Bát nháo thị trường nước mắm
PNTĐ-Nước mắm là thứ gia vị đặc biệt góp phần tạo nên “hồn cốt” cho nhiều món ăn truyền thống của người Việt. Tuy nhiên, thời gian gần đây, người tiêu dùng rất lúng túng khi lựa chọn nước mắm
Thời gian gần đây, người tiêu dùng rất lúng túng, khó khăn khi lựa chọn trước sự xuất hiện của nhiều sản phẩm mang tên là nước mắm, nhưng được làm ra từ hương liệu và chất phụ gia.
 |
Người tiêu dùng băn khoăn về chất lượng nước mắm trên thị trường (Ảnh: Dương Ngân) |
Tên một đằng, thành phần một nẻo
Theo quy chuẩn Việt Nam 2012, nước mắm là sản phẩm thu được từ quá trình lên men của hỗn hợp cá và muối trong khoảng thời gian 6 tháng. Đối chiếu quy định này với thực tế một kệ hàng nước mắm bày bán trong một siêu thị lớn ở quận Hoàng Mai, chị Lê Ngọc Lan ở phố Đại Từ, Hoàng Mai gạt ra ngoài đến 2/3 số lượng.
“Về nguyên tắc, nước mắm được làm từ cá và muối nhưng đọc thành phần ở đây, tôi thấy đa phần nước mắm được làm đường, chất điều vị, chất bảo quản, chất tạo ngọt tổng hợp, màu tự nhiên… Loại cá mà các hãng này sử dụng cũng không cụ thể là cá cơm, cá chích hay cá thu mà chỉ có tinh chất cá hoặc hương cá. Rõ ràng, thị trường đang tồn tại một loại nước mắm pha chế và bị buông lỏng quản lý khiến người tiêu dùng rất khó khăn trong lựa chọn” – chị Lan cho biết.
Trao đổi với PNTĐ, nhiều bà nội trợ cũng nhận thấy vị khác biệt của các loại nước mắm. Bác Nguyễn Thị Dung ở ngõ 286 phố Bạch Đằng, quận Hoàn Kiếm chia sẻ: Nước mắm hiện nay có nhiều loại để lựa chọn song chỉ khi nêm nếm thì tôi mới thấy rõ sự khác biệt về chất lượng. Trong khi nước mắm truyền thống đậm vị, có mùi thơm đặc trưng và kén người ăn, thì nước mắm công nghiệp có vị ngọt, cảm giác dễ ăn và giá cả rẻ hơn. Cùng là chai 500ml nhưng nước mắm truyền thống có giá gấp đôi (khoảng 60.000 đồng) so với nước mắm công nghiệp (từ 20.000 – 30.000 đồng).
Nước mắm pha chế công nghiệp cũng dễ nhận biết do được quảng cáo rầm rộ. Sản phẩm nào cũng được quảng cáo là sạch, ngon, vì sức khỏe hay được sản xuất từ các loại cá đang được các bà nội trợ tin là bổ dưỡng như cá hồi… Trên những kệ hàng tại nhiều siêu thị, cửa hàng tạp hóa, chiếm đa phần là nước mắm công nghiệp, trong khi sản phẩm truyền thống chỉ đếm trên đầu ngón tay, thậm chí, nước mắm Nam Ô hay Thuyền Nan – thương hiệu nổi tiếng của miền Trung gần như vắng bóng.
Trong cuộc trao đổi với báo PNTĐ, ông Lê Bốn – Chủ tịch Hội Làng nghề nước mắm Nam Ô, có thâm niên gần trăm năm sản xuất nước mắm truyền thống ở Đà Nẵng trăn trở khi khái niệm nước mắm đang bị hiểu và bị làm sai một cách vô tội vạ.
Ông Bốn cho biết, nước mắm truyền thống ở vùng biển nào cũng vậy, chỉ được làm từ hai nguyên liệu là cá và muối, ủ trong vòng từ 10 - 14 tháng mới cho nước mắm đúng chuẩn. Vì vậy, giá nước mắm cốt này thường cao hơn từ hai lần trở lên so với nước mắm công nghiệp. “Trước đây, khi mua nước mắm, tiêu chí để người tiêu dùng lựa chọn sản phẩm ngon là căn cứ vào độ đạm, độ đạm càng cao thì càng là hàng đầu bảng, giá bán càng đắt, thì hiện nay không ít người tiêu dùng lựa chọn theo hương vị, cảm giác dễ ăn, ít phải nêm thêm gia vị”.
Không thể công bố một đằng, chất lượng một nẻo
Thực trạng trên không chỉ khiến người tiêu dùng, các làng nghề sản xuất nước mắm truyền thống trăn trở mà ngay cả cơ quan quản lý nhà nước cũng băn khoăn trước thị trường nước mắm. Ông Đặng Văn Chính - Chánh Thanh tra Bộ Y tế cho biết: nước mắm là sản phẩm quen thuộc và sử dụng hàng ngày trong bữa cơm gia đình. Loại thực phẩm quan trọng như vậy nhưng suốt hơn 10 năm qua, chúng ta chưa có cuộc thanh tra chuyên đề nào với nhóm sản phẩm này. Nhất là khi trên thị trường, có nhiều loại có tên gọi là nước mắm, nhưng thực chất lại không phải làm từ hai nguyên liệu duy nhất là cá và muối. Thay vào đó, chúng được pha chế từ nhiều loại hương liệu và các phụ gia tạo vị khác nhau.
Là người làm nghề, ông Lê Bốn cho rằng, nước mắm truyền thống đang phải chịu sự cạnh tranh không công bằng với các loại nước mắm công nghiệp. Thực tế này bắt nguồn một phần từ việc thiếu các quy định chặt chẽ. “Tên gọi nước mắm rất chung chung, không theo chuẩn mực nào nên chuyện người tiêu dùng nhầm lẫn giữa nước mắm công nghiệp (đi kèm với đó là các loại phụ gia, hương liệu) và nước mắm truyền thống (sản xuất tự nhiên từ quá trình ủ cá và muối)”.
Cũng giống như ý kiến của các chuyên gia dinh dưỡng, ông Lê Bốn cho rằng, dù muộn nhưng còn hơn không, các cơ quan chức năng cần có quy định rõ ràng, chi tiết và cụ thể về từng loại nước mắm. Nếu đã có thêm các loại phụ gia, hương liệu để pha chế, tốt nhất nên gọi đó là nước chấm. Còn đã là nước mắm thì phải tuân thủ đúng quy chuẩn Việt Nam 2012.
Kiến nghị chính đáng này sẽ là một trong những nội dung chính của đợt thanh kiểm tra trên diện rộng các nhãn hiệu nước mắm đang lưu thông trên thị trường do Bộ Y tế triển khai.
Ông Đặng Văn Chính cho biết: đợt thanh kiểm tra lần này hướng tới các cơ sở sản xuất kinh doanh mặt hàng nước mắm, nhằm kiểm chứng xem tiêu chuẩn chất lượng mà cơ sở đó công bố có đúng với chất lượng thực sự trong sản phẩm. Nếu cơ sở công bố sản phẩm nước mắm từ nguyên liệu cá thì nhất định phải có hàm lượng cá, không có chuyện “công bố một đằng chất lượng một nẻo”. Bên cạnh việc thanh tra, kiểm tra nhãn mác, chất lượng, phụ gia sử dụng trong nước mắm, các đoàn thanh tra sẽ lấy mẫu sản phẩm nước mắm để kiểm nghiệm chất lượng.
Hiện Thanh tra Bộ Y tế, các đoàn thanh tra Cục An toàn thực phẩm (ATTP), thanh tra Sở Y tế, Chi cục ATTP các địa phương đã tiến hành lấy mẫu sản phẩm nước mắm xét nghiệm trên toàn quốc.
K.Vân - H.Lê
