Cậu trò nhỏ mang khát vọng lớn
PNTĐ-Tại kỳ thi Olympic về Thiên văn học và Vật lý Thiên văn quốc tế (IOAA) diễn ra hồi cuối năm 2018, Trần Xuân Tùng là học sinh Việt Nam đầu tiên giành được Huy chương Vàng.
Tại kỳ thi Olympic về Thiên văn học và Vật lý Thiên văn quốc tế (IOAA) diễn ra hồi cuối năm 2018 ở Bắc Kinh, Trung Quốc, Trần Xuân Tùng (học sinh lớp 12 Lý 1, trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam) đã đoạt Huy chương Vàng. Em chính là học sinh Việt Nam đầu tiên giành được Huy chương Vàng về lĩnh vực Thiên văn và Vật lý Thiên văn kỳ thi quốc tế uy tín này. Bật mí chân dung về em, qua lời kể của người mẹ và người thầy.
Chia sẻ của mẹ
Chị Lê Thị Ngọc Diệp, SN 1969, giảng viên Học viện Công nghệ Bưu chính viễn thông, mẹ của Tùng kể: Cả nhà chị đều theo nghề sư phạm hoặc có gen học các môn khoa học tự nhiên. Ông bà nội, ngoại của Tùng là giáo viên, giảng viên đại học các môn Toán, Lý, Hóa… Chị Diệp khi đi học từng tham gia các kỳ thi học sinh giỏi môn Toán cấp thành phố, quốc gia; còn anh Trần Xuân Thái, bố Tùng, là cựu học sinh chuyên Toán của trường THPT Chu Văn An.
Chị Diệp có hai con trai nhưng mỗi con lại có tính cách, sở trường khác nhau. Con trai lớn của chị học chuyên Lý trường THPT Hà Nội - Amsterdam, nhưng lại có thiên hướng về kinh tế, chính trị, xã hội, thích hướng ngoại. Hiện, cháu đang học đại học ngành Kinh doanh quốc tế tại Phần Lan, một ngành không liên quan gì tới Vật lý. Đến lượt cậu con trai thứ hai Trần Xuân Tùng, chị cũng để con tự quyết sẽ học trường gì, ngành gì. Dù học giỏi đều hai môn Toán, Lý, nhưng Tùng đã chọn học chuyên Lý của trường THPT Hà Nội - Amsterdam để được giống như anh trai. Song càng học chuyên sâu, Tùng càng say mê môn Vật lý và không có ý định sẽ đổi ngành học. Quan điểm của chị là luôn để con được làm điều mình thích chứ không đưa ra khuôn mẫu nào để áp đặt con.
 |
| Trần Xuân Tùng và bố mẹ |
Điều chị Diệp yên tâm là Tùng có ý thức học. Từ nhỏ, chỉ cần nhìn gương ông bà, bố mẹ miệt mài học tập, nghiên cứu, làm việc là Tùng biết phải làm gì. Năm nào cũng tham gia đội tuyển thi học sinh giỏi quốc gia, nhưng, Tùng chưa bao giờ thấy việc học vất vả. Toàn bộ kiến thức nâng cao được các thầy truyền dạy, Tùng tiếp thu rất nhẹ nhàng. Ngoài ra, Tùng còn tự học, đọc thêm tài liệu về Vật lý. Hàng ngày, Tùng vẫn chơi điện tử trên máy tính để giải trí, nhưng khi cần, có thể gác mọi việc qua một bên để dốc toàn lực học.
Tháng 8/2018, khi trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam tuyển học sinh thi IOAA, Tùng đăng ký tham gia và giành điểm cao nhất. Mấy thầy trò chỉ có 2,5 tháng tập luyện trước khi bước vào kỳ thi chính thức vào tháng 11. Đây cũng là kỳ thi quốc tế đầu tiên của Tùng. Chị Diệp biết, thiên văn học là lĩnh vực rất mới mẻ đối với học sinh Việt Nam nhưng, chị vẫn ủng hộ Tùng thử sức. Trong thời gian con dự thi ở nước ngoài, chị không thể liên lạc được với con ngoài theo dõi thông tin qua nhóm kín zalo do thầy cô giáo dẫn đoàn lập ra. Vào buổi lễ trao giải, sau khi BTC đọc tên thí sinh các nước lên nhận Bằng khen, HC Đồng, HC Bạc… mà không có tên Tùng, chị Diệp gần như vỡ òa sung sướng.
Thế nhưng khi trở về Việt Nam, Tùng gần như không nói gì về thành tích ấy. Tùng vẫn giản dị, khiêm tốn, không quan tâm đến thời trang, từ chối đọc các tin, bài về tấm huy chương Vàng đầu tiên của mình. Nhiều hàng xóm còn không biết Tùng là chàng trai đã đem vinh quang về cho Tổ quốc.
Chuyện kể của thầy
Thầy Lê Mạnh Cường, giáo viên lãnh đội cho biết, IOAA là 1 trong 12 kỳ thi olympic quốc tế chính thống được UNESCO công nhận. Khi tổ chức IOAA dành cho học sinh trung học, BTC muốn khẳng định vai trò to lớn của lĩnh vực Thiên văn học và Vật lý Thiên văn trong đời sống, giáo dục thanh thiếu niên. Mặc dù IOAA có lịch sử 12 năm, nhưng với Việt Nam, đây mới là lần thứ 3 “đem chuông đi đánh xứ người”.
 |
| Trần Xuân Tùng nhận Huy chương Vàng đầu tiên về Thiên văn và Vật lý Thiên văn quốc tế |
So với thế giới, ngành thiên văn học của nước ta còn khá non nớt, nếu không muốn nói là chưa phát triển. Đơn cử như thiết bị để nghiên cứu về thiên văn rất khiêm tốn. Hai chiếc kính lớn nhất của nước ta hiện nay, đang được đặt tại đài thiên văn Hòa Lạc, Hà Nội và đài thiên văn Nha Trang đều có đường kính chỉ 0,5m. Trong khi đó, ở một số quốc gia như Thái Lan, Nhật Bản… từ lâu đã sử dụng kính có đường kính 2-2,4 m. Trung Quốc cũng đang xây dựng đài thiên văn, lắp đặt kính có đường kính lên tới 30m. Ngoài ra, HS của nhiều nước bạn được học thiên văn học từ nhỏ. Trong khi đó đoàn HS Việt Nam bắt đầu từ con số 0, chưa ai có khái niệm gì dù sơ đẳng về thiên văn học.
Trong hoàn cảnh đó, trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam đã mời các chuyên gia thiên văn học, Vật lý Thiên văn đang dạy tại các trường ĐH, viện Nghiên cứu, Trung tâm thiên văn phối hợp cùng các thầy cô giáo giỏi của trường để huấn luyện các em. Có những ngày, các em phải học tăng tốc liên tục tới 4 ca. Khối lượng kiến thức phải dung nạp cũng khổng lồ. Ngoài các giáo trình về Thiên văn học đại cương của trường ĐH, các em còn phải đọc cả giáo trình bằng tiếng Anh dày cả trăm trang. Khoảng 40% trong số đó là kiến thức Vật lý cao cấp ở bậc đại học. Những tối cuối tháng 10, giữa những đợt rét đầu đông lạnh giá, thầy trò ăn cơm hộp, ngủ đêm trên nóc nhà Thiên văn để đợi tới 3 giờ sáng trở dậy ngắm sao. Không may gặp hôm mây mù, thì thầy trò lại phải về không. Thế nhưng các HS, đặc biệt là Tùng, càng học vất vả, càng say mê, khát khao chinh phục đỉnh cao tri thức hơn.
IOAA 2018 có tất cả 214 thí sinh của 46 đội đến từ 39 quốc gia và khu vực tham dự. Trong đó, quy tụ các đoàn từ những nước rất mạnh về Vật lý Thiên văn, Thiên văn học và Vũ trụ như Mỹ, Nga, Anh, Trung Quốc, Canada, Iran, Ba Lan, Ấn Độ… Học sinh tham dự phải trải qua 4 bài thi tiếng Anh gồm thực hành, lý thuyết, xử lý số liệu và bài thi đồng đội. Có những buổi thi, các em phải làm liên tục suốt 5 giờ đồng hồ. Trong bài thi Vật lý Thiên văn, BTC đưa ra câu hỏi về tìm điểm giao cắt của hai mặt phẳng của sao Ngưu Lang, Chức Nữ. Trong khi BTC dùng tính biến bổi lượng giác thuần túy thì Tùng lại sử dụng phương pháp tính vec tơ có hướng. Cách làm này của Tùng được đánh giá là hay hơn cả đáp án của BGK. Đó là nhờ Tùng rất giỏi về kiến thức Vật lý cao cấp. Trong phần thực hành, BTC lại “bẫy” thí sinh khi xoay kính thiên văn ngược, tháo bỏ kính phụ rồi yêu cầu HS đọc được những dòng chữ gắn trên đèn led (làm giả ngôi sao) treo trên các tòa nhà phía xa. Tùng đã nhanh chóng tìm ra “bẫy” này nên thực hành thành công. Nhờ đó, Tùng đã chạm tay đến với chiếc huy chương Vàng quốc tế về Thiên văn và Vật lý Thiên văn, sánh ngang cùng nhiều cường quốc khác.
“Tôi thực sự ấn tượng với các HS Việt Nam, trong đó có em Tùng. Các em đều thông minh, sáng tạo, vượt khó, nỗ lực, tuy đến từ một nước chưa phát triển về thiên văn mà thi đấu ngang ngửa thậm chí còn vượt hơn nhiều thí sinh đội bạn. Riêng với Tùng đã chứng tỏ tố chất đặc biệt của một chiến binh. Trong tương lai, chắc chắn Tùng sẽ còn đạt những thành công cao hơn” -thầy Cường cho biết.
Hoàng Lan
