Cúng ông Công ông Táo: Nét đẹp văn hoá tâm linh của người Việt
(PNTĐ) - Trong dòng chảy văn hóa dân gian Việt Nam, phong tục cúng ông Công, ông Táo vào ngày 23 tháng Chạp hằng năm có vị trí đặc biệt trong đời sống tinh thần của mỗi gia đình. Đây không chỉ là một nghi lễ tâm linh tiễn Táo quân về trời báo cáo việc tốt – xấu trong năm, mà còn là dịp để con người hướng về cội nguồn, gìn giữ nếp nhà, nuôi dưỡng đạo lý và gửi gắm ước mong về một năm mới bình an, đủ đầy.
Theo quan niệm dân gian, Táo quân gồm ba vị thần cai quản bếp lửa gia đình – nơi giữ hơi ấm, sự sum vầy và hạnh phúc. Truyền thuyết kể lại, ông Công là vị thần cai quản đất đai trong nhà, còn ông Táo là ba vị thần bếp hay còn gọi là Định phúc Táo Quân. Ông Công, ông Táo được ông Trời phái xuống trần gian theo dõi và ghi chép những việc làm Thiện-Ác của loài người. Đến ngày 23 tháng Chạp, các vị thần này lại cưỡi cá chép lên Thiên đình báo cáo tất cả việc làm tốt và chưa tốt của con người trong suốt một năm qua để Thiên đình định đoạt công, tội.
Theo tích xưa, cá chép là phương tiện để Táo quân cưỡi về trời. Cá chép cũng tượng trưng cho ý chí vượt khó, cho sự thăng tiến và thành công. Hành động phóng sinh vì thế mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện lòng thiện tâm, hướng con người đến điều tốt đẹp.
Với mong muốn cho gia đình mình được nhiều may mắn, nên hằng năm, cứ đến ngày 23 tháng Chạp, người ta lại làm lễ tiễn đưa ông Công, ông Táo lên chầu trời một cách long trọng. Đây là một trong những phong tục, tín ngưỡng giàu ý nghĩa nhân văn, hướng con người ta tích cực làm việc tốt, sống lương thiện. Bên cạnh đó, hình thức phóng sinh cá chép ra sông, hồ, ao, suối sau khi cúng là hành động nhân văn, thể hiện lòng nhân ái của người Việt Nam.
Cúng ông Công, ông Táo thường vào trưa 23 tháng Chạp, tuy nhiên các chuyên gia văn hóa cho rằng, mọi người có thể cúng tiễn ông Táo bắt đầu từ ngày 21 tháng Chạp đến ngày 23 tháng Chạp. Lễ vật cúng Táo công gồm có: Mũ ông Công ba cỗ: Hai mũ của hai Táo ông và một mũ của Táo bà. Mũ dành cho các ông Táo thì có hai cánh chuồn, mũ Táo bà thì không có cánh chuồn. Để giản tiện, cũng có khi người ta chỉ cúng tượng trưng một cỗ mũ ông Công (có hai cánh chuồn) lại kèm theo một chiếc áo và một đôi hia bằng giấy. Màu sắc của mũ, áo hay hia ông Công thay đổi hàng năm theo ngũ hành.
Ngoài các lễ vật chính kể trên, thì còn có lễ mặn, hoặc lễ chay (với trầu cau, hoa, quả, giấy vàng mã) để tiễn Táo Quân. Một mâm cỗ mặn cúng ông Công ông Táo thường gồm các thứ sau: 1 đĩa gạo, 1 đĩa muối, 5 lạng thịt vai luộc (hoặc thịt gà), 1 bát canh,1 đĩa rau xào,1 đĩa giò, 1 đĩa xôi gấc, 1 đĩa hoa quả, 1 ấm trà sen, 3 chén rượu, 1 quả cau, lá trầu, 1 lọ hoa cúc, 1 tập giấy tiền, vàng mã.
Cá chép: Tượng trưng cho phương tiện tiễn ông Công, ông Táo lên chầu trời. Ngày nay, cá chép có thể là cá sống hoặc làm bằng giấy.
Lễ cúng ông Táo thường được tiến hành trước 12 giờ trưa ngày 23 tháng Chạp Âm lịch (có thể cúng vào trưa, tối ngày 22 tháng Chạp hoặc sáng 23 tháng Chạp) bởi dân gian quan niệm sau 12 giờ trưa là ông Táo lên chầu trời nên sẽ không nhận được đồ cúng.
