Giảm thiểu đồ uống có đường để phòng chống bệnh không lây nhiễm
Việt Nam tiêu thụ và sản xuất đồ uống có đường tăng đều hàng năm 30-40%, dư thừa năng lượng dẫn đến, rối loạn chuyển hóa, gây ra các bệnh như tăng huyết áp, tim mạch, đái tháo đường...
Hiện người Việt Nam tiêu thụ gần 5 tỷ lít nước ngọt một năm, tăng 7 lần trong 15 năm qua, gây nguy cơ gia tăng bệnh thừa cân, béo phì, tiểu đường, tăng huyết áp và tim mạch – những bệnh không lây nhiễm phổ biến.
Mỗi năm người Việt tiêu thụ hơn 5 tỷ lít nước ngọt
Tại hội thảo công bố các khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) về kiểm soát tiêu thụ đồ uống có đường để phòng chống bệnh không lây nhiễm, đại diện Cục Y tế Dự phòng (Bộ Y tế) đưa ra những con số đáng suy nghĩ.
Theo TS Trương Đình Bắc - Phó Cục trưởng Cục Y tế Dự phòng, mỗi năm, người Việt tiêu thụ hơn 5 tỷ lít nước ngọt. Tỷ lệ tiêu thụ theo đầu người đã tăng lên nhanh chóng, gấp 7 lần trong 15 năm qua, mạnh nhất là trà uống sẵn và nước có ga, đồ uống thể thao, nước tăng lực và cuối cùng là nước ép trái cây.
Tiêu thụ và sản xuất đồ uống có đường tại nước ta tăng đều hàng năm 30-40%. Số liệu của Bộ Công Thương và tổ chức Euromonitor International cho thấy dự báo đến năm 2025, con số này sẽ lên 11 tỷ lít.
Trung bình mỗi ngày, một người Việt Nam tiêu thụ khoảng 46,5g đường tự do, gần bằng mức giới hạn tối đa (50g/ngày) và cao gần gấp đôi so với mức tiêu thụ là dưới 25g/ngày theo khuyến cáo của WHO.
 |
Tư vấn chế độ dinh dưỡng cho học sinh tại Trường THCS Chu Văn An, Hà Nội, trong đó có giảm thiểu đồ uống có đường để tránh tình trạng béo phì. Ảnh: Nguyễn Anh |
Còn qua điều tra về mức sống của hộ gia đình Việt Nam cho thấy gần 63% số hộ gia đình có tiêu dùng nước giải khát có đường. Kết quả điều tra toàn cầu về sức khỏe học sinh năm 2013, tỷ lệ học sinh Việt Nam thường xuyên sử dụng đồ uống có ga trong 30 ngày của lứa 13-17 tuổi trung bình là hơn 31%, trong đó trẻ em nam là hơn 35%, trẻ em gái là 27,6%.
Đồ uống có đường: Nguy cơ cho các bệnh không lây nhiễm
Theo các chuyên gia dinh dưỡng, đồ uống có đường có thể mang lại cảm giác sảng khoái, ngon miệng hơn và ăn được nhiều hơn, nhất là các đồ nướng, rán.
Tuy nhiên, đồ uống có đường sẽ làm dư thừa năng lượng dẫn đến tích lũy mỡ, rối loạn chuyển hóa, là nguy cơ dẫn đến thừa cân, béo phì, gây ra các bệnh không lây nhiễm phổ biến như tăng huyết áp, tim mạch, đái tháo đường, thậm chí ung thư. Các bệnh này chiếm tới 77% ca tử vong hàng năm.
Số liệu điều tra toàn quốc yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm của Bộ Y tế năm 2015, tỷ lệ thừa cân béo phì ở trẻ em Việt Nam là 5,3% và 16% ở người lớn. Theo TS Bắc, tỷ lệ này đang gia tăng nhanh ở lứa tuổi học đường và tiền học đường, đặc biệt ở các đô thị lớn.
Số liệu của WHO cũng cho thấy tình trạng thừa cân ở trẻ và vị thành niên từ 5 đến 19 tuổi có xu hướng gia tăng nhanh chóng ở cả hai giới từ 2,6% năm 2002 lên 9,7% năm 2016, tăng 273%.
Những khuyến nghị quan trọng để sử dụng đồ uống hợp lý
Để an toàn cho sức khoẻ, Tổ chức Y tế thế giới khuyến cáo, lượng đường tự do (bao gồm các loại đường đôi, đường đơn được bổ sung vào thực phẩm và đồ uống hoặc đường tự nhiên có trong mật ong, xi - rô, nước ép trái cây, nước trái cây cô đặc...) trong chế độ ăn của mỗi người chỉ nên chiếm không quá 10% và nên giảm xuống 5% năng lượng trong một ngày (tương đương khoảng 25g đường tự do hoặc khoảng 6 muỗng cà phê) để có lợi cho sức khỏe...
Tại buổi phát động Chương trình Sức khoẻ Việt Nam năm 2019, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nhấn mạnh: Để thực hiện chương trình sức khỏe Việt Nam, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp giảm thiểu các yếu tố nguy cơ có hại cho sức khỏe, trong đó chú trọng giảm tiêu thụ thuốc lá, đồ uống có cồn, nước ngọt có đường, thực phẩm chế biến sẵn và các sản phẩm có nguy cơ gây bệnh.
Các chuyên gia của WHO khuyến nghị để hạn chế sự ảnh hưởng không tốt đến sức khoẻ người dùng của đồ uống có đường, các quốc gia cần truyền thông giáo dục sức khỏe nâng cao nhận thức của người dân, đặc biệt là học sinh, sinh viên, để sử dụng đồ uống có đường ở mức vừa phải, đặc biệt tập trung cho đối tượng là trẻ em, vị thành niên, thanh niên…
Để kiểm soát tiêu thụ đồ uống có đường, nhiều quốc gia đã có các quy định về hạn chế hoặc cấm quảng cáo các sản phẩm này cho trẻ em, học sinh, đặc biệt trong trường học. Cùng đó, cần có quy định và khuyến khích các doanh nghiệp thực hiện dán nhãn thực phẩm phẩm nhằm giúp người dân dễ nhận biết các sản phẩm có lợi cho sức khoẻ để lựa chọn sử dụng phù hợp. Ngoài ra, để hạn chế đồ uống có đường, người dân cần tăng cường sử dụng thức ăn có lợi cho sức khỏe như rau, hoa quả.
Ông Trương Đình Bắc cũng thông tin, thời gian qua, để tăng cường giáo dục dinh dưỡng hợp lý cho người dân, đặc biệt với giới trẻ, Cục Y tế Dự phòng (Bộ Y tế) đã phối hợp với các Bộ, ban, ngành tổ chức nhiều chương trình giáo dục dinh dưỡng cho học sinh, sinh viên. Nhiều bạn trẻ đã nhận thức, hiểu rõ hơn về tác hại của việc lạm dụng đồ uống có đường, để có lựa chọn dinh dưỡng hợp lý cho sức khoẻ, phòng chống bệnh không lây nhiễm và mô hình truyền thông tại huyện Phù Cừ, Hưng Yên là ví dụ điển hình.
T.A
