Công nghệ nâng tầm văn hóa - Động lực thúc đẩy du lịch Thủ đô
Bài 2: Đưa văn hoá nâng tầm du lịch Thủ đô
(PNTĐ) - Sở hữu kho tàng di sản, ẩm thực và không gian văn hóa phong phú, Hà Nội đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển hóa các giá trị truyền thống thành động lực phát triển kinh tế sáng tạo. Việc ứng dụng công nghệ số, đưa văn hóa và công nghệ trở thành hai trụ cột song hành không chỉ làm mới di sản văn hóa mà còn tạo nên sự trải nghiệm du lịch hấp dẫn, đưa văn hóa nâng tầm du lịch Thủ đô, nâng cao năng lực cạnh tranh mới của điểm đến.
Số hóa tạo giá trị
Thủ đô có vị thế đặc biệt trong bản đồ di sản Việt Nam, khi sở hữu 6.489 di tích lịch sử, văn hóa, gần 1.793 di sản văn hóa phi vật thể được kiểm kê, 6 di sản vật thể và phi vật thể được UNESCO vinh danh, 22 di tích và cụm di tích quốc gia đặc biệt, 1.165 di tích cấp quốc gia, 1.600 di tích cấp thành phố, 59 di sản thuộc Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, cùng 351 bảo vật quốc gia và hệ thống làng nghề, nghệ nhân đông đảo. Những giá trị ấy vừa là ký ức của đất và người, vừa tạo nên nguồn lực nội sinh để xây dựng Thủ đô sáng tạo.
Tại di tích 48 Hàng Ngang, nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh viết bản Tuyên ngôn Độc lập. Công nghệ số đang được triển khai song song với hoạt động trưng bày truyền thống. Bên cạnh hệ thống hiện vật gốc, mapping được sử dụng để tái hiện bối cảnh căn phòng năm 1945; công nghệ VR phục dựng không gian 3D mùa thu lịch sử; hologram trình chiếu tư liệu và bản thảo. Những lớp dữ liệu số kết hợp ánh sáng, âm thanh giúp người xem tiếp cận câu chuyện lịch sử một cách rõ nét và sinh động hơn.
Cuối tháng 12/2025, Hà Nội ra mắt dự án “Các hành trình du lịch di sản trong thành phố Hà Nội” đánh dấu bước tiến quan trọng trong nỗ lực số hóa và lan tỏa các giá trị di sản của Thủ đô ngàn năm văn hiến. Lần đầu tiên, các dữ liệu lịch sử, kiến trúc, văn hóa của hàng loạt di tích, công trình và tuyến phố của Hà Nội được tích hợp và mở rộng trên nền tảng số, giúp người dùng dễ dàng tiếp cận và tìm kiếm thông tin.
Theo bà bà Nguyễn Thị Hiệp - Trưởng nhóm dự án: Dự án đã lựa chọn 28 di tích tiêu biểu để xây dựng thành bốn hành trình du lịch di sản, gắn với bốn dòng tín ngưỡng cổ truyền của người Việt. Một là, hành trình Thăng Long tứ trấn - Bốn vị thần bảo hộ kinh thành. Hai là, các đền thờ Mẫu - tín ngưỡng thờ Mẫu độc đáo của Việt Nam. Ba là, đình thờ Tổ nghề - ký ức lao động của kinh thành phồn thịnh. Bốn là, chùa Hà Nội - Dấu ấn đại sư an thiền và sự biến chuyển của Phật giáo đô thị. Mỗi hành trình là một câu chuyện, phản ánh cấu trúc, tinh thần và ký ức của người Hà Nội xưa và nay, cho phép người dùng chỉ với một chiếc điện thoại thông minh có thể “chạm tay vào lịch sử”, khám phá chiều sâu văn hoá của Thăng Long - Hà Nội theo cách trực quan nhất.
Có thể thấy, công nghệ giúp Hà Nội trở thành thành phố biết biến di sản thành trải nghiệm toàn cầu, vừa nâng sức hút du lịch, vừa tạo niềm tin cho dòng vốn đầu tư vào các ngành công nghiệp văn hóa. Với việc ứng dụng công nghệ vào trưng bày và giới thiệu di tích, Hà Nội đang mở ra một cách tiếp cận mới, giúp lịch sử trở nên gần gũi và hấp dẫn hơn với công chúng. Những mô hình trải nghiệm số không chỉ làm phong phú hành trình tham quan, phát triển nền kinh tế tri thức mà còn góp phần nuôi dưỡng tình yêu di sản trong cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ. Đây được xem là hướng đi phù hợp để các giá trị văn hóa tiếp tục được lan tỏa trong đời sống đương đại.
Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Uỷ viên Chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, công nghệ giúp kết nối di sản với đời sống đương đại, để văn hóa không đứng ngoài tăng trưởng mà đi thẳng vào chuỗi giá trị mới của kinh tế số và công nghiệp văn hóa. Công nghệ số, AI và các nền tảng tương tác có thể “đánh thức” kho báu ấy bằng cách biến trải nghiệm văn hóa thành hành trình cá nhân hóa, nơi mỗi du khách được dẫn dắt như đang đối thoại với di sản. Khi trải nghiệm được số hóa và cá nhân hóa, Hà Nội không chỉ đẹp mà còn hấp dẫn hơn để khách quay lại không chỉ một lần.
Chìa khóa cho văn hoá nâng tầm du lịch
Trong dòng chảy không ngừng của công nghệ, văn hóa cần một cuộc chuyển mình mạnh mẽ để thích nghi và phát triển. Nếu trước đây, những giá trị văn hóa truyền thống chỉ tồn tại trong không gian hữu hình - trên trang sách, trong bảo tàng, trên sân khấu hay qua lời kể của thế hệ đi trước - thì nay, nhờ vào sức mạnh của công nghệ số, chúng ta có thể đưa toàn bộ di sản ấy vào một thế giới mới: số hóa. Chuyển đổi số không chỉ là công cụ bảo tồn mà còn là chìa khóa để lan tỏa văn hóa và xây dựng thương hiệu du lịch Thủ đô.
Những nền tảng số chuyên biệt dành cho văn hóa đang trở thành cầu nối quá khứ với hiện tại, giúp người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, dễ dàng tiếp cận kho tàng văn hóa truyền thống theo cách hiện đại và sinh động nhất. Công ty cổ phần Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội được định vị là thiết chế dẫn đường đổi mới sáng tạo chiến lược của Việt Nam đặt tại Thủ đô Hà Nội, đóng vai trò “bộ não” trung tâm kết nối dữ liệu - nguồn lực - chính sách - công nghệ - văn hóa, nhằm giải quyết các bài toán phát triển đô thị, vận hành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia, thúc đẩy kinh tế số, xã hội số bền vững, nâng cao chất lượng sống người dân và phát triển các ngành công nghiệp sáng tạo, đặc biệt là công nghiệp văn hóa gắn với bản sắc Hà Nội.
Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội sẽ thúc đẩy sự kết hợp chặt chẽ giữa văn hóa và công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn cùng các nền tảng sáng tạo mới. Thông qua đó, các giá trị văn hóa sẽ được chuyển hóa từ “di sản tĩnh” thành tài sản kinh tế sống động, tạo ra các sản phẩm công nghiệp văn hóa – sáng tạo như ứng dụng AR/VR tái hiện lịch sử, nội dung số, thiết kế văn hóa và du lịch trải nghiệm số.
Trung tâm hướng tới đưa Hà Nội trở thành điểm đến hàng đầu châu Á về công nghiệp sáng tạo và công nghiệp văn hóa – công nghệ, góp phần xây dựng “sức mạnh mềm” của Việt Nam trên trường quốc tế. Trên nền tảng đó, công nghiệp sáng tạo, đặc biệt là sự kết hợp hài hòa giữa văn hóa và công nghệ, được xác định là động lực chính thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, trong đó có ngành công nghiệp không khói, với mục tiêu đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và nâng lên 9% vào năm 2045. Với văn hóa - du lịch, Trung tâm đổi mới sáng tạo có thể làm ba việc. Một là, đặt ra yêu cầu từ thực tiễn đô thị và ngành văn hóa: số hóa di tích để làm tour đêm; chống quá tải điểm đến bằng dữ liệu; phát triển nền tảng kể chuyện di sản đa ngôn ngữ... Hai là, thiết kế cơ chế cho phép sandbox trong một số không gian văn hóa; hỗ trợ kết nối quỹ đầu tư; sàng lọc dự án theo nhiều giai đoạn, bảo đảm dự án đi đến thị trường chứ không dừng ở demo. Ba là, tạo nền tảng pháp lý để phối hợp liên ngành, huy động nguồn lực xã hội và tạo ra hệ sinh thái đổi mới sáng tạo gắn với chiều sâu văn hóa Hà Nội.
Có thể thấy, trong kỷ nguyên số, phát triển công nghiệp văn hóa không còn là câu chuyện của nghệ thuật và truyền thống, mà là sự kết hợp hài hòa giữa sáng tạo, khoa học, công nghệ và đổi mới. Nghị quyết số 57-NQ/TƯ đã mở ra một hướng đi chiến lược, khẳng định vai trò của khoa học, công nghệ và chuyển đổi số như động lực then chốt thúc đẩy sự bứt phá của ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam. Đầu tư vào hạ tầng số, chuyển đổi mô hình sản xuất và phân phối nội dung văn hóa, ứng dụng công nghệ mới sẽ không chỉ nâng cao giá trị sản phẩm văn hóa mà còn tạo ra trải nghiệm phong phú hơn cho công chúng, đưa văn hoá nâng tầm du lịch Thủ đô.
Việc Uỷ ban nhân dân Thành phố Hà Nội thành lập Trung tâm đổi mới sáng tạo là một tín hiệu rất đáng kỳ vọng: Thủ đô đang hoàn thiện “thiết chế điều phối” để đổi mới sáng tạo không chỉ là phong trào, mà trở thành năng lực thực thi. Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội được kỳ vọng sẽ biến thách thức thành cơ hội, định vị Hà Nội như thành phố tiên phong, là nơi thử nghiệm có kiểm soát đối với các công nghệ và mô hình kinh doanh mới, “bộ máy kiến tạo và thực thi đổi mới sáng tạo” của quốc gia, góp phần thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW, và kế hoạch chuyển đổi số, xây dựng Hà Nội thông minh.
