Đổi mới tư duy để quản lý kinh tế chia sẻ
PNTĐ-Kinh tế chia sẻ là mô hình kinh doanh mới trên nền tảng công nghệ số (chủ yếu là internet) mang lại nhiều giá trị cho nền kinh tế, cho xã hội và người dùng.
Hai loại hình dịch vụ đang phát triển mạnh tại Việt Nam theo mô hình kinh tế chia sẻ, được người tiêu dùng đón nhận là dịch vụ vận tải với các thương hiệu như Uber, Grab và dịch vụ du lịch, đặt phòng khách sạn với thương hiệu Airbnb (có số lượng 6.500 phòng).
Mặc dù Chính phủ đã ban hành Quyết định số 999/QĐ-TTg phê duyệt Đề án thúc đẩy mô hình kinh tế chia sẻ - một bước ngoặt quan trọng đánh dấu sự nhìn nhận, công nhận chính thức về kinh tế chia sẻ là một mô hình kinh doanh hợp pháp nhưng theo đánh giá của ông Phạm Xuân Hòe, Phó Viện trưởng Viện chiến lược ngân hàng, quy định quản lý chưa theo kịp với thực tế bởi kinh tế chia sẻ đang mở rộng với tốc độ phát triển nhanh. “Hai thách thức lớn nhất hiện nay với mô hình kinh tế chia sẻ là thể chế và cơ sở dữ liệu. Thị trường diễn biến ngày càng nhanh, luôn đi trước, trong khi phản ứng của cơ quan quản lý còn chậm, các bộ, ngành còn dè dặt trong việc chia sẻ thông tin”.
Lấy dẫn chứng từ lĩnh vực đang phát triển mạnh trong kinh tế chia sẻ là giao thông vận tải, ông Ngô Vĩnh Bạch Dương - Viện Nhà nước và Pháp luật cho rằng, sự lúng túng trong nhận thức về kinh tế chia sẻ và kinh tế truyền thống dẫn đến nhiều hệ lụy, mà rõ nhất là những tranh cãi về “thân phận” của các hãng cung cấp dịch vụ đặt xe cũng như những tài xế ứng dụng dịch vụ đó.
Các quy định cũ về định danh dịch vụ, cạnh tranh, bảo vệ người tiêu dùng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, hợp đồng, thuế đã trở nên “chật hẹp”, không phù hợp với những phát triển mới của kinh tế chia sẻ. Ví dụ như điều kiện kinh doanh vận tải hàng khách bằng xe ôtô, cơ quan soạn thảo cho rằng người cung cấp ứng dụng gọi xe là “kinh doanh vận tải”, nhưng điều này đang gây tranh cãi tại nhiều nước.
Theo ông Dương, các quy định phải đi vào bản chất của các hoạt động này, bản thân các ứng dụng gọi xe có thể chỉ cần hiểu là một khâu của dịch vụ vận tải. “Người ta có thể chọn một hay một số công đoạn của dịch vụ vận tải để đầu tư một cách chuyên nghiệp là quyền tự do kinh doanh của họ. Lịch sử ngành giao thông, logistics chứng kiến nhiều loại dịch vụ này như giao nhận, kho vận, môi giới... rất phổ biến dù người kinh doanh hoàn toàn không có phương tiện hay kho, bãi. Phó Viện trưởng Viện chiến lược ngân hàng Phạm Xuân Hòe cho biết thêm: Kinh tế chia sẻ ngày càng mở rộng nhưng rủi ro rất lớn khi cơ chế quản lý không theo kịp.
Chúng ta đang có xu hướng áp đặt tư duy kế hoạch hóa vào thời kỳ đổi mới, khoác một “tấm áo cũ” lên một cơ thể mới. Đồng tình với quan điểm này TS Nguyễn Thị Tuệ Anh, Phó Viện trưởng phụ trách Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương cho rằng, các cơ quan quản lý nhà nước cần thay đổi tư duy, chấp nhận cái mới, đồng thời cho phép thử nghiệm các mô hình tiên phong. Thay vì tư tưởng không quản được thì cấm, mạnh dạn dỡ bỏ các rào cản pháp lý không phù hợp.
PV
