TRẺ THỪA CÂN, BÉO PHÌ - DINH DƯỠNG SAO CHO HỢP LÝ?

Thừa cân, béo phì đang tăng nhanh đến đáng ngại

Tại Hội nghị công bố kết quả Tổng điều dinh dưỡng 2019-2020 mới đây, Bộ Y tế nhận định “Việt Nam đang đối mặt với gánh nặng kép ba về dinh dưỡng gồm suy dinh dưỡng thấp còi, thừa cân béo phì và thiếu vi chất dinh dưỡng”. Trong đó, thừa cân - béo phì được xem là tăng nhanh đến đáng ngại.

Nguyên nhân chính là do mất cân bằng giữa năng lượng ăn vào và năng lượng tiêu hao, xuất phát từ tâm lý ông bà cha mẹ thích trẻ bụ bẫm, nên đã ép trẻ ăn rất nhiều. Quan niệm rằng trẻ mập một chút rồi sau này sẽ gầy đi nhưng thực tế không phải như vậy. Trẻ bắt đầu thừa cân từ tuổi mầm non, tiếp tục tăng cân ở tuổi tiểu học và có thể sẽ bị béo phì ở tuổi tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông...

Có những em bé ở giai đoạn mầm non chỉ thừa khoảng 3-5kg, nhưng đến giai đoạn tiểu học thừa 8-10kg và đến giai đoạn trung học cơ sở thừa 15-20kg. Điều đáng lo ngại là ông bà và cha mẹ không nhận định được con, cháu mình đã bị thừa cân, béo phì mà vẫn tiếp tục ép cho trẻ ăn nữa, vẫn muốn trẻ tăng cân nữa.

Bên cạnh chế độ dinh dưỡng không hợp lý, trẻ em tiểu học còn dễ tăng cân bởi xem nhẹ yếu tố vận động, khiến mất cân bằng năng lượng mà chủ yếu cán cân nghiêng về phía “nạp” hơn phía “tiêu”. Nghiên cứu của Bộ Y tế cho thấy, 39% học sinh tiểu học ở Hà Nội và TP Hồ Chí Minh không hoạt động thể chất đủ theo tiêu chuẩn.

Giải pháp chế độ dinh dưỡng khi con đã thừa cân

Tình trạng thừa cân, béo phì ở trẻ tiểu học nên được chú trọng xử lý sớm. Tuy nhiên, đây là bài toán khó không thể giải ngay trong một sớm một chiều. Các bậc phụ huynh cần dùng chuẩn tăng trưởng, biểu đồ tăng trưởng để theo dõi sự tăng trưởng và tình trạng dinh dưỡng của con; đồng thời, tìm hiểu về tháp dinh dưỡng hợp lý của trẻ em cho từng độ tuổi để đáp ứng nhu cầu năng lượng và các chất dinh dưỡng cho trẻ ở mức hợp lý, đủ “chất” nhưng không dư “lượng”.

Ảnh minh họa

Chế độ ăn dự phòng thừa cân béo phì

Khi trẻ bị thừa cân, béo phì, tuyệt đối không được giảm hay nhịn ăn, mà phải thực hiện chế độ ăn đủ nhu cầu vì cơ thể đang phát triển, đồng thời ăn hạn chế: chất béo, thức ăn giàu năng lượng, thức ăn nhanh, chế biến sẵn, bánh kẹo và nước giọt. Đồng thời tăng cường hoạt động thể lực để tiêu hao năng lượng thừa nhằm giảm sự tích tụ chất béo, tạo khối cơ và sức bền cho trẻ.

Bữa ăn cần cung cấp đủ nhu cầu các chất dinh dưỡng, đủ nhu cầu về năng lượng khẩu phần từ các chất đạm, chất béo, chất khoáng, vitamin và đủ nước cho cơ thể. Tỷ lệ các chất đạm, chất béo từ nguồn động vật và thực vật cân đối hợp lý. Thực hiện chế độ ăn uống lành mạnh bằng các thực phẩm lành mạnh như trái cây, rau, các loại đậu, các loại hạt và ngũ cốc nguyên hạt, thực phẩm ít chất béo, ít đường và muối.

Chế độ dinh dưỡng hợp lý kết hợp hoạt động thể lực phù hợp theo lứa tuổi

Nhóm rau quả cung cấp vitamin, khoáng chất, chất xơ giúp cơ thể trẻ phát triển, giúp nâng cao sức đề kháng chống lại bệnh tật. Cha mẹ nên tập cho trẻ ăn rau quả ngay từ khi còn nhỏ, với cách chế biến phù hợp. Những trẻ thừa cân, béo phì nên lưu ý hạn chế các loại quả ngọt và nhiều năng lượng như chuối, xoài, mít, vải…; nên ăn đa dạng các loại rau quả, đa màu sắc.

Hạn chế tất cả các thực phẩm nhiều chất béo, cholesterol như: thịt mỡ, nước luộc thịt, bơ, pho mát, các món xào rán, não, tim, gan, lòng lợn...; các loại đồ ngọt như: đường, mật ong, bánh kẹo, nước ngọt, các loại sữa có đường… vì chúng chứa nhiều năng lượng làm gia tăng nguy cơ thừa cân béo phì.

Đặc biệt, phụ huynh nên hướng dẫn trẻ làm các công việc ở nhà để tăng cường vận động: Lau dọn nhà cửa, bưng bê đồ đạc nhẹ nhàng phù hợp với sức của trẻ... hạn chế các hoạt động ngồi một chỗ trong thời gian dài như ngồi xem tivi, video, trò chơi điện tử...

PGS. TS. Bùi Thị Nhung
Trưởng khoa dinh dưỡng học đường và ngành nghề, Viện Dinh dưỡng Quốc gia