Hà Nội chọn hướng đi riêng cho thành phố thông minh
(PNTĐ) - Từ kinh nghiệm các đô thị châu Á đến khát vọng riêng của Thủ đô, Hà Nội đang chọn con đường thành phố thông minh dựa trên dữ liệu nhưng gắn chặt bản sắc. Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội được kỳ vọng trở thành thiết chế điều phối để sáng tạo thực sự đi vào đời sống.
Bài toán điều hành dựa trên dữ liệu
Nhìn ra châu Á, các thành phố đi đầu đều có một điểm chung: họ coi quản trị đô thị như một hệ thống vận hành theo thời gian thực khi giao thông, môi trường, an ninh, dịch vụ công đều được đo đếm và phân tích bằng dữ liệu, quyết định điều hành không còn dựa chủ yếu vào cảm tính mà dựa trên bằng chứng.
Theo đó, Singapore nổi bật ở cách quản lý giao thông và dịch vụ đô thị dựa trên dữ liệu, đồng thời mở không gian để khu vực tư nhân cùng tham gia giải bài toán công, trong khi Seoul xây dựng mạng cảm biến và nền tảng dữ liệu giúp thành phố quan sát liên tục các biến động về môi trường, hạ tầng, an toàn. Tokyo kết hợp phát triển bền vững với đổi mới sáng tạo, tạo không gian để doanh nghiệp, startup và nhà đầu tư cùng tham gia giải quyết bài toán đô thị và công nghệ xanh.
Điểm đáng học hỏi ở các mô hình thành công trong khu vực không nằm ở việc sao chép một mô hình cụ thể, mà ở cách họ tổ chức: Chuẩn dữ liệu thống nhất, cơ chế phối hợp liên ngành và cơ chế thí điểm có giám sát. Sự thành công của các mô hình thành phố thông minh thường bắt đầu từ những câu hỏi rất thực tế như: làm sao giảm ùn tắc, làm sao giảm phát thải, làm sao rút ngắn thủ tục hành chính công cho người dân… Công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi trả lời được các câu hỏi ấy bằng kết quả có thể đo lường được.
Trong bối cảnh đó, Hà Nội đang bước vào giai đoạn mà chuyển đổi số không còn là việc bổ sung ứng dụng rời rạc, mà là bài toán năng lực điều hành dựa trên dữ liệu. Khi dữ liệu đô thị phình to và phân tán, thành phố cần một cơ chế đủ sức kết nối nguồn lực xã hội và tạo hành lang thí điểm để giải pháp đi từ ý tưởng đến triển khai thực tế. Và đó cũng là điểm xuất phát cho sự ra đời của Công ty Cổ phần Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội.
Thông minh cần gắn với bản sắc
Tuy nhiên, nếu chỉ chạy theo một mô hình thành phố thông minh thiên về kỹ thuật, Hà Nội sẽ tự làm khó mình. Lợi thế của Thủ đô không chỉ ở tốc độ số hóa, mà còn ở di sản văn hóa dày và cấu trúc đô thị đặc thù. Vì vậy, hướng tiếp cận phù hợp là xây dựng mô hình thành phố thông minh gắn với bản sắc văn hóa Việt Nam, trong đó công nghệ phục vụ cho quản trị và trải nghiệm sống, đồng thời hỗ trợ bảo tồn và phát huy giá trị đô thị lịch sử.
Theo Tiến sĩ Trần Quang Hưng - Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội, Trung tâm định hướng trở thành “một hub thử nghiệm về công nghệ, công nghiệp sáng tạo cũng như các mô hình kinh doanh mới của toàn cầu”. Tiến sĩ Trần Quang Hưng nhấn mạnh: “Không chỉ dựa trên dữ liệu, mô hình sáng tạo và văn hóa của Thủ đô sẽ giúp giữ gìn bản sắc của dân tộc và sử dụng những chất liệu đó làm nguồn lực phát triển trong giai đoạn mới”.
Cách đặt vấn đề ấy cho thấy, Hà Nội không chỉ muốn số hóa quản trị, mà còn muốn chuyển hóa văn hóa thành nguồn lực. Khi dữ liệu được khai thác đúng cách, thành phố có thể điều hành giao thông theo thời gian thực quanh khu vực di sản, dự báo và điều tiết dòng khách trong mùa cao điểm, giám sát môi trường theo khu vực để có thể đưa ra các phản ứng sớm và chính xác hơn. Tuy nhiên, đằng sau mỗi giải pháp kỹ thuật phải là một cơ chế điều phối đủ mạnh để kết nối dữ liệu, nguồn lực và chính sách.
Thiết chế điều phối để đổi mới sáng tạo đi vào đời sống
Theo Tiến sĩ Trần Quang Hưng, thực hiện Nghị quyết 57, thành phố Hà Nội giao cho Trung tâm trọng trách trở thành “một thiết chế điều phối các nguồn lực của thành phố để thực hiện các nhiệm vụ quan trọng liên quan đến giải quyết các bài toán điểm nghẽn và huy động nguồn lực trong nước, quốc tế nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo”. Điểm khác biệt của mô hình này nằm ở việc Trung tâm hoạt động theo Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư, tuân thủ pháp luật Việt Nam. Điều đó cho phép Trung tâm vận hành linh hoạt hơn, không bó hẹp trong cơ chế hành chính truyền thống. Đồng thời, Trung tâm tham gia điều phối các nền tảng hạ tầng dữ liệu, hệ thống máy chủ, hệ thống tính toán hiệu năng cao, hệ thống dữ liệu dùng chung, cùng với các cơ chế sandbox để thử nghiệm có kiểm soát.
Tiến sĩ Trần Quang Hưng nhận định, từ trước đến nay “chưa có một cơ chế nào điều phối được tất cả những nguồn lực như vậy”. Nhận định này cho thấy khoảng trống thể chế mà Trung tâm được kỳ vọng lấp đầy. Trong mô hình mới, đổi mới sáng tạo không chỉ là hoạt động của một vài startup, mà là chuỗi khép kín từ xác định bài toán, thử nghiệm giải pháp, huy động vốn đến thương mại hóa. Cụ thể, Trung tâm định hướng triển khai theo bốn giai đoạn, bắt đầu từ xây dựng cộng đồng và nền tảng dữ liệu, sau đó ươm tạo doanh nghiệp và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, hỗ trợ startup và doanh nghiệp công nghiệp sáng tạo, cuối cùng là tăng cường khả năng tiếp cận thị trường và thu hút quỹ đầu tư mạo hiểm quốc tế.
Tám đơn vị thành viên, trong đó có các ngân hàng và quỹ đầu tư mạo hiểm chuyên nghiệp, tham gia ngay từ ngày ra mắt cho thấy trụ cột vốn được kích hoạt song song với hạ tầng dữ liệu và tri thức. Không dừng ở tầm nhìn, Trung tâm đã tham gia xây dựng hệ sinh thái quản trị an ninh trật tự số cho thành phố, tích hợp dữ liệu bản đồ tư nhân và dữ liệu của lực lượng chức năng để phục vụ quản trị đô thị. Đây là ví dụ cụ thể cho thấy cách nguồn lực công - tư có thể được kết nối để phát triển thành phố theo hướng thông minh, hiện đại.
Khi được hỏi về định vị của Hà Nội trong bức tranh toàn cầu, Tiến sĩ Trần Quang Hưng phân tích, Hoa Kỳ là trung tâm nghiên cứu khoa học cơ bản, Trung Quốc là công xưởng sản xuất, Ấn Độ là văn phòng của thế giới, còn Hà Nội có thể định vị là một hub thử nghiệm công nghệ và sản phẩm công nghiệp sáng tạo. Cách tiếp cận này không đặt mục tiêu cạnh tranh trực diện, mà tìm ra vị trí riêng dựa trên lợi thế văn hóa, con người và môi trường thể chế.
Như vậy, vai trò của Công ty Cổ phần Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội không chỉ nằm ở hỗ trợ khởi nghiệp, mà ở việc trở thành thiết chế điều phối để đổi mới sáng tạo đi vào đời sống. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, bài toán được xác định rõ, giải pháp được thử nghiệm có kiểm soát và nguồn lực được huy động đồng bộ, thành phố thông minh không còn là khẩu hiệu. Đó sẽ là quá trình vận hành liên tục, trong đó công nghệ, văn hóa và con người cùng tham gia kiến tạo tương lai Thủ đô.
