Rối loạn tâm lý phân ly tuổi dậy thì
PNTĐ-Sự việc 9 học sinh nữ tại điểm trường tiểu học Nà Bản (Bắc Kạn) có biểu hiện ngất đột ngột, hung dữ… đã được các bác sĩ xác định là mắc chứng bệnh rối loạn tâm lý phân ly.
Sự việc 9 học sinh nữ tại điểm trường tiểu học Nà Bản (xã Xuân Lạc, huyện Chợ Đồn, Bắc Kạn) có biểu hiện ngất đột ngột, hung dữ bất thường… đã được các bác sĩ xác định là mắc chứng bệnh rối loạn tâm lý phân ly tập thể. Bệnh dễ phát sinh ở trẻ em gái tuổi dậy thì.
 |
Căng thẳng, áp lực dễ khiến trẻ mắc chứng rối loạn tâm lý phân ly (Ảnh minh họa) |
Theo TS.TTƯT Tô Thanh Phương – Phó Giám đốc kiêm Trưởng khoa Cấp tính nữ, bệnh viện Tâm thần Trung ương 1, rối loạn tâm lý phân ly là một loại rối loạn liên quan đến stress, căng thẳng. Các triệu chứng lâm sàng của bệnh giống như những cơn phân ly, có thể là cơn co giật, cơn lời nói hoặc cơn âm thanh như: bỗng nhiên ngất lịm, kích động la hét, giãy giụa, hoặc người cứng đơ, run giật chi, bất động trong thời gian 10 - 20 phút (như trường hợp 9 em học sinh tại trường tiểu học Nà Bản)… nhưng không rối loạn ý thức. Đó thực chất là sự chuyển đổi từ dạng căng thẳng khi bị stress sang dạng căng thẳng khác, thay vì bệnh nhân tỏ ra buồn chán, mệt mỏi. Mặc dù có biểu hiện triệu chứng bệnh (chẳng hạn có cơn co giật), nhưng khi làm các xét nghiệm thường không phát hiện tổn thương về mặt giải phẫu…
Rối loạn tâm lý phân ly không phải bệnh lạ, tỷ lệ mắc trung bình khoảng 0,3 – 0,5% dân số. Bất cứ độ tuổi nào cũng có thể mắc chứng rối loạn tâm lý phân ly, đặc biệt trên nền tính cách, môi trường dễ có nguy cơ như: người thiếu tự chủ, thiếu kiềm chế, thích được chiều chuộng, thích phô trương, khả năng chịu áp lực kém, cảm xúc thường xuyên thay đổi, thiếu lý tưởng sống lành mạnh…
Những người này nếu khả năng thăng bằng quá kém thì bất cứ yếu tố nào trong đời sống cũng dễ gây ra stress, dẫn tới các cơn phân ly. Do rối loạn tâm lý phân ly có đặc điểm tăng cảm xúc, tăng tính ám thị (trong đó, cơ chế ám thị do các cảm xúc căng thẳng và lo sợ, các kích thích sang chấn dễ gây ra phản ứng dây chuyền tập thể) nên nhiều người cho rằng bệnh có thể lây lan trong cộng đồng. Tuy nhiên, đó chỉ là sự lây lan về tâm lý, không phải lây lan dạng virus.
Rối loạn tâm lý phân ly là bệnh xảy ra ở cả nam giới và nữ giới. Tuy nhiên, TS Phương lý giải, do được xếp vào nhóm nhân cách yếu (trong 4 nhóm nhân cách: mạnh, bình thản, thăng bằng, yếu) nên nữ giới có nguy cơ mắc bệnh nhiều hơn nam giới, đặc biệt là các em gái độ tuổi dậy thì. Bởi trong giai đoạn dậy thì, tâm sinh lý của trẻ có nhiều thay đổi, bất ổn, dễ bị khủng hoảng vì khả năng kiểm soát cảm xúc và hành vi còn hạn chế. Nếu gặp phải quá nhiều áp lực, đặc biệt trong chuyện bài vở, học hành, sức khỏe của trẻ rất dễ bị suy giảm, tinh thần mệt mỏi, lo âu, rối loạn tâm lý…
Rối loạn tâm lý phân ly nếu được phát hiện và can thiệp sớm sẽ không ảnh hưởng đến tư duy hay sự phát triển trí tuệ của trẻ. Tuy nhiên, nếu để các cơn phân ly co giật xảy ra thường xuyên và kéo dài, có thể gây tác động xấu đến não bộ. Bởi khi các cơn phân ly xuất hiện khiến vỏ não mất ức chế, lâu dần vỏ não sẽ bị suy yếu và chức năng kiểm soát cũng kém đi.
Để điều trị hiệu quả, tìm ra nguyên nhân gây ra stress ở người bệnh là vấn đề mấu chốt. Khi có sự can thiệp y tế, người bệnh sẽ biết cách thích ứng, đối mặt với các stress đó. Với căn bệnh này, biện pháp điều trị bằng tâm lý là quan trọng nhất. Ngoài ra, có thể điều trị bằng phương pháp dự phòng, nâng đỡ về tính cách, rèn luyện trí lực cho bệnh nhân, tập các kỹ năng ứng xử trước các tình huống…
Chủ động phòng bệnh, TS. Phương khuyến cáo, gia đình và nhà trường cần tuyên truyền giáo dục phổ cập những kiến thức cơ bản về chứng rối loạn tâm lý phân ly tới học sinh; đặc biệt chú ý rèn luyện tính cách ngay từ khi trẻ còn nhỏ, giáo dục tinh thần đoàn kết, thân ái, tính tập thể, tránh các stress tâm thần trong sinh hoạt, học tập và công tác.
Với đối tượng học sinh, nhất là với nhóm các em có tính cách nguy cơ cao mắc căn bệnh này như: sống nội tâm, hay mặc cảm, giáo viên, nhà trường và gia đình nên chú ý, quan tâm đến biểu hiện tâm lý để giúp các em vượt qua căng thẳng; khuyến khích và tạo môi trường để trẻ có thời gian vui chơi, hòa nhập cộng đồng. Trường hợp trẻ có dấu hiệu mắc chứng rối loạn tâm lý phân ly, người nhà không nên chiều chuộng thái quá mà cần có kế hoạch từng bước để trẻ làm quen với những khó khăn, áp lực trong cuộc sống, tăng sự chủ động và khả năng chịu đựng của trẻ.
Thảo Hương
