Đề xuất các nhà đầu tư tham gia phát triển đường sắt sẽ được ưu tiên trong đấu giá, đấu thầu các dự án đô thị

Đại biểu Hoàng Văn Cường đề nghị dẫn ví dụ dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đang có nhiều doanh nghiệp bày tỏ mong muốn được tham gia đầu tư. Tuy nhiên, dự thảo luật chưa có quy định rõ ràng về việc họ có được tham gia hay không, cũng như việc lựa chọn sẽ dựa trên tiêu chí nào. Trong khi đó, với các dự án do doanh nghiệp tự đề xuất, hoặc theo phương thức đối tác công tư (PPP), luật lại quy định rõ cơ chế chỉ định nhà đầu tư.

Đại biểu Hoàng Văn Cường (đoàn Hà Nội) thảo luận

Do đó, đại biểu đề xuất bổ sung quy định về phương thức lựa chọn doanh nghiệp tư nhân tham gia toàn bộ hoặc một phần các dự án đường sắt do Nhà nước chủ trì. Các tiêu chí cụ thể có thể giao Chính phủ quy định, nhưng cần bảo đảm ba nguyên tắc: không thay đổi mục tiêu và tiêu chuẩn kỹ thuật của dự án; phần vốn Nhà nước bỏ ra phải giảm so với đầu tư công thuần túy; hiệu quả vận hành không thấp hơn phương án đầu tư bằng ngân sách.

Để tạo thêm động lực cho khu vực tư nhân, đại biểu đề xuất các nhà đầu tư tham gia phát triển đường sắt sẽ được ưu tiên trong đấu giá, đấu thầu các dự án đô thị tại khu vực gắn với hạ tầng đường sắt theo mô hình TOD (phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng).

Đại biểu Hoàng Văn Cường cho rằng quy định trong dự thảo chỉ cho phép chủ đầu tư thuê nhà thầu nước ngoài trong khâu tư vấn, chuẩn bị dự án - là không phù hợp với thực tiễn. Nhiều gói thầu thi công, lắp đặt hiện nay nhà thầu trong nước chưa đủ năng lực thực hiện, bắt buộc phải thuê nhà thầu nước ngoài. Vì vậy, luật nên quy định theo hướng nếu sử dụng nhà thầu nước ngoài thì phải cam kết chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực cho phía Việt Nam.

Ngoài ra, dù dự án đường sắt do Nhà nước hay tư nhân đầu tư thì đều phải được coi là kết cấu hạ tầng công cộng. Doanh nghiệp được giao quản lý, vận hành, khai thác phải tuân thủ quy định chung về hạ tầng giao thông phục vụ lợi ích toàn xã hội.

Theo đại biểu, Việt Nam hiện chưa phát triển được ngành công nghiệp đường sắt, nên phần lớn thiết bị, vật tư cho các dự án đều phải nhập khẩu. Tuy nhiên, dự thảo luật lại đề xuất miễn thuế nhập khẩu với hàng hóa phục vụ dự án mà trong nước chưa sản xuất được, tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng.

Do đó, nếu không quy định chặt chẽ, doanh nghiệp có thể thuê gia công ở nước ngoài rồi nhập về lắp ráp - "giết chết ngành công nghiệp đường sắt nội địa".

Đại biểu Hoàng Văn Cường đề nghị bổ sung quy định không được nhập khẩu các sản phẩm, linh kiện hoặc dịch vụ nằm trong danh mục mà Nhà nước đã giao nhiệm vụ hoặc đặt hàng cho doanh nghiệp Việt Nam thực hiện.

Dự thảo Luật Đường sắt (sửa đổi) dự kiến được Quốc hội xem xét thông qua vào ngày 27/6.