Đề nghị lùi thông qua Luật BHXH sau thời điểm cải cách tổng thể tiền lương
(PNTĐ) - Phát biểu tại hội nghị đại biểu Quốc hội chuyên trách chiều 27/3, một số ý kiến đề nghị lùi thông qua dự án Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi) sang kỳ họp thứ 8, thay vì thông qua tại kỳ họp thứ 7, sau thời điểm cải cách tiền lương từ 1/7/2024.
Hai phương án còn nhiều ý kiến
Thảo luận về dự Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi), còn nhiều ý kiến khác nhau về rút bảo hiểm xã hội một lần. Cụ thể, dự thảo Luật do Chính phủ trình Quốc hội có 2 phương án.
Phương án 1: Người lao động được chia làm 2 nhóm. Nhóm 1 tiếp tục được áp dụng hưởng bảo hiểm xã hội một lần như quy định tại Nghị quyết của Quốc hội về việc thực hiện chính sách hưởng bảo hiểm xã hội một lần đối với người lao động: Người lao động tham gia bảo hiểm xã hội trước khi Luật có hiệu lực (dự kiến 1/7/2025), sau 12 tháng không thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, không tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện; khác với quy định hiện hành là dự thảo Luật có quy định quyền lợi bổ sung nếu người lao động lựa chọn bảo lưu, không nhận bảo hiểm xã hội một lần. Nhóm 2, người lao động tham gia bảo hiểm xã hội từ ngày Luật có hiệu lực trở đi thì không được áp dụng quy định này.
Phương án 2: Người lao động được giải quyết một phần nhưng tối đa không quá 50% tổng thời gian đã đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất. Thời gian đóng bảo hiểm xã hội còn lại được bảo lưu để người lao động tiếp tục tham gia và hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội.
Đa số ý kiến trong Thường trực Ủy ban Xã hội ủng hộ phương án 1 của Chính phủ đề xuất, song đề nghị Chính phủ dự báo tác động tới một bộ phận người lao động và những phát sinh khi Luật có hiệu lực thi hành; đồng thời, nghiên cứu quy định chặt chẽ hơn, theo hướng có thể giảm quyền lợi nếu hưởng bảo hiểm xã hội một lần.
Có ý kiến đồng tình với phương án 2 với lý do không tạo “lát cắt” giữa các đối tượng tham gia trước và sau khi luật này có hiệu lực. Tuy nhiên, Thường trực Ủy ban Xã hội thấy rằng, với việc quy định người lao động chỉ được giải quyết một phần thời gian đóng nên có tâm lý bị giảm, hạn chế quyền lợi, điều này có thể dẫn đến phản ứng tập thể của người lao động và có thể gia tăng đột biến số người đề nghị hưởng BHXH một lần trước khi luật này có hiệu lực thi hành.
Đồng thời, phương án này cũng không giải quyết triệt để được việc rút BHXH một lần, không giải quyết được thực trạng một người có nhiều lần hưởng BHXH một lần thời gian qua.
Áp dụng bắt buộc đóng BHXH với lao động công nghệ, chạy grap
Góp ý vào dự thảo luật BHXH sửa đổi, đại biểu Ma Thị Thúy (Tuyên Quang) bày tỏ băn khoăn khi mức trợ cấp hưu trí chưa đảm bảo nguyên tắc an sinh xã hội, không đảm bảo mức sống tối thiểu, hoặc chỉ tiệm cận mức sống này. Nếu chỉ thay đổi hình thức mà không có thay đổi về chính sách thì cần phải cân nhắc kỹ. Mức hưu trí phải cao hơn trợ cấp xã hội, nếu trợ cấp 500 nghìn thì mức hưu trí phải 750 nghìn/tháng, đại biểu Ma Thị Thúy đề nghị ban soạn thảo xem xét, đánh giá, báo cáo rõ hơn để Quốc hội xem xét quyết định.
Về mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, theo đại biểu Ma Thị Thuý, các đối tượng có thu nhập ổn định ngoài xã hội rất đông với hàng trăm nghìn người, như người chạy grab, bán hàng online, họ có công việc ổn định, thu nhập thậm chí còn cao hơn lao động phổ thông làm việc trong khối doanh nghiệp. Nhưng dự luật lại chưa có giải pháp để đưa đối tượng này tham gia BHXH bắt buộc. Vì vậy, đại biểu đề nghị giao cho Chính phủ xây dựng lộ trình cụ thể, đến năm 2026 áp dụng bắt buộc đóng BHXH với nhóm lao động công nghệ, chạy grab…
Đại biểu cũng đề nghị nên cân nhắc lùi thông qua dự án luật BHXH sửa đổi từ kỳ họp thứ 7 sang kỳ họp thứ 8, tức là sau thời điểm thực hiện cải cách tiền lương từ 1/7/2024 sắp tới. Do thời điểm này sẽ có nhiều vấn đề tác động, thay đổi, tránh vừa thông qua luật lại phải sửa ngay.
Về quy định rút BHXH một lần, đại biểu Lý Tiết Hạnh (đoàn Bình Định) nêu, đây là câu chuyện lớn, nhận được rất nhiều sự quan tâm của xã hội. Vì vậy, đề nghị cần có đánh giá thêm, việc rút một lần đã đáp ứng được nhu cầu trước mắt của người lao động hay chưa. Hơn nữa, cần tính phương án hỗ trợ cho người lao động, như chính sách hỗ trợ tín dụng.
Còn theo đại biểu Nguyễn Thị Sửu, rút BHXH một lần là vấn đề lớn, phức tạp, mỗi phương án đưa ra đều có những ưu điểm, nhược điểm riêng. Do vậy cần lấy ý kiến người lao động - đối tượng chịu sự tác động trực tiếp, nhằm đảm bảo tốt nhất quyền lợi cho họ.
Đại biểu Nguyễn Thị Sửu cho rằng, việc rút BHXH là quyền của người lao động, điều đó hoàn toàn không sai nhưng cũng không hoàn toàn đúng. Bởi số tiền người sử dụng lao động đóng chiếm tới 2/3, số 1/3 còn lại do người lao động đóng, vì vậy người lao động cũng phải có trách nhiệm, tránh khi trẻ khỏe rút ra sử dụng hết, đến khi về già, trắng tay lại trở thành gánh nặng cho xã hội.
Tiếp cận một góc độ khác, đại biểu Trần Thị Hoa Ry (đoàn Bạc Liêu) cho rằng, trong giai đoạn dịch Covid-19, tình trạng rút BHXH một lần diễn ra nhiều nhất, chủ yếu để giải quyết vấn đề trong cuộc sống trước mắt. Nếu cần giữ chân người lao động thì nên cho rút ở mức 50%, kèm theo đó áp dụng các hình thức cho vay ưu đãi, để lao động giải quyết được vấn đề khó khăn trước mắt, đáp ứng tâm tư nguyện vọng cho người lao động.
Về thời điểm thông qua luật BHXH sửa đổi, đại biểu Trần Thị Hoa Ry cũng đồng tình với ý kiến nên lùi sang kỳ họp thứ 8 thay vì sẽ họp vào kỳ thứ 7. Đại biểu cũng cho rằng chính sách cải cách tiền lương sẽ áp dụng từ 1/7 thì rất khó tính toán cơ chế BHXH. Đây cũng là dự án luật rất phức tạp, có thể lùi sang kỳ họp sau, để có thời gian đánh giá tác động, xem xét từng điều khoản cho chặt chẽ hơn.
