Để học phí không trở thành "rào cản" học sinh, sinh viên tới trường

Học phí sẽ tăng theo lộ trình

Trong Dự thảo Nghị định mới, Bộ GD-ĐT nhận định, Nghị định số 86/2015/NĐ-CP của Chính phủ (có thời hạn hiệu lực đến hết năm học 2020-2021) quy định về cơ chế thu, quản lý học phí đối với cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân và chính sách miễn, giảm học phí, hỗ trợ học phí học tập từ năm học 2015-2016 đến năm học 2020-2021 quy định mức trần học phí chưa phù hợp với một số ngành, nghề đào tạo. Ví dụ lĩnh vực khoa học sức khỏe, các chuyên ngành đào tạo đòi hỏi thời lượng đào tạo về thực hành lớn, cần nhiều chi phí thực hành. Khung học phí chưa gắn với định mức kinh tế kỹ thuật và kiểm định chất lượng đầu ra của cơ sở giáo dục đại học (ĐH). Cơ sở giáo dục ĐH đã tự đảm bảo chi thường xuyên nhưng vẫn áp dụng chung mức học phí với chương trình đại trà, chưa đủ bù đắp chi thường xuyên, dẫn đến khó khăn cho các đơn vị trong việc thực hiện cơ chế tự chủ tài chính.

Cơ sở để Bộ GD-ĐT đề xuất tăng học phí bậc ĐH dựa trên kịch bản tăng trưởng kinh tế của Tổng cục Thống kê thông báo giai đoạn 2021-2025 là 7,5%, cùng với tốc độ tăng chỉ số giá tiêu dùng hằng năm khoảng 4-5%/năm và mức thu nhập bình quân đầu người tăng lên qua các năm. Do đó, để có căn cứ pháp lý cho các cơ sở GD-ĐT thực hiện từ năm học 2021-2022 và các năm tiếp theo, Bộ GD-ĐT đề xuất mức tăng học phí năm học 2021-2022 là 12,5% so với năm học 2020-2021 và các năm tiếp theo.

Ngoài ra, theo kết quả nghiên cứu, khảo sát chi phí đào tạo của 7 trường đại học công lập trên cả nước của Nhóm chuyên gia ĐH Quốc gia Hà Nội, mức tăng học phí 12,5%/năm sẽ bảo đảm lộ trình tính đủ chi phí đào tạo vào năm 2025.

Tuy nhiên, ngay sau khi công bố Dự thảo Nghị định mới, nhiều ý kiến cho rằng trong bối cảnh tình hình dịch Covid-19 đang diễn biến hết sức phức tạp, thiên tai, bão lũ đang xảy ra ở nước ta đã làm ảnh hưởng tới đời sống, thu nhập của người dân. Vì thế, đề xuất tăng học phí ở các bậc học, trong đó có bậc ĐH từ năm học tới là không hợp lý.

Cần có giải pháp để học phí không cản bước học sinh, sinh viên tới trường (Ảnh minh họa)

Tiếp thu phản hồi này, ngay trong chiều 13/11, Bộ GD-ĐT đã có văn bản báo cáo Chính phủ đề xuất xem xét cho phép gia hạn thời gian áp dụng học phí theo quy định trong Nghị định 86, trong đó với bậc giáo dục ĐH sẽ kéo dài thêm tới năm học 2021-2022.

Đồng thời, Bộ GD-ĐT cũng đề nghị được lùi thời gian trình ban hành nghị định sang năm 2021 để có điều kiện tiếp thu ý kiến rộng rãi của toàn xã hội và tiếp tục hoàn thiện dự thảo nghị định.

Trên cả nước hiện mới có 23 cơ sở giáo dục ĐH bắt đầu thí điểm thực hiện tự chủ tương đối toàn diện theo Nghị quyết 77/NQ-CP của Chính phủ. Số các trường đại học còn lại vẫn đang áp dụng mức thu học phí theo Nghị định 86. Do đó, việc gia hạn áp dụng mức học phí theo Nghị định 86 sẽ tác động tới phần lớn các trường ĐH trên cả nước.

Cần có định mức tăng hợp lý

Theo TS Lê Viết Khuyến, nguyên Vụ phó Vụ Giáo dục Đại học, Bộ GD-ĐT, thực hiện Luật Giáo dục Đại học, trong tương lai gần, số lượng các trường ĐH tự chủ sẽ tiếp tục tăng dần, cũng có nghĩa là học phí của các trường ĐH này sẽ tăng cao theo hướng thu đủ bù chi. Vì thế, tăng học phí như thế nào cho hợp lý, phù hợp với thu nhập của người dân là vấn đề cần quan tâm.

“Trên thực tế, trường ĐH có các nguồn thu để duy trì hoạt động là từ học phí, nguồn kinh phí do Nhà nước hỗ trợ, nguồn thu từ các hoạt động nghiên cứu khoa học-công nghệ-dịch vụ và nguồn xã hội hóa do trường huy động. Học phí sẽ được các trường tính theo nguyên tắc cân đối chi phí đào tạo sau khi đã trừ các nguồn thu khác ngoài học phí”- TS Khuyến chia sẻ.

Tuy nhiên, TS Khuyến cho rằng, lâu nay chúng ta vẫn đang thực hiện theo hướng các trường ĐH khi tự chủ thì Nhà nước sẽ dừng cấp kinh phí chi thường xuyên (và cả chi đầu tư) và các trường sẽ được tự xác định mức thu học phí trên cở sở tính đúng, tính đủ chi phí đào tạo. Để có thể duy trì hoạt động, các trường buộc phải tính vào học phí dẫn tới học phí sẽ tăng cao. Chẳng hạn trường ĐH Y Dược TP Hồ Chí Minh, trước khi tự chủ, học phí của trường chỉ khoảng 14 triệu đồng/năm. Năm nay, khi chính thức tự chủ, trường này đã đưa ra mức học phí ngành cao nhất lên tới 70 triệu đồng/năm. Mức học phí này còn cao hơn cả mức trần học phí theo quy định trong Nghị định 86 đối với các trường tự bảo đảm kinh phí chi thường xuyên. Ngoài ra, trường còn dự kiến học phí mỗi năm tiếp theo sẽ tăng thêm 10%.

Tại một số nước như Trung Quốc, học phí của các trường ĐH công chỉ chiếm khoảng 1/3, kinh phí hoạt động còn lại vẫn đến từ Nhà nước. Ở châu Âu, nhiều quốc gia như Phần Lan, Đức… các trường ĐH đều do nhà nước bao cấp từ nguồn quỹ phúc lợi xã hội. Các nước khác có thu học phí thì cũng ở mức thấp. Vì thế, theo TS. Khuyến, để học phí không tăng cao và trở thành gánh nặng với người dân, các trường đại học vẫn cần sự đầu tư của nhà nước. Bên cạnh đó, cũng cần có quy định về định mức kinh tế - kỹ thuật, giá các dịch vụ chi phí đào tạo để các trường trên cơ sở đó tính đúng, tính đủ chi phí bỏ ra chứ không phải muốn tăng học phí bao nhiêu thì tăng.

TS Lê Trường Tùng, Chủ tịch Hội đồng trường, trường ĐH FPT cũng cho rằng tự chủ không phải tự túc, tự lo mà nhà nước vẫn phải cấp ngân sách, vẫn phải hỗ trợ các trường tư dưới dạng hỗ trợ thuế, đất; hỗ trợ trường công đầu tư ban đầu. Theo TS Tùng, tại nhiều quốc gia tiên tiến trên thế giới chính phủ các nước này vẫn hỗ trợ các trường vì các trường mang lại nguồn nhân lực chất lượng cao có lợi cho quốc gia.

Nhiều ý kiến cũng cho rằng, để tăng học phí không cản trở con đường đi học của học sinh, sinh viên thì cần tiếp tục đẩy mạnh chính sách cho vay tín dụng và cấp học bổng cho sinh viên nghèo, phải có lộ trình và phù hợp với khả năng chi trả, tiếp cận của người học ở các vùng khác nhau.

TRUNG THU