứng cơ năng (ho dai dẳng, nổi hạch, đau đầu, co giật, đau khớp…).
Khỏi bệnh nếu điều trị đúng phác đồ
Việc điều trị lao ở trẻ em cũng giống như của người lớn, tuy nhiên cha mẹ phải tuân thủ điều trị cho con em mình đúng hướng dẫn của bác sĩ, điều trị đủ thời gian (6-9 tháng), đủ liều lượng thuốc, đúng phác đồ thì bệnh mới ổn định. Bệnh lao trẻ em có thể chữa khỏi được với hóa trị lao ngắn ngày, kể cả các thể nặng nếu được chẩn đoán sớm và điều trị đúng nguyên tắc (uống thuốc đúng, đủ, đều và không được bỏ sót).
Tuân thủ điều trị giúp phòng bệnh lao kháng thuốc. Bệnh lao kháng thuốc thường phát sinh thông qua việc lựa chọn các chủng vi khuẩn đột biến do không tuân thủ điều trị. Chủng vi khuẩn kháng thuốc này lây cho người khác. Nhiễm lao kháng thuốc dẫn đến khó khăn trong việc điều trị, tăng chi phí điều trị và tăng tỷ lệ di chứng.
Phòng bệnh lao ở trẻ em
Trẻ em là đối tượng dễ bị tác động bởi các bệnh truyền nhiễm trong đó có bệnh lao vì miễn dịch trẻ còn yếu. Vì vậy, việc phòng bệnh rất cần thiết, giúp làm giảm nguy cơ nhiễm lao và giảm nguy cơ chuyển từ nhiễm lao sang bệnh lao. Việc phát hiện sớm bệnh nhân lao còn giúp điều trị hiệu quả, cách ly sớm giảm phơi nhiễm. Trẻ em nếu có phơi nhiễm cần được sàng lọc tại cơ sở y tế và theo dõi.
Để phòng ngừa bệnh lao, các gia đình cần kiểm soát vệ sinh môi trường; giảm tiếp xúc nguồn lây cho trẻ; thay đổi hành vi của người bệnh (vệ sinh hô hấp) nhằm làm giảm các hạt nhiễm khuẩn ra môi trường như dùng khẩu trang hoặc ít nhất có khăn che miệng khi tiếp xúc nói chuyện với người khác; khạc đờm và bỏ đúng nơi quy định, rửa tay xà phòng thường xuyên; tiêm vắc-xin BCG trong chương trình tiêm chủng mở rộng, giúp cơ thể hình thành miễn dịch chống lại bệnh lao khi bị nhiễm lao; điều trị lao tiềm ẩn.
