Tôn vinh văn hóa và vẻ đẹp Việt

Bộ sưu tập “Nhã nhạc cung đình Huế” của NTK Ngọc Hân (Ảnh: NH)

Biểu tượng của văn hóa Việt Nam

Chia sẻ tại hội thảo khoa học quốc gia “Áo dài Việt Nam: Nhận diện, tập quán, giá trị và bản sắc” do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Hội LHPN Việt Nam tổ chức cuối tuần qua, Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam Bùi Thị Hòa cho rằng: “Áo dài là di sản quý giá mà tiền nhân để lại cho chúng ta, là trang phục tôn vinh văn hóa truyền thống và vẻ đẹp của phụ nữ Việt, là một phần không thể thiếu trong di sản văn hóa Việt Nam”.

Dù Nhà nước chưa ra một văn bản luật chính thức nào khẳng định Áo dài là “quốc phục” Việt Nam, nhưng từ lâu đa số nhân dân mặc định áo dài dân tộc là trang phục truyền thống của người phụ nữ Việt Nam. “Trải qua các giai đoạn phát triển với những cải biến, cách tân, sử dụng ngày càng đa dạng chất liệu, thiết kế kiểu dáng, màu sắc, hoa văn… Áo dài Việt Nam đang cho thấy sức sống mạnh mẽ, vượt qua nhiều thử thách để vừa bảo lưu các giá trị truyền thống tốt đẹp, tôn vinh người phụ nữ, vừa hướng tới trở thành một biểu tượng của văn hóa Việt Nam thời hiện đại, góp phần quảng bá hình ảnh Việt Nam ra khắp thế giới” - PGS. TS. Bùi Hoài Sơn, Viện trưởng Viện Văn hóa nghệ thuật quốc gia Việt Nam nhận định.

Đáng tiếc là bên cạnh sự phổ biến của chiếc Áo dài, vẫn còn một số người chưa hiểu đúng về lịch sử văn hóa, giá trị của Áo dài, cũng như những tập quán sử dụng chúng. Không phải ai cũng biết tường tận về nguồn gốc, những biến đổi của trang phục Áo dài cùng quá trình hình thành nét văn hóa đặc sắc, mang tính biểu tượng cho trang phục của Việt Nam.

Theo Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy: “Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế hiện nay, việc bảo vệ, phát huy giá trị trang phục Áo dài là một công việc vô cùng cần thiết và cấp bách đối với các cơ quan quản lý, cộng đồng và các nghệ nhân. Trong đó, vấn đề nâng cao nhận thức của nhân dân trong việc bảo vệ giá trị di sản văn hóa tốt đẹp của Áo dài Việt Nam của dân tộc và quảng bá những giá trị văn hóa này ra thế giới có một vị trí hết sức quan trọng”.

Cần có chính sách bảo vệ, quảng bá

Hiện nay, Hội LHPN Việt Nam phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các Bộ, ngành đang tích cực đẩy mạnh công tác sưu tầm, nghiên cứu, sáng tạo, thiết kế trang phục Áo dài và tuyên truyền, quảng bá Áo dài - một biểu tượng tôn vinh vẻ đẹp và tâm hồn của người phụ nữ Việt Nam ra thế giới. Bên cạnh đó, các cơ quan liên quan đang trong quá trình tích cực chuẩn bị xây dựng thành công hồ sơ trang phục Áo dài Việt Nam đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, tiến tới đệ trình ghi danh tại Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại theo tiêu chí của UNESCO.

Theo TS. Nguyễn Thị Thu Trang, Cục Di sản Văn hóa, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch: để xây dựng hồ sơ đăng ký vào danh mục quốc gia, cần được làm rõ các cộng đồng, nhóm người hoặc cá nhân công nhận Áo dài là một phần di sản văn hóa của họ, cũng như chứng minh được biểu hiện văn hóa áo dài thuộc các tập quán, các hình thức thể hiện, biểu đạt, tri thức, kỹ năng; kèm theo đó là các công cụ, đồ vật, đồ tạo tác và không gian văn hóa liên quan, được cộng đồng không ngừng trao truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác, với ý thức về bản sắc và sự kế tục.

Đồng tình với ý kiến trên, PGS. TS Nguyễn Thị Hiền, Phó Viện trưởng Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam cho rằng: “Việc Việt Nam mong muốn ghi danh Áo dài trang Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại có thể xem xét, nghiên cứu và xác định các khía cạnh phi vật thể của Áo dài để đưa ra tên, nội hàm để xây dựng hồ sơ đề cử. Ngoài ra, việc xác định cộng đồng chủ thể, cũng như trung tâm di sản, vùng lan tỏa cũng cần làm rõ, để tập trung làm kiểm kê di sản, tìm thấy những nét cốt lõi, những giá trị thể hiện bản sắc, văn hóa của người Việt. Từ đó, chúng ta mới có thể tiến hành công tác xây dựng hồ sơ. Hơn nữa, trước khi xây dựng hồ sơ, các địa phương được coi là trung tâm của di sản Áo dài cũng phải thực hiện việc kiểm kê để đưa di sản này vào Danh mục kiểm kê quốc gia, và làm hồ sơ để đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo quy định của chính sách bảo vệ di sản của Việt Nam”.

Bên cạnh ghi danh Áo dài vào các danh mục của quốc gia và thế giới, theo nhiều ý kiến, cần phải có những giải pháp quản lý, bảo vệ phù hợp để đảm bảo sức sống của Áo dài theo tinh thần Công ước năm 2003 của UNESCO và Luật Di sản văn hóa của Việt Nam.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Minh Đức nhận định giá trị của Áo dài Việt Nam không chỉ về mặt tinh thần mà còn cả về mặt vật chất: Nếu như ý thức cộng đồng dân tộc là giá trị tinh thần thì những cuộc trình diễn thời trang, các hoạt động giao lưu quốc tế quảng bá hình ảnh Việt Nam, sự phát triển ngành công nghiệp thời trang chính là giá trị vật chất của áo dài Việt Nam. Và chúng ta cần phát huy tinh thần dân tộc ở cả 2 giá trị này...

Còn theo GS.TS. Từ Thị Loan, Viện Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia Việt Nam, cần có chiến lược lâu dài xây dựng hình ảnh Áo dài Việt Nam trong làng thời trang thế giới, kiến tạo một nền công nghệ thời trang Áo dài riêng mang thương hiệu Việt Nam. Muốn thế, việc may mặc, quảng bá hình ảnh Áo dài phải trở thành một chính sách, chủ trương và hành động ở cấp quốc gia, chứ không phải là các hoạt động đơn lẻ, nỗ lực cá nhân của một số nhà thiết kế, nhà hoạt động văn hóa và tổ chức xã hội.

Khánh Ngọc