Công nghệ nâng tầm văn hóa - Động lực thúc đẩy du lịch Thủ đô
(PNTĐ) - Những năm qua, công nghệ số đã tạo nên bước đột phá trong đổi mới sáng tạo phát huy giá trị di sản văn hóa, góp phần quan trọng tạo nên thương hiệu du lịch Thủ đô. Đồng thời khẳng định hình ảnh Hà Nội, một thành phố ngàn năm văn hiến, đang hòa mình, mạnh mẽ, vươn lên phát triển, sáng tạo của thời đại.
Bài 1: Văn hóa - Công nghệ hợp lực
Trong kỷ nguyên số, khi công nghệ như trí tuệ nhân tạo, thực tế ảo đang thay đổi cách chúng ta trải nghiệm thế giới, Hà Nội có cơ hội vàng để công nghệ với văn hóa hợp lực nâng tầm văn hóa Thủ đô, biến văn hóa thành sản phẩm sáng tạo "thổi hồn" hiện đại vào bản sắc nghìn năm, tạo sức hút mới cho du khách đến du lịch Thủ đô.
Thổi hồn cho di sản
Sự kết hợp giữa giá trị truyền thống và ứng dụng công nghệ số không chỉ tạo nên làn gió mới cho hoạt động du lịch di sản, mà còn đặc biệt thu hút thế hệ trẻ. Với chiếc điện thoại thông minh hoặc máy tính bảng, du khách tham quan Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu-Quốc Tử Giám có thể “xuyên không” trở về tham dự một kỳ thi tuyển chọn nhân tài hay trải nghiệm cảm giác đỗ đạt, cưỡi ngựa về làng “vinh quy bái tổ.” Đó là những điểm nhấn của trải nghiệm di sản số “Việt Nam diệu sử”.
“Việt Nam diệu sử” được xây dựng dựa trên công nghệ thực tế tăng cường (AR) kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI), mang đến cho du khách trải nghiệm tương tác trực tiếp với không gian văn hóa-lịch sử ngay tại di tích Văn Miếu-Quốc Tử Giám. Công nghệ AR cho phép tái hiện các bối cảnh truyền thống bằng hình ảnh trực quan, giúp du khách chuyển từ vai trò quan sát thụ động sang trải nghiệm chủ động, tiếp cận di sản theo phương thức sinh động và hấp dẫn hơn.
Tiến sỹ Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu-Quốc Tử Giám cho biết Văn Miếu-Quốc Tử Giám tự hào trở thành di tích văn hóa đầu tiên tại Việt Nam ứng dụng công nghệ AR một cách toàn diện, mang đến trải nghiệm hoàn toàn mới cho du khách trong nước và quốc tế. Đây không chỉ là bước đột phá trong lĩnh vực bảo tồn di sản mà còn là cầu nối giúp thế hệ trẻ tiếp cận và yêu mến văn hóa truyền thống Việt Nam theo cách hiện đại, sinh động.
Sau 15 năm nghiên cứu, khai quật và chỉnh lý khoa học, Khu di tích Hoàng Thành Thăng Long – Di sản văn hóa thế giới được UNESCO công nhận đang dần hiện rõ diện mạo của một kinh đô ngàn năm tuổi. Nhằm nâng cao chất lượng điểm đến, Khu di sản Hoàng thành Thăng Long mới đây ra mắt vở “Kinh đô Thăng Long” bằng công nghệ 3D mapping và Không gian trải nghiệm số tại Khu di sản. Chương trình không đơn thuần là một màn trình diễn thị giác, mà là một lời khẳng định: di sản nghìn năm vẫn luôn sống động, mang hơi thở thời đại tại mảnh đất nghìn năm văn hiến.
Chương trình là hành trình kết nối di sản với công nghệ, giúp công chúng đắm chìm trong không gian lịch sử của Hoàng Thành Thăng Long qua lăng kính nghệ thuật hiện đại, khơi dậy niềm tự hào về bản sắc dân tộc và tinh thần khai mở của thời Lý. Không chỉ là hoạt động văn hóa – nghệ thuật, đây còn là không gian trải nghiệm kết nối quá khứ, hiện tại và tương lai của Hà Nội – Thành phố trong mạng lưới thành phố sáng tạo của UNESCO.
Lấy cảm hứng từ những dấu ấn tiêu biểu của triều đại nhà Lý – triều đại khai sáng Thăng Long, chương trình tái hiện một giai đoạn lịch sử huy hoàng, nơi đặt nền móng cho bản sắc văn hóa và tâm linh của dân tộc. Điểm nhấn trung tâm là màn trình chiếu 3D mapping quy mô lớn lấy bối cảnh di tích Đoan Môn, đưa khán giả bước qua “cổng thời gian” trở về năm 1009. Xuyên suốt chương trình, những lát cắt lịch sử như “Thiên mệnh rồng bay”, “Hộ quốc an dân” hay “Dấu ấn di sản triều Lý” được thể hiện sống động qua sự kết hợp giữa âm thanh, ánh sáng và không gian kiến trúc thực cảnh, vượt xa các định dạng phim tư liệu truyền thống.
Với tâm điểm công nghệ là không gian trải nghiệm đa giác quan Immersive, vượt ra khỏi giới hạn của một không gian số và nghệ thuật thông thường, “Âm vang triều Lý” thiết lập một hệ sinh thái di sản số tại Hoàng Thành Thăng Long.
Thông qua công nghệ thực tế ảo VR360, toàn bộ không gian cung đình và các bảo vật như tượng Phật, bia đá Văn Miếu, chuông chùa Một Cột được số hóa với độ phân giải siêu cao, cho phép người xem quan sát từng chi tiết tinh xảo của nghệ thuật điêu khắc và tạo hình thời Lý. Khách tham quan có thể hoàn toàn đắm chìm vào không gian 3D tái hiện kiến trúc và đời sống cung đình triều Lý một cách chân thực nhất. Không gian số di sản Hoàng Thành Thăng Long không chỉ đơn thuần là một hoạt động tôn vinh giá trị văn hiến nghìn năm, mà còn là lời khẳng định mạnh mẽ về vị thế tiên phong của Thủ đô trong việc phát triển công nghiệp văn hóa bền vững. Bằng cách kết hợp nghệ thuật trình chiếu 3D mapping quy mô lớn cùng không gian trải nghiệm công nghệ tương tác (immersive) hiện đại, chương trình đã mở ra một hành trình khám phá di sản độc đáo bằng ngôn ngữ của công nghệ số.
Đây chính là minh chứng cho hướng đi mới trong công tác bảo tồn: Dùng công nghệ hiện đại làm “nhịp cầu” gắn kết quá khứ với hiện tại, thúc đẩy tinh thần đổi mới sáng tạo trên nền tảng văn hóa truyền thống. Qua đó, không gian hứa hẹn sẽ đưa di sản trở thành một trải nghiệm sống động, dễ tiếp cận và lan tỏa sâu rộng trong lòng cộng đồng thời đại số.
Công nghệ nâng tầm văn hóa
Trong những năm qua, văn hóa Hà Nội đã khẳng định được vị trí đặc biệt, vừa là niềm tự hào, vừa là nguồn lực để Thành phố phát triển bền vững. Là Thủ đô ngàn năm văn hiến - trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của cả nước, Hà Nội sở hữu chiều sâu lịch sử và hệ giá trị di sản, văn hóa đặc sắc, tạo nên bản sắc riêng có không thể trộn lẫn. Tuy nhiên, trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế tri thức gia tốc mạnh mẽ, thách thức đặt ra không chỉ dừng ở việc bảo tồn các giá trị văn hóa của Hà Nội nói riêng và Việt Nam nói chung, mà còn là yêu cầu tái định vị văn hóa như một nguồn lực chiến lược cho phát triển.
Từ cuối năm 2025, nhiều di tích trên địa bàn Hà Nội đã mạnh dạn làm mới sản phẩm du lịch, ứng dụng công nghệ và các hình thức sáng tạo để nâng cao trải nghiệm cho du khách. Việc sử dụng công nghệ để phát triển du lịch thông minh đang được triển khai ngày càng nhiều tại các bảo tàng, khu di tích. Bên cạnh sự thuận tiện, nâng cao trải nghiệm cho du khách, các dịch vụ, tiện ích sử dụng công nghệ còn mang đến hình ảnh hiện đại, thông minh tại những điểm di tích quan trọng của Hà Nội. Việc số hóa các giá trị di sản và quảng bá trên các nền tảng số sẽ giúp nâng cao hiệu quả bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử đặc sắc, đa dạng của Thủ đô, thông qua đó thu hút đông đảo khách du lịch.
Trong Nghị quyết số 09-NQ/TU ngày 22-2-2022 của Thành ủy Hà Nội về phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 nhấn mạnh việc vận dụng thành quả của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo nhằm bảo tồn, phát huy giá trị các di sản văn hóa truyền thống của Thủ đô. Với tinh thần đó, nhiều di tích, điểm đến của Hà Nội đã không ngừng đổi mới khi ứng dụng công nghệ nhằm tiệm cận gần hơn với công chúng.
Theo Giám đốc Trung tâm Di sản Thăng Long - Hà Nội Nguyễn Thanh Quang, việc ứng dụng công nghệ và các hình thức nghệ thuật trong các sản phẩm du lịch mới không chỉ nhằm đưa di sản đến gần hơn với công chúng mà còn góp phần nâng cao chất lượng trải nghiệm, làm phong phú thêm sản phẩm du lịch văn hóa của Thủ đô.
Các chương trình không chỉ đơn thuần là một màn trình diễn thị giác công nghệ cao, mà còn là lời khẳng định mạnh mẽ rằng di sản nghìn năm tuổi vẫn luôn sống động, mang hơi thở thời đại, tiếp tục lan tỏa giá trị lịch sử, văn hóa trên nền tảng sáng tạo mới. Đây cũng là các hoạt động triển khai chiến lược chuyển đổi số và phát triển công nghiệp văn hóa của thành phố.
Đại sứ Pháp tại Việt Nam Olivier Brochet cho rằng, công nghệ số tạo nên một cuộc chuyển mình đáng kể khi giúp mọi người dễ dàng tìm hiểu lịch sử ngay trên phố. Hà Nội đang trở thành một trong những đô thị tiên phong tại châu Á trong số hóa dữ liệu di sản, mở rộng cơ hội tiếp cận theo cách sống động và gần gũi hơn.
Có thể thấy, khi có công nghệ hỗ trợ, những lối thiêng của Thăng Long xưa trở nên rõ ràng hơn với người dân, dự khách , đặc biệt là giới trẻ hôm nay. Công nghệ đã giúp gieo vào lòng cộng đồng niềm tự hào về một Thủ đô nghìn năm văn hiến, đang điềm tĩnh nhưng mạnh mẽ bước vào kỷ nguyên số.
