Hà Nội gia nhập Mạng lưới các Thành phố Học tập Toàn cầu:
Từ truyền thống hiếu học đến khát vọng đô thị tri thức toàn cầu
(PNTĐ) - Ngày 4/12/2025, Hà Nội chính thức được công nhận là thành viên của Mạng lưới các Thành phố Học tập Toàn cầu của UNESCO. Sự kiện đánh dấu một cột mốc quan trọng trong hành trình phát triển của Thủ đô - không chỉ ở phương diện giáo dục mà còn ở tầm nhìn xây dựng đô thị bền vững, nhân văn và sáng tạo dựa trên nền tảng tri thức.
Danh hiệu này đặt Hà Nội vào cộng đồng hơn 425 thành phố thuộc 91 quốc gia trên thế giới - những đô thị cùng chia sẻ cam kết thúc đẩy học tập suốt đời, mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục cho mọi người dân và coi tri thức là động lực phát triển bền vững. Trong những ngày đầu năm mới, sự kiện mang ý nghĩa như một thông điệp đầy cảm hứng: hành trình vươn lên bằng học tập chính là con đường bền bỉ và chắc chắn nhất để kiến tạo tương lai.
Truyền thống hiếu học – mạch nguồn nuôi dưỡng khát vọng
Việc gia nhập mạng lưới toàn cầu không phải là điểm khởi đầu, mà là sự tiếp nối tự nhiên của một truyền thống lâu đời. Từ ngàn năm trước, Thăng Long – Hà Nội đã được biết đến là vùng đất trọng đạo học, đề cao hiền tài. Những tấm bia tiến sĩ, những khoa thi chọn người tài, những dòng họ khoa bảng… đã góp phần hình thành bản sắc hiếu học bền vững của đất Kinh kỳ.
Lễ đón nhận danh hiệu được tổ chức trang trọng tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám cuối tháng 1/2026, địa điểm giàu tính biểu tượng về truyền thống tôn sư trọng đạo. Sự lựa chọn này không chỉ mang ý nghĩa nghi lễ mà còn khẳng định một sự tiếp nối lịch sử: từ trung tâm đào tạo nhân tài của quốc gia thời phong kiến đến khát vọng trở thành đô thị học tập mang tầm vóc quốc tế trong thời đại mới.
Truyền thống hiếu học của Hà Nội không dừng lại ở những trang sử vàng son. Trong đời sống hôm nay, tinh thần ấy vẫn hiện diện trong từng gia đình, từng dòng họ, từng khu dân cư. Phong trào khuyến học, khuyến tài phát triển rộng khắp; các mô hình “gia đình học tập”, “dòng họ học tập”, “cộng đồng học tập” ngày càng đi vào chiều sâu. Từ khu vực nội đô đến các huyện ngoại thành, cơ hội học tập được mở rộng, giúp mọi người dân có điều kiện nâng cao trình độ, kỹ năng và hiểu biết.
Trong khi các di sản văn hóa vật thể như: Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long, 82 bia Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám… là “trường học lịch sử” sống động, giúp thế hệ trẻ hiểu sâu sắc về truyền thống hiếu học và khơi dậy lòng tự hào, ý thức học tập suốt đời thì các di sản văn hóa phi vật thể như: Ca trù, Hội Gióng, tín ngưỡng thờ Mẫu, nghi lễ kéo co… lại là những kho học liệu sống giàu bản sắc, thúc đẩy học tập liên thế hệ, học tập cộng đồng và gìn giữ kỹ năng, tri thức truyền thống trong thời đại số.
Chính nền tảng truyền thống ấy đã tạo nên một “hệ sinh thái học tập” tự nhiên, nơi việc học không chỉ diễn ra trong nhà trường mà lan tỏa vào đời sống xã hội. Đây cũng là một trong những yếu tố quan trọng giúp Hà Nội đáp ứng các tiêu chí của mạng lưới thành phố học tập toàn cầu.
UNESCO khởi xướng Mạng lưới Thành phố Học tập Toàn cầu (Global Network of Learning Cities – GNLC), nhằm thúc đẩy học tập suốt đời như một chiến lược phát triển bền vững ở cấp đô thị.
Các thành phố được UNESCO công nhận không đơn thuần là nơi có nhiều trường học hay đại học danh tiếng. Quan trọng hơn, đó là những thành phố biết biến toàn bộ không gian đô thị thành môi trường học tập, nơi mỗi người dân, từ trẻ nhỏ đến người cao tuổi đều có cơ hội học tập, nâng cao kỹ năng và thích ứng với thời cuộc.
Cùng với Hà Nội, trên thế giới còn các thành phố giáo dục toàn cầu tiêu biểu được UNESCO công nhận, đại diện cho những cách tiếp cận khác nhau nhưng cùng chung tầm nhìn: giáo dục là động lực trung tâm của phát triển đô thị bền vững: Bắc Kinh (Trung Quốc); Suwon (Hàn Quốc); Singapore; Hamburg (Đức).
Xây dựng xã hội học tập - chiến lược cho phát triển bền vững
Gia nhập mạng lưới toàn cầu đồng nghĩa với việc Hà Nội cam kết mạnh mẽ hơn nữa trong việc phát triển xã hội học tập. Thành phố đã triển khai nhiều chương trình, đề án cụ thể nhằm thúc đẩy học tập suốt đời và bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận giáo dục.
Các mô hình như “Trường học hạnh phúc”, “Sân khấu học đường”, các chương trình chuyển đổi số trong giáo dục, phát triển trung tâm học tập cộng đồng… cho thấy cách tiếp cận linh hoạt và sáng tạo. Giáo dục không chỉ hướng tới kiến thức hàn lâm mà còn chú trọng kỹ năng sống, năng lực thích ứng, khả năng sáng tạo và tinh thần công dân toàn cầu.
Thành phố Hà Nội đã tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách; ưu tiên đầu tư nguồn lực cho giáo dục và đào tạo; xây dựng môi trường học tập mở, linh hoạt, bao trùm, tạo điều kiện để mọi người dân được học tập suốt đời. Trong đó, Nghị quyết số 23-NQ/TU ngày 16/11/2023 của Thành ủy Hà Nội về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác khuyến học, khuyến tài, xây dựng xã hội học tập là cơ sở pháp lý quan trọng, khẳng định quyết tâm chính trị mạnh mẽ của Thành phố trong việc đẩy mạnh học tập suốt đời và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Cùng đó, Ủy ban nhân dân Thành phố đã ban hành Kế hoạch số 115/KH-UBND ngày 15/4/2024 triển khai thực hiện phong trào “Cả nước thi đua xây dựng xã hội học tập, đẩy mạnh học tập suốt đời giai đoạn 2023 - 2030” trên địa bàn thành phố Hà Nội gồm 9 tiêu chuẩn, 26 tiêu chí và 49 chỉ số đánh giá, được cụ thể hóa theo từng cấp độ: Cá nhân, gia đình, dòng họ, cộng đồng và đơn vị hành chính. Việc thực hiện được giám sát định kỳ và có cơ chế khen thưởng minh bạch theo Luật Thi đua - Khen thưởng.
Việc xây dựng xã hội học tập còn gắn liền với mục tiêu phát triển bền vững. Trong bối cảnh kinh tế tri thức và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, nguồn nhân lực chất lượng cao chính là lợi thế cạnh tranh quan trọng nhất. Học tập suốt đời giúp ngcười lao động thích ứng với thay đổi của thị trường, nâng cao kỹ năng nghề nghiệp và chủ động trước những biến động của thời đại.
Tham gia mạng lưới của UNESCO cũng mở ra cơ hội để Hà Nội tăng cường hợp tác quốc tế, chia sẻ kinh nghiệm với các thành phố khác, tiếp cận những mô hình giáo dục tiên tiến và huy động nguồn lực cho các chương trình phát triển con người. Đây là bước đi có ý nghĩa chiến lược, giúp Thủ đô không chỉ hội nhập sâu rộng mà còn nâng cao vị thế trên trường quốc tế.
Quan trọng hơn, xã hội học tập không chỉ là mục tiêu của ngành giáo dục, mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Khi mỗi cơ quan, doanh nghiệp, tổ chức cộng đồng đều coi trọng đào tạo và bồi dưỡng, khi mỗi gia đình khuyến khích con em học hỏi không ngừng, thì tinh thần học tập sẽ trở thành nét văn hóa bền vững của đô thị.
Thành phố tri thức, sáng tạo – khát vọng đầu năm mới
Danh hiệu “Thành phố học tập toàn cầu” mang ý nghĩa như một lời khẳng định và cũng là một lời nhắc nhở. Khẳng định rằng Hà Nội đã có nền tảng vững chắc để phát triển thành đô thị tri thức. Nhắc nhở rằng hành trình phía trước còn dài, đòi hỏi sự nỗ lực bền bỉ và sự tham gia của mỗi người dân.
Trong không khí đầu xuân, sự kiện gia nhập mạng lưới toàn cầu gửi gắm một thông điệp đầy hy vọng: Học tập không có điểm dừng. Dù là học sinh, sinh viên, người lao động hay cán bộ quản lý, mỗi người đều có thể làm mới mình qua tri thức. Học để hoàn thiện bản thân, để sống tốt hơn, làm việc hiệu quả hơn và đóng góp nhiều hơn cho cộng đồng.
Một thành phố tri thức không chỉ được đo bằng số lượng trường học hay bằng cấp, mà còn bằng thái độ của người dân đối với việc học. Đó là sự chủ động tìm tòi, tinh thần cầu thị, khả năng thích ứng và khát vọng vươn lên. Khi tinh thần ấy trở thành thói quen, Hà Nội sẽ không chỉ là trung tâm chính trị - hành chính của cả nước, mà còn là trung tâm đổi mới sáng tạo, nơi tri thức được trân trọng và lan tỏa.
Bước sang năm mới, danh hiệu quốc tế này giống như một “lời hẹn” với tương lai. Một tương lai trong đó mỗi khu phố có thêm không gian học tập cộng đồng, mỗi gia đình gìn giữ truyền thống hiếu học, mỗi cá nhân coi việc học là hành trình suốt đời. Từ nền tảng ngàn năm văn hiến đến khát vọng hội nhập toàn cầu, Hà Nội đang khẳng định con đường phát triển dựa trên tri thức và con người.
Gia nhập Mạng lưới các Thành phố Học tập Toàn cầu không phải là đích đến cuối cùng, mà là điểm khởi đầu cho một chặng đường mới. Trên hành trình ấy, mỗi người dân Thủ đô chính là chủ thể quan trọng nhất. Khi tinh thần học tập được thắp sáng trong từng gia đình, từng cộng đồng, Hà Nội sẽ thực sự trở thành thành phố của tri thức, sáng tạo và phát triển bền vững - một đô thị không ngừng lớn lên cùng khát vọng học hỏi.
