Nuôi con trong thời AI
(PNTĐ) - Đào Ngọc Minh Nguyên, tên gọi ở nhà là Bulma là một cô bé hướng nội, từng chậm nói, không học trường quốc tế, không du học từ nhỏ. Con chỉ lớn lên trong môi trường học tập tại nhà với sự đồng hành trực tiếp của mẹ - chị Lê Kim Ngân và đã đạt được nhiều thành tích đáng nể trong học tập.
Bulma đang học lớp 6 tại Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm (Đồng Nai), đồng thời học song song chương trình Tú tài Mỹ Acellus (lớp 6). Tính đến thời điểm hiện tại, Bulma đã đạt chứng chỉ tiếng Anh B2 CEFR của Hội đồng Anh có giá trị vĩnh viễn; đạt giải Nhất cấp tỉnh Đồng Nai - Cuộc thi Hùng biện tiếng Anh năm 2024; giải Nhất tỉnh Đồng Nai - Cuộc thi IOE (vòng thi cấp trường); Là học viên giỏi chương trình Tú tài Mỹ Acellus. Con cũng là trợ giảng lớp tiếng Anh và lớp Zoom tương tác tiếng Anh miễn phí cho các em nhỏ trong cộng đồng “Đồng hành cùng con ở nhà”; trợ giảng Art tại trung tâm sáng tạo Cá Art & Learning Hub. Bulma cũng đồng thời đang xây dựng kênh TikTok giáo dục cho trẻ em với các nhân vật do chính Bulma vẽ và lồng tiếng.
Chia sẻ về hành trình cùng con khôn lớn trong thời AI của mình, chị Lê Kim Ngân cho biết với cá nhân chị AI và công nghệ mang lại nhiều cơ hội hơn nguy cơ, nếu cha mẹ hiểu và đồng hành đúng cách. AI có thể giúp trẻ tiếp cận tri thức toàn cầu ngay tại nhà; cá nhân hóa việc học theo năng lực và đam mê riêng. Công nghệ và AI cũng có thể tạo cơ hội cho những trẻ không học trường quốc tế, không du học sớm nhưng vẫn đạt chuẩn năng lực quốc tế.
Với bản thân bé Bulma, công nghệ và AI chính là nền tảng để con tự học, sáng tạo và chia sẻ tri thức cũng như tạo môi trường để con rèn tư duy phản biện, giao tiếp và trách nhiệm xã hội.
Chị Kim Ngân cho biết, chị không cấm con gái dùng Ipad hay điện thoại, nhưng nguyên tắc của chị là không “thả nổi”. Ngay từ khi con bắt đầu tiếp xúc với thiết bị, chị đặt ra một nguyên tắc rất rõ: Thiết bị là công cụ học tập và sáng tạo - không phải đồ chơi giết thời gian. Khi Bulma còn nhỏ, mỗi lần con xem video hay chơi game, chị đều ngồi cạnh con. Chị không kiểm tra con bằng cách hỏi “con xem gì?”, mà hỏi “Con học được điều gì từ video này?”; “Nếu con là nhân vật đó, con sẽ làm khác đi chỗ nào?”. Bằng cách đó, chị đã giúp con gái dần hình thành thói quen xem có mục đích và biết tự dừng khi việc sử dụng công nghệ không còn hữu ích.
Tất nhiên, với một đứa trẻ đang ở tuổi tò mò và khám phá không phải lúc nào cũng có kỷ luật khi sử dụng công nghệ. Cũng có giai đoạn, bé Bulma bị cuốn vào việc xem các video ngắn, con xem nhanh, đổi video liên tục, ít tập trung hơn khi đọc sách hay vẽ tranh. Khi đó, thay vì la mắng hay thu thiết bị đột ngột, chị Ngân làm 3 việc. Thứ nhất là quan sát con xem nội dung gì, vào thời điểm nào. Sau đó, chị nói với con: “Mẹ thấy dạo này con xem rất nhiều nhưng sau đó con hay than là mệt và khó tập trung”. Thứ ba, chị cùng con đặt lại luật chơi xem video ngắn chỉ trong khung giờ cố định. Sau mỗi 30 phút xem con sẽ phải tạo ra một sản phẩm vẽ lại, kể lại, hoặc lồng tiếng. Chỉ sau vài tuần, con tự giảm thời gian xem, vì con nhận ra xem nhiều mà không tạo ra sản phẩm gì khiến con… chán chính mình.
Khi bé Bulma muốn làm TikTok, nhiều người khuyên chị nên cấm vì sợ bé bị ảnh hưởng xấu. Chị Ngân đã làm điều ngược lại. Thay vì quản lý, ngăn cấm, chị trở thành người cố vấn cho con. Chị hỏi con một số câu hỏi như: “Con muốn kênh này mang lại giá trị gì cho người khác?”; “Ai là người con muốn phục vụ?”; “Nếu trẻ nhỏ xem kênh của con, con có chịu trách nhiệm không?”. Sau khi đã xác định được mục đích rõ ràng, chị và con cùng lên kịch bản nội dung; chọn chủ đề an toàn cho trẻ; đặt nguyên tắc không khoe đời tư, không chạy theo lượt xem. Kết quả là hai mẹ con đã sử dụng TikTok như một lớp học trang bị nhiều kỹ năng hữu ích cho con.
Cũng với “chiến thuật” đó, chị Ngân đã biến AI trở thành “trợ lý học tập”, không phải “máy làm hộ” con. Khi Bulma bắt đầu tiếp xúc với AI, chị dạy con một nguyên tắc “AI giúp con nghĩ tốt hơn - không nghĩ thay con”. Vì vây, Bulma được dùng AI để gợi ý ý tưởng; sửa ngữ pháp; mở rộng kiến thức nhưng bài viết, bài nói, quan điểm cuối cùng phải là của con. Có lần, chị yêu cầu Bulma viết trước bằng suy nghĩ của mình sau đó mới dùng AI để so sánh, chỉnh sửa. Bulma đã nói với mẹ: “AI giỏi thật, nhưng nếu con không nghĩ trước, con không biết nên sửa cái gì”. Đó là lúc chị biết con đã không lệ thuộc công nghệ.
Trong gia đình chị Ngân, IPad, laptop không đặt cố định trong phòng riêng của con. Thay vào đó, con sẽ sử dụng thiết bị ở không gian sinh hoạt chung. Làm như vậy, không phải chị muốn giám sát con mà để biến công nghệ trở thành một phần của đời sống gia đình. Đồng thời giúp con quen với việc học - làm - sáng tạo trước mặt người khác mà không giấu giếm. Còn với chị Ngân, bằng cách đó, có thể dễ nhận ra khi con bị quá tải; mất tập trung hay là bị cuốn theo nội dung không phù hợp trên internet để có thể can thiệp sớm, nhẹ nhàng, không căng thẳng.
Từ việc được trang bị kỹ năng sử dụng công nghệ, khi làm trợ giảng lớp tiếng Anh và điều hành các buổi zoom tương tác miễn phí cho các em nhỏ trong cộng đồng “Đồng hành cùng con ở nhà”, bé Bulma trở nên trách nhiệm hơn trong sử dụng công nghệ. Bé biết rằng mỗi lời nói, nội dung mình chia sẻ đều sẽ ảnh hưởng đến người khác nên rất cẩn trọng khi sử dụng công nghệ.
Chia sẻ với các cha mẹ khác cũng đang nuôi con trong thời AI, chị Kim Ngân bày tỏ, trẻ không nghiện công nghệ - trẻ chỉ thiếu người đồng hành đủ kiên nhẫn. Quản lý thiết bị không nằm ở app kiểm soát mà nằm ở mối quan hệ đủ tin cậy giữa cha mẹ và con. Khi con được lắng nghe, được hướng dẫn, được tin tưởng, con sẽ học cách tự kiểm soát mình tốt hơn bất kỳ phần mềm nào.
Theo chị, nỗi lo của cha mẹ khi con dùng iPad, điện thoại thông minh là rất chính đáng. Nhưng, đó là khi cha mẹ chưa biết con đang dùng công nghệ để làm gì. Cha mẹ cũng thiếu định hướng, thiếu kiểm soát thời gian và nội dung con khai thác trên internet. Và từ đó, nhiều cha mẹ chọn cách cấm đoán hoặc buông lỏng con, nhưng cách này thì sẽ không thể giúp con trưởng thành.
Vì vậy, theo chị, cha mẹ có thể áp dụng phương pháp: Đồng hành thấu hiểu con” như sau: 1. Lắng nghe - Hiểu con thích gì, tò mò gì, lo sợ gì trong thế giới số; 2. Tập thói quen - Hình thành thói quen học tập tự nhiên, không ép buộc; 3. Kiên định hành động - Cha mẹ làm gương trong việc học và dùng công nghệ; 4. Đào sâu - mở rộng - Dạy con chọn lọc thông tin, quản lý iPad/điện thoại, dùng AI để học chứ không để trốn học; 5. Cất cánh - Dạy con lập kế hoạch, đặt mục tiêu, đánh giá và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.
“Nuôi con trong thời AI không cần cha mẹ giỏi công nghệ hơn con mà chỉ cần đủ thấu hiểu, đủ kiên nhẫn và đủ cam kết đi cùng con. AI có thể thay đổi thế giới nhưng sự đồng hành của cha mẹ mới là điều quyết định con sẽ trở thành ai trong thế giới đó”, chị Kim Ngân chia sẻ.
