“Trẻ hóa”... người nghiện ma túy

(Ảnh: minh họa)

Theo số liệu thống kê của Bộ Công an, tính đến tháng 11/2019, cả nước có 235.314 người nghiện có hồ sơ quản lý (tăng 10.215 người so với cùng kỳ 2018). Đặc biệt xuất hiện tình trạng “trẻ hoá” người nghiện ma tuý. Nhiều trường hợp trở thành “con nghiện” từ khi còn là học sinh trung học phổ thông.

Báo cáo của Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy (Bộ Công an) cũng cho thấy, hiện có 70% người sử dụng ma túy lần đầu dưới 30 tuổi (hơn 60% trong số đó là trẻ vị thành niên). Ngay trong những tháng đầu năm 2020, nhiều vụ mua bán, tàng trữ, sử dụng trái phép chất ma túy đã được lực lượng chức năng phát hiện, xử lý. Phần lớn đối tượng trong các vụ án còn rất trẻ, ở lứa tuổi 9X, 10X.

Tại Hội thảo “Chia sẻ về công tác cai nghiện ma túy” mới đây, Thứ trưởng Bộ LĐTBXH Nguyễn Thị Hà cho biết: “Tôi đi đến nhiều nơi, thật buồn và lo ngại khi người nghiện ma túy đang trẻ hóa và gia tăng, đặc biệt là các tỉnh phía Nam. Nhiều cơ sở cai nghiện có khá đông người độ tuổi chỉ đang là học sinh cấp 2”.

Đây là một thực trạng đáng báo động, bởi lâu nay, ma túy được xem là thủ phạm gây ra nhiều hệ lụy, bi kịch cho gia đình lẫn xã hội, khiến đạo đức con người bị xuống cấp. Người nghiện không kiểm soát được hành vi trở thành thủ phạm giết người, cướp của, ra tay với chính người thân của mình.

Điều đáng nói là không chỉ có tình trạng “trẻ hóa” người nghiện ma túy mà còn “trẻ hóa” tội phạm liên quan đến ma túy. Mới đây, Công an quận Cầu Giấy (Hà Nội) vừa tạm giữ một thanh niên 19 tuổi (trú tại tập thể Học viện Ngân hàng, Quang Trung, Đống Đa) để điều tra hành vi mua bán trái phép chất ma túy. Theo đó, đối tượng lên mạng học công thức, pha chế, cấy phôi để tự trồng nấm ma túy trong nhà, sau đó rao bán trên mạng xã hội.

Trước thực trạng đó, vấn đề đặt ra là chúng ta phải có chế tài, quy định pháp luật để xử lý, giải quyết tình trạng trên. Tuy nhiên, hiện nay, việc xử lý, tổ chức cai nghiện cho những người nghiện đang bị “trẻ hóa” này lại rất nan giải. Bởi bất cập về các quy định pháp luật của quốc tế và Việt Nam về quyền trẻ em. Do đó, vẫn tồn tại khoảng trống trong cai nghiện cho người từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi. việc xử lý, nhất là xử lý hình sự rất khó khăn.

Khoản 1 Điều 96 Luật Xử lý vi phạm hành chính quy định áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc đối với người nghiện ma túy từ đủ 18 tuổi trở lên, nhưng không quy định về áp dụng biện pháp này đối với người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi. Trong khi đó, khoản 1 Điều 29 Luật Phòng, chống ma túy năm 2000 lại quy định: “Người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi đã được cai nghiện tại gia đình, cộng đồng hoặc đã được giáo dục nhiều lần tại xã, phường, thị trấn mà vẫn còn nghiện hoặc không có nơi cư trú nhất định thì được đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc dành riêng cho họ”. Tuy nhiên, việc cai nghiện ma túy tại các cơ sở cai nghiện bắt buộc đối với người chưa thành niên từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi trong trường hợp này không bị coi là áp dụng biện pháp xử lý hành chính.

Thực tiễn cũng cho thấy hiện nay có nhiều gia đình có con em từ đủ 12 tuổi trở lên nghiện các chất gây nghiện và có nhu cầu được vào cơ sở cai nghiện nhưng lại không đủ điều kiện. Do đó, tình trạng thanh thiếu niên nghiện không được đi cai nghiện cứ tồn tại và ngày một gia tăng.

Rõ ràng, để ngăn ngừa “trẻ hóa” tội phạm ma túy, cần có những chế tài đủ mạnh tạo sức răn đe, cắt đứt nguồn cầu, từ đó giảm nguồn cung ma túy trên thị trường. Tuy nhiên, chế tài xử phạt đối với “nguồn cầu” - tội sử dụng trái phép chất ma túy hiện mới chỉ dừng lại ở phạt hành chính 500.000 - 1 triệu đồng (theo Nghị định 167/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2013) và không coi tội phạm sử dụng ma túy là tội phạm hình sự. Với mức phạt không đủ mức răn đe trên, rất khó để kiểm soát lượng cầu, trong khi thực tế hiện nay mua ma túy để sử dụng chỉ cần một cuộc điện thoại.

Do tính chất nghiêm trọng đó mà Đảng và Nhà nước ta đã chỉ đạo, công tác phòng, chống tội phạm ma túy là trách nhiệm của toàn hệ thống chính trị và các tầng lớp nhân dân. Vì thế, để ngăn chặn hành vi mua bán, sử dụng trái phép ma túy, và tình trạng “trẻ hóa” người nghiện ma túy, ngoài việc Nhà nước cần có một chế tài, pháp luật nghiêm minh, phù hợp, còn cần sự chung tay của gia đình trong việc vận động người thân, giáo dục con em mình tránh xa tệ nạn ma túy.

Hương Hà