Sách giả lộng hành trên không gian mạng

Trong thời điểm dịch Covid-19, khi các phố sách, hiệu sách tạm ngừng, hoặc thu hẹp phạm vi hoạt động thì thị trường sách trên không gian mạng phát triển mạnh. Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để sách giả lộng hành và trở thành vấn nạn. Từ những đầu sách in lậu được rao bán công khai, tới những tác phẩm được chia sẻ trái phép tràn lan, gây thiệt hại vô cùng lớn cho các nhà xuất bản.

Sách giả là vấn nạn đáng báo động của ngành xuất bản hiện nay

Thị trường online “tiếp tay” cho sách giả

Ông Nguyễn Văn Phước – Giám đốc Công ty Văn hóa và Sáng tạo Trí Việt - First News thông tin trên trang cá nhân: Trong quý I/2021, đơn vị này đã phát hiện có đến hàng chục fanpage trên facebook rao bán cuốn “Thay đổi cuộc sống với nhân số học” với giá thấp kỷ lục: 75.000đ, thậm chí đồng giá 19.000đ và… 1.000đ (trong khi giá sách thật là 248.000đ). First News đã kiên trì theo dõi, đặt sách nhiều lần từ các fanpage này như: Tủ sách Tinh Hoa, Kho sách Việt, Mọt sách Hà Nội... và chỉ nhận về toàn sách giả, sách kém chất lượng”.

Ngoài ra, còn rất nhiều đầu sách best-seller khác của đơn vị này bị làm giả, như: “Hành trình về phương Đông”, “Đắc nhân tâm”, “Muôn kiếp nhân sinh”… Có thể thấy, cuộc chiến chống sách giả, sách lậu dai dẳng nhiều năm nay và ngày càng gian nan bởi sự “tiếp tay” của đội ngũ bán sách online. Trước đó, tháng 1/2021, cơ quan chức năng Hà Nội đã kiểm tra, phát hiện một cơ sở ở Hà Đông (Hà Nội) có dấu hiệu in lậu, vi phạm các quy định về nguồn gốc, xuất xứ hơn 50 đầu sách với số lượng gần 3 vạn quyển thuộc nhiều thể loại như sách tiếng Anh, tin học, công nghệ, kỹ năng sống, hạt giống tâm hồn… được đóng trong 400 thùng cac-ton. Những đầu sách này vốn thuộc về các nhà xuất bản như Trí Việt - First News, Kim Đồng, NXB Trẻ, Alpha Books, Nhã Nam…

Nói về sách giả, bà Vũ Thị Quỳnh Liên, Phó Giám đốc NXB Kim Đồng khẳng định: “Trước đây, thỉnh thoảng mới có vài đầu sách thuộc thể loại truyện tranh bị làm giả, nhưng đợt vừa rồi bán online rất mạnh nên mọi người đặt mua về để xem thì thấy toàn là sách giả. Ngoài ảnh hưởng đến uy tín, thương hiệu, sách giả cũng đã và đang gây ra không ít tổn thất cho chúng tôi. Chưa có thống kê chính xác tác động thiệt hại do sách giả gây ra, nhưng rõ ràng đợt dịch vừa qua, doanh thu của NXB Kim Đồng đã giảm tới 40%”.

Tháng 5/2021 vừa qua, phía công ty sách Huy Hoàng (Huy Hoàng Book) cũng bức xúc khi bộ sách “Cơ thể tự chữa lành” do đơn vị nắm bản quyền bị in lậu, được đăng bán công khai trên mạng xã hội với giá rẻ. Đáng nói, đây là bộ sách mà công ty đã phải trả chi phí tác quyền rất cao và công tác để xuất bản, ra mắt được bộ sách không hề dễ dàng. Từ các khâu dịch thuật, hiệu đính, biên tập, thiết kế, dàn trang, xin giấy phép, in ấn… cũng mất gần 4 năm. Hiện tại, bộ sách mới được ra mắt 5/6 cuốn nhưng sách lậu đã bán cả combo 5 cuốn...

Không chỉ là sách giả được rao bán trên mạng, hiện tại đang có nhiều diễn đàn công khai chia sẻ những truyện tranh, truyện đọc hoàn toàn miễn phí, sách nói miễn phí... Số truy cập từ vài nghìn đến cả trăm nghìn lượt cho một bản sách cũng đủ thấy, chất xám của tác giả cũng như quyền lợi của đơn vị xuất bản chân chính đang bị xâm hại nghiêm trọng.

Cần biện pháp đồng bộ, chế tài đủ mạnh

Công nghệ phát triển cũng khiến cho việc làm giả sách dễ dàng, nhanh chóng. Không tốn chi phí bản quyền, dịch thuật, biên tập, lại chỉ sử dụng giấy, mực in rẻ tiền nên người bán sách giả, sách lậu thu lời rất cao. Việc xử lý vi phạm chưa đủ sức răn đe khiến sách giả, sách in lậu vẫn bày bán tràn lan. Trong khi nhu cầu của độc giả tăng, nhất là trong thời gian thực hiện cách ly xã hội để phòng, chống dịch Covid-19. Có những quyển sách vừa ra mắt, hôm sau đã có ở thị trường sách lậu.

Bên cạnh đó, chế tài chưa đủ mạnh, lợi nhuận lại quá lớn khiến cho sách lậu vẫn tràn lan trên thị trường. Để đối phó với tình trạng này, mỗi đơn vị làm sách đang có các hướng khác nhau, công ty Sách Đông A dồn sức để truyền thông cho công chúng biết về việc họ đã mua sách giả thế nào, thiệt thòi ra sao khi mua phải sách giả. NXB Kim Đồng có một đội phản ứng nhanh thu thập thông tin sách giả từ độc giả và hệ thống cộng tác viên. Các đơn vị xuất bản có nhiều sách bị làm giả như NXB Trẻ, công ty sách Thái Hà, công ty sách First News... cũng liên hệ các sàn thương mại điện tử lớn để cùng lên tiếng cảnh báo, ngăn chặn vấn nạn sách giả. Không khoan nhượng với những đối tượng đang bòn rút sức sống của ngành xuất bản, First News - Trí Việt nhiều năm nay đã khởi kiện những kẻ in lậu, tiếp tay cho sách giả. Gây chú ý mới đây, đơn vị này khởi kiện, yêu cầu Lazada tháo gỡ thông tin trên các gian hàng bán sách giả và ngăn chặn tình trạng buôn bán sách giả trên hệ thống.

Để ngăn chặn việc vi phạm bản quyền, chống in lậu, cần những giải pháp đồng bộ để giải quyết triệt để. Cục Xuất bản, In và Phát hành vừa có công văn số 614/CXBIPH-TTPC gửi các nhà xuất bản, doanh nghiệp phát hành về việc cung cấp thông tin bị xâm hại quyền tác giả, quyền liên quan trên không gian mạng. Cục Xuất bản, In và Phát hành đề nghị các nhà xuất bản, doanh nghiệp phát hành xuất bản phẩm chủ động rà soát và có biện pháp đấu tranh, bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan đối với xuất bản phẩm thuộc sở hữu theo quy định. Đối với trường hợp bị xâm hại trên sàn thương mại điện tử, các bên liên quan tập hợp, cung cấp thông tin gửi về Cục Thương mại điện tử và kinh tế số, Bộ Công Thương để được hỗ trợ giải quyết. Cục Xuất bản, In và Phát hành cũng đang nghiên cứu, đề xuất xây dựng phần mềm quản lý dữ liệu xuất bản phẩm vi phạm liên thông với các sở Thông tin và Truyền thông để vừa đảm bảo thông tin kịp thời nhưng vẫn đáp ứng các yêu cầu quản lý, không tạo điều kiện cho các đối tượng in lậu lợi dụng, vi phạm pháp luật.

MINH NHIÊN