Múa rối cạn Tế Tiêu -Tinh hoa “độc nhất vô nhị“
(PNTĐ) - Thủ đô Hà Nội có 6 phường múa rối nổi tiếng, tuy nhiên chỉ duy nhất thôn Tế Tiêu ở thị trấn Đại Nghĩa, huyện Mỹ Đức (Hà Nội) là có múa rối cạn. Múa rối cạn Tế Tiêu đã và đang có sức sống bền vững và lưu giữ vẹn nguyên những nét tinh hoa "độc nhất vô nhị".
Theo nghệ nhân ưu tú Phạm Công Bằng, vào thời Lê Trung Hưng, ông Trần Triều Đông sau khi về Tế Tiêu khai hoang, lập làng, dạy người dân trồng lúa đã sáng tạo ra múa rối cạn và truyền lại cho dân làng. Từ đây, trò rối cạn phát triển, trở thành một hoạt động văn hóa tinh thần của cộng đồng cư dân.
Rối cạn Tế Tiêu là sự kết hợp hài hòa và tinh tế của các thành phần khác nhau như sân khấu, quân rối, trò và tích trò, kỹ thuật điều khiển, nghệ thuật trình diễn, âm nhạc, văn học, hát thoại... Để điều khiển con rối một cách tròn vai, nghệ nhân phải thật khéo, hóa thân vào nhân vật và có sự phối hợp nhịp nhàng với nhau.
Múa rối cạn Tế Tiêu sở hữu nhiều nét đặc sắc riêng có, không thể lẫn với bất kỳ nơi nào với những nhân vật rối cạn khác biệt bởi nét tạo hình ngộ nghĩnh, thô mộc, màu sắc rực rỡ và đậm chất dân gian được làm từ gỗ sung. Không những vậy, rối cạn Tế Tiêu còn đem đến sự hứng thú đặc biệt cho người xem bởi đã tích hợp được những trích đoạn tuồng kinh điển Việt Nam, chuyển hóa chất tuồng vào trong nghệ thuật rối một cách nhuần nhuyễn, tự nhiên.
Nhạc cụ phục vụ các tích trò rối cạn Tế Tiêu cũng thuần Việt với nhị, đàn tam, trống cái, trống con... Lời hát trong sân khấu múa rối cạn Tế Tiêu không chỉ là các làn điệu dân ca, hát nói, hát ngâm mà còn được chắt lọc từ nhiều thể loại kịch hát dân tộc gồm tuồng chèo, hát văn, quan họ.
Qua hàng trăm năm bảo tồn và phát triển, phường múa rối Tế Tiêu đã xây dựng và diễn thành công khoảng cả trăm trò, tích trò rối cạn. Ngoài trò rối cổ, phường múa rối cạn đã xây dựng thêm một số tiết mục mang tính chất xã hội lên án lối sống không lành mạnh, các tệ nạn xã hội và một số vở dựa theo các câu chuyện dân gian, văn học, lịch sử.
Nhiều năm qua, phường múa rối Tế Tiêu đã mang di sản văn hóa phi vật thể của quê hương đến với nhiều chương trình, liên hoan văn hóa nghệ thuật, trình diễn tại một số bảo tàng, điểm du lịch làng nghề, các trường học trên địa bàn Hà Nội; tham gia các kì Festival Huế.
Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, những tiếng đàn, tiếng sáo, tiếng trống, những câu hát dân gian của nghệ thuật rối cạn Tế Tiêu vẫn mãi là mạch ngầm văn hoá "độc nhất vô nhị" của người dân Thủ đô.
