“Đạo văn”, “Đạo múa” thời 4.0

Nguyên nhân có lẽ không chỉ vì Luật Bản quyền được triển khai rộng rãi, sự cảnh giác của công chúng được nâng lên, mà còn vì... thời đại 4.0 đã khiến cho mọi hành vi đạo văn sớm hay muộn cũng bị phát giác.

Đó là câu chuyện về tác giả Dương Thiên Lý, một tác giả văn xuôi có tiếng là có sức viết rất khỏe. Vừa mới năm ngoái, chị còn cho ra một tập sách khá ấn tượng với lễ ra mắt khá ồn ào. Đến năm nay, chị vinh dự kết nạp vào Hội Nhà văn Việt Nam cùng với các tác giả ở 4 chuyên ngành: thơ, văn xuôi, lý luận phê bình và văn học dịch. Trong đó riêng mảng văn xuôi, cùng với Dương Thiên Lý còn có gần 20 hội viên khác.

Khi danh sách kết nạp vừa được công khai, cái tên Dương Thiên Lý đến từ Bình Phước lập tức khiến dư luận chú ý trở lại. Khi bàn về tư cách của tân hội viên này, Google lập tức cho ra kết quả: Dương Thiên Lý đã 5 lần đạo thơ trong quá khứ. Bài viết trên báo Sài Gòn Giải phóng 6 năm trước đã chỉ ra cả 5 lần đó. Cả 5 vụ việc đều hết sức nghiêm trọng, tác giả Dương Thiên Lý đã không đưa ra một lời bào chữa thuyết phục nào, nên đương nhiên bị "đuổi" khỏi Chi hội Văn học Bình Phước.

Đối với người sáng tác, thật khó chấp nhận nếu phạm lỗi đạo văn, dù vô tình hay hữu ý thì đó cũng là một vết nhơ trong lý lịch. Tất nhiên, cuộc sống vẫn cứ diễn ra, có người chọn cách im lặng, thậm chí bỏ nghề, có người phải rất lâu sau mới tái xuất trở lại với một diện mạo mới, và không bao giờ muốn nhắc đến vết đen trong quá khứ. Những nỗ lực sáng tác của Dương Thiên Lý trong thời gian qua cho thấy tác giả này không chịu buông xuôi. Tính đến năm 2019, nhà văn Dương Thiên Lý đã sở hữu 16 tác phẩm (6 tập thơ, 3 tập truyện và kí, 7 tiểu thuyết). Trong số 7 tiểu thuyết thì có đến 5 cuốn khai thác đề tài chiến tranh và người lính: Đất mạ anh hùng, Điểu Ông - huyền thoại một anh hùng, Người trên đảo vắng, Người họ Dương và Vị tướng thành Nam.

Nhưng, "vết nhơ" đạo thơ thì khó rửa sạch trong thời đại internet.

Thật ra theo quy trình xét kết nạp Hội Nhà văn Việt Nam, hay bất cứ hội chuyên ngành nghệ thuật nào đều hết sức chặt chẽ. Theo quy định, các tác giả có hai tác phẩm in sách, nếu có nhu cầu thì làm đơn gửi đến hội kèm lời giới thiệu của hai hội viên. Ngoài đơn ra, các ứng viên phải gửi kèm bản lý lịch (có xác nhận của phường/xã nơi ở hoặc cơ quan nơi làm việc) và tiểu sử văn học. Chỉ khi nào vượt qua hai vòng xét duyệt của hội đồng/ban chuyên môn và ban chấp hành, thì các tác giả mới được công nhận là hội viên. Cho nên thật khó có thể nói rằng những người làm công tác xét kết nạp Hội viên ở Hội Nhà văn Việt Nam lại không tìm ra quá khứ "đạo văn" của tác giả này.

Trao đổi với báo giới, một đại diện Ban Chấp hành nói: “Trước đây Hội Nhà văn Việt Nam từng cân nhắc trường hợp này rồi, bởi vì chị ấy từng bị tố đạo văn cho nên chưa vội kết nạp. Sau hai năm qua không thấy có vấn đề gì nên Ban Chấp hành cân nhắc kết nạp hội viên đợt này”.

Đó cũng là một cách tiếp cận có tính bao dung đối với quá khứ của một cây bút. Tuy nhiên, vì tất cả quá khứ ấy đã công khai trên báo chí, và tồn tại vĩnh viễn trên internet, nên dư luận vẫn rất khó chấp nhận một hội viên Hội Nhà văn lại đạo văn. Cho nên việc BCH Hội Nhà văn Việt Nam hủy bỏ quyết định kết nạp hội viên này là việc làm kịp thời.

Trong thời đại 4.0, khi thông tin "phẳng" đối với cả thế giới, thì không gì có thể giấu được dư luận, và mọi lỗi lầm đều rất khó được gột rửa, nhất là những vết nhơ về đạo đức. Thực tế ấy là một lời cảnh báo cho những người sáng tác. Chúng ta còn nhớ nhạc sĩ "Tình thôi xót xa" đã phải mất bao năm mới được dư luận tha thứ cho cái lỗi đạo nhạc từ thời mà internet mới manh nha – cái thời mà người ta còn vô tư xâm phạm bản quyền các tác phẩm nước ngoài vì cho rằng chính chủ còn lâu mới có thể phát hiện. Ấy vậy mà vừa qua, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ra quyết định thu hồi giải Nhì Cuộc thi Tài năng biểu diễn múa 2020. Tác phẩm này bị tố đạo tác phẩm nước ngoài.

Tại cuộc thi này, tác phẩm “Số không” của biên đạo Mai Minh Anh Khoa - Lê Hải, biểu diễn Thạch Hiểu Lăng - Huỳnh Nhựt Hòa bị cho là sao chép tác phẩm “S/HE” của một công ty nước ngoài ra mắt từ năm 2017.

Trong thời đại 4.0, mọi hành vi "tắt mắt" về bản quyền đều bị trừng phạt rất nghiêm khắc. Tất cả những người sử dụng Youtube, Facebook đều đã thấm thía đều này. Tiếc rằng một số người sáng tác chuyên nghiệp vẫn giữ thói xấu của một thời nhập nhèm. Hy vọng rằng những vụ việc nêu trên sẽ là tiếng chuông cảnh báo cuối cùng, bởi việc khai trừ khỏi Hội hay rút giải thưởng hãy còn là nhẹ so với việc phải đối mặt với các vụ kiện bản quyền quốc tế.

MỸ NGUYỄN