“Thân phận nàng Kiều”: Phép thử thành công trên sân khấu múa rối

Một cảnh trong vở “Thân phận nàng Kiều” được công diễn

Nàng Kiều “dạo chơi” ngoạn mục với rối

Tại Liên hoan Quốc tế sân khấu thử nghiệm 2019, với vở “Thân phận nàng Kiều”, Nhà hát múa rối Việt Nam đã đoạt nhiều giải thưởng cao như HCV cho vở diễn xuất sắc, giải Đạo diễn xuất sắc, giải Họa sĩ tạo hình xuất sắc, nhiều huy chương cho cá nhân diễn viên. Trên cơ sở tác phẩm kinh điển Truyện Kiều của Đại thi hào Nguyễn Du, “Thân phận nàng Kiều” được hai tác giả NSƯT Lê Chức và nhà văn Nguyễn Hiếu chuyển thể sang sân khấu múa rối mang đầy tính đột phá, sáng tạo và thử nghiệm mới. Lần đầu nhân vật nàng Kiều được đưa lên sân khấu múa rối không những giữ được nội dung giá trị tư tưởng mà còn mang tới những giá trị mới mẻ cho nghệ thuật sân khấu múa rối nước nhà. Có thể nói, đây là tác phẩm có nhiều sự tìm tòi đột phá mang tính thử nghiệm ở tất cả mọi yếu tố từ tạo hình, âm nhạc, biên đạo múa...

Với góc nhìn của một đạo diễn sân khấu rối, NSND Nguyễn Tiến Dũng đã biên tập và dàn dựng theo ngôn ngữ dàn cảnh mà không theo thứ tự thời gian của Truyện Kiều, chỉ chọn vài biến cố cao trào của cuộc đời Thúy Kiều. Từ sự vu oan giá họa của thằng bán tơ đã khiến gia đình Vương Ông lâm vào hoàn cảnh khốn cùng. Thúy Kiều phải hai lần sa chốn lầu xanh, gian truân suốt 15 năm. Bằng ngôn ngữ múa rối, tưởng chừng xa cách và bị giới hạn so với nghệ thuật ngôn từ, đạo diễn đã khéo léo, tinh tế phá bỏ đi giới hạn đó mà kể cho người xem câu chuyện về nàng Kiều đầy sáng tạo. Vở diễn đã tái hiện, khắc họa tính cách từng nhân vật chính một cách khác biệt, nghệ thuật hóa bằng ngôn ngữ múa rối khiến các nhân vật trong thơ gần gũi và sắc nét hơn trên sân khấu.

Theo hình thức múa rối, Truyện Kiều được kể lại theo đúng mạch nguyên tác với những lát cắt ngắn gọn đủ để người xem hiểu được những diễn tiến của Kiều: Kiều bán mình chuộc cha, Kiều rơi vào tay Mã Giám Sinh và Tú Bà, mắc lừa Sở Khanh, gặp Thúc Sinh để rồi rơi lệ với cơn ghen của Hoạn Thư, Kiều gặp Từ Hải để được báo ân, trả oán, Kiều cả tin rơi vào bẫy của Hồ Tôn Hiến... Song không quá lệ thuộc vào tác phẩm văn học, không mổ xẻ phân tích diễn giải một loạt những tình tiết trong truyện, “Thân phận nàng Kiều” đã ghép nối các màn bằng các trò diễn múa rối qua lối kể của nghệ thuật đương đại qua không gian, ánh sáng và cả âm nhạc.

Điều thành công nhất của “Thân phận nàng Kiều” đó là việc biến những đồ vật đời thường tưởng như vô tri vô giác trở thành những nhân vật có số phận và tính cách. Chắc chắn chỉ có sân khấu rối mới có những tạo hình đầy ẩn ý và khéo léo tài tình như vậy.

Nâng tầm cho nghệ thuật múa rối

Chỉ một mảnh vải, một vật dụng đời thường, một khúc tre... qua lăng kính sáng tạo của đạo diễn, họa sĩ tạo hình và đôi tay kỳ diệu của người nghệ sĩ biểu diễn, tất cả đã trở thành những nhân vật có tính cách, có tâm hồn. Mỗi nhân vật xuất hiện bằng cách tạo hình và diễn xuất của nghệ sĩ đều để lại những ấn tượng rất riêng. Hình tượng thằng bán tơ được thể hiện như con rắn độc lấp ló, sẵn sàng luồn lách. Lũ chim lợn đứng sau thằng bán tơ được xử lý như một dàn đế sẵn sàng hùa vào để tung những tin đồn thất thiệt. Có những lớp diễn đẹp và vô cùng ấn tượng như cảnh đan thành lưới bằng những dải lụa khi Kiều khuyên Từ Hải quy phục triều đình, cảnh xử lý Kiều với Đạm Tiên...

Ở “Thân phận nàng Kiều”, nghệ sĩ rối có thể hoàn toàn tự tin mang tới một tác phẩm nghệ thuật đúng nghĩa là thể nghiệm, đồng thời khoe được với bạn bè đồng nghiệp trong nước và quốc tế về những tìm tòi sáng tạo đầy thú vị bởi sự kết hợp nhiều thể loại rối trong một tác phẩm từ rối nước, rối dây, rối que, rối bóng cho tới người diễn với rối, rối diễn với người. Mọi thử nghiệm thành công đều đi tới cái đích lớn nhất là phục vụ được khán giả. Với “Thân phận nàng Kiều”, các nghệ sĩ Nhà hát Múa rối Việt Nam lại thêm một lần khẳng định múa rối không chỉ giành để diễn cho trẻ em mà ngay cả người lớn khi xem cũng cảm thấy bị chinh phục. Những người nghệ sĩ múa rối tài hoa đã có công hóa thân, lột xác cho cuộc đời của những con rối, đưa những con rối chất phác lên thành những hình tượng nhân vật mang hơi thở và cuộc sống của xã hội đương đại.

“Thân phận Nàng Kiều” vừa được công diễn 2 đêm 18 và 19/6 tại Nhà hát Lớn Hà Nội được khán giả và giới chuyên môn đánh giá cao. Mong mỏi lớn nhất của đạo diễn Nguyễn Tiến Dũng là có thể đem vở diễn này đi lưu diễn cả nước trong năm nay nhân kỷ niệm 200 năm mất của đại thi hào Nguyễn Du: “Tôi vô cùng mong muốn được giới thiệu tác phẩm của cụ Nguyễn Du bằng nghệ thuật múa rối đến khán giả cả nước. Điểm diễn đầu tiên tôi muốn đặt chân đến sẽ là Hà Tĩnh, quê hương của cụ. Sau đó có thể là các thành phố khác, vào đến TP.HCM” – đạo diễn Nguyễn Tiến Dũng nói.

Hoài Anh