Số hóa bảo tàng, di tích giữa cơn bão dịch

Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam với ứng dụng 3D tour giúp khách tham quan vô cùng chân thực Ảnh: TP

Cánh cửa "gỡ khó" trong đại dịch

Hai năm trước, các di tích trọng điểm tại Hà Nội như Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Nhà tù Hỏa Lò, Đền Ngọc Sơn, Hoàng thành Thăng Long, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam… luôn tấp nập khách tham quan. Nhưng từ khi đại dịch Covid-19 ập đến, những di tích này rơi vào tình cảnh vắng vẻ, đìu hiu. Cánh cửa duy nhất “gỡ khó” cho sự tồn tại của các di tích trong lòng du khách đã được các đơn vị tính toán và đưa ra một mẫu thức chung: bảo tàng, di tích số.

Nhiều sáng kiến ra đời, quảng bá hình ảnh điểm đến cùng những báu vật, hiện vật vô giá đang tồn tại. Ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Hà Nội), công chúng ngồi tại nhà cũng có thể thưởng ngoạn tất cả các điểm trong quần thể di tích này qua không gian ảo 3D. Trung tâm Hoạt động văn hóa, khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám đã triển khai công tác số hóa di tích một cách bài bản từ nhiều năm nay. Hiện nhiều hiện vật, hạng mục công trình, cây xanh tại đây đã ứng dụng công nghệ QR code giúp du khách có được những thông tin chi tiết về hiện vật khi quét mã. Trung tâm cũng đã tiến hành số hóa 40/82 bia tiến sĩ được UNESCO công nhận là di sản tư liệu thế giới năm 2010, ngoài phần giới thiệu bằng tiếng Việt còn có phiên bản với 8 ngôn ngữ khác.

Di tích Nhà tù Hỏa Lò cũng là địa chỉ chuyển mình mạnh mẽ giữa cơn bão dịch bệnh. Từ cuối tháng 7 vừa qua, ban quản lý (BQL) di tích đã chính thức ra mắt kênh phát thanh độc quyền trên ứng dụng Spotify. Kênh phát thanh gồm nhiều chuỗi tập tin âm thanh hoặc video số được BQL di tích trực tiếp thực hiện, từ khâu sản xuất nội dung tới hậu kì sản phẩm, qua đó mang lại những câu chuyện hay và trải nghiệm đáng nhớ. “Mở hàng” chuỗi sự kiện được quảng bá trên nền tảng ứng dụng này là trưng bày chuyên đề “Thắp lửa yêu thương”nhân kỷ niệm 74 năm ngày Thương binh - Liệt sĩ 27/7.

Nhà tù Hỏa Lò đã tìm cách đưa câu chuyện sống động về những tù nhân chính trị đã kiên cường vượt qua mọi đòn roi tra tấn dã man của chế độ nhà tù thực dân lên nền tảng số. Công chúng chỉ cần gõ từ khóa “HoaLoPrisonRelic” trên ứng dụng Spotify và nhấn theo dõi là có thể bước vào không gian trải nghiệm có một không hai này. Trên trang chủ của fanpage Nhà tù Hỏa Lò, chỉ sau một thời gian ngắn thông báo ra mắt kênh phát thanh trên ứng dụng Spotify, lượt thích, quan tâm và chia sẻ đã tăng với con số ngoài dự đoán của chính những người phát minh ý tưởng.

Trải nghiệm thú vị cho du khách trên không gian ảo

Tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, số hóa di sản đang là giải pháp số 1 trong thời gian tạm dừng đón khách tham quan để phòng, chống dịch Covid-19. Fanpage của bảo tàng liên tục cập nhật, giới thiệu về những bảo vật quốc gia, những tác phẩm hội họa tiêu biểu của các danh họa nổi tiếng Việt Nam. Ngay sau khi ứng dụng thuyết minh đa phương tiện iMuseum VFA đi vào hoạt động và đón nhận hiệu ứng tích cực, bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam tiếp tục mang đến bất ngờ cho công chúng yêu di sản mỹ thuật với sự ra mắt của nền tảng công nghệ tham quan trực tuyến 3D Tour. Lần đầu tiên những bảo vật quốc gia, tác phẩm hội họa danh tiếng trong kho tàng mỹ thuật Việt Nam… có thể hiện diện trước mắt công chúng bất cứ khi nào, bất cứ nơi đâu, với những đường nét, khía cạnh tinh hoa được phô diễn trên nền tảng công nghệ tham quan trực tuyến hiện đại này.

Theo ông Nguyễn Anh Minh, Giám đốc bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, công nghệ tham quan trực tuyến 3D Tour (tiếng Việt và tiếng Anh) được tích hợp trên website của Bảo tàng (vnfam.vn). Bằng công nghệ này, ở bất cứ nơi đâu, cùng với thiết bị thông minh được kết nối Internet, công chúng yêu mỹ thuật chỉ cần một cú “chạm” là có thể tự do khám phá không gian Bảo tàng, chiêm ngưỡng những tác phẩm nghệ thuật và nghe lời giới thiệu chung về các chủ đề trưng bày. Bên cạnh 100 hiện vật tiêu biểu được giới thiệu trong ứng dụng, lần đầu tiên hai Bảo vật quốc gia là Bình phong sơn mài của danh họa Nguyễn Gia Trí và Tượng Phật Bà Quan Âm… được giới thiệu.

“Chuyển đổi số không chỉ là giải pháp thích ứng với bối cảnh đại dịch Covid-19 mà còn là xu hướng tất yếu, sống còn trong bối cảnh công nghệ 4.0 phát triển. Đây cũng là cầu nối rút ngắn khoảng cách giữa Bảo tàng với công chúng, nâng cao chất lượng tham quan các hiện vật ở bất kỳ nơi đâu, bất cứ khi nào…” - ông Nguyễn Anh Minh chia sẻ.

Bên cạnh đó, thời gian qua, nhiều địa chỉ cũng tổ chức các triển lãm trực tuyến, đơn cử như Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long - Hà Nội đã mở cuộc triển lãm về “Đại tướng Võ Nguyên Giáp - Vị tướng huyền thoại” trên nền tảng trực tuyến nhân dịp kỷ niệm 110 năm ngày sinh của Người (25/8/1911 - 25/8/2021); Trung tâm Lưu trữ quốc gia I và Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV (Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước, Bộ Nội vụ) tổ chức triển lãm 3D trực tuyến tài liệu lưu trữ “Giáo dục triều Nguyễn - vang vọng còn lại”nhân dịp năm học mới. Hàng loạt các bảo tàng, di tích ở nhiều địa phương trong cả nước cũng đều đang chuyển mình mạnh mẽ trong công cuộc số hóa…

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội, ứng dụng những thành tựu công nghệ vào hoạt động trưng bày để thu hút khách đang là xu hướng tất yếu của các bảo tàng, di tích, qua đó tạo mối liên hệ mật thiết giữa bảo tàng, di tích với hệ thống di sản văn hóa đồ sộ của Việt Nam. Ở nhiều nước, số hóa bảo tàng là lĩnh vực được ưu tiên. Nắm bắt xu thế này, những nỗ lực của bảo tàng, di tích ở Việt Nam trong ứng dụng công nghệ hiện đại vào hoạt động trưng bày, tạo nên sức thu hút lớn, đặc biệt trong bối cảnh đại dịch Covid-19 hiện nay.

THANH PHƯƠNG