Gia nhập TPP - Cơ hội mới của người lao động
Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) không phải là vấn đề quá xa lạ với cuộc sống và công việc của người lao động (LĐ).
Trái lại, những quy định được đề cập trong TPP là cơ hội để người LĐ hưởng lợi trên cả 2 khía cạnh quan trọng: cơ hội việc làm được mở rộng; quyền lợi chính đáng được bảo vệ.
 |
| LĐ nữ ngành dệt may được hưởng nhiều lợi ích từ TPP |
Doanh nghiệp buộc phải thực thi TPP
Thời gian qua, Việt Nam đã ký kết 16 thỏa thuận thương mại tự do với nhiều đối tác trên thế giới nhưng hiện chỉ có TPP - thỏa thuận thương mại tự do đầu tiên dành cả chương (chương 19) để đề cập đến các quy định liên quan đến lĩnh vực LĐ. Trong những quy định này, có những điều khoản đang được thực thi tại Việt Nam như: lương tối thiểu, giờ làm việc… và cũng có cả những quy định đã được đề cập đến, nhưng ở một số nơi, một số doanh nghiệp (DN) vì nhiều lý do đã chưa tuân thủ một cách nghiêm túc. Dó là một số vấn đề như: điều kiện LĐ, an toàn LĐ, xóa bỏ LĐ cưỡng bức… Tuy nhiên, khi TPP được thực thi, sẽ không có lý do khách quan/chủ quan nào DN đưa ra nhằm biện giải cho việc làm “thiếu chuẩn” được chấp thuận. Các DN buộc phải nghiêm túc thực thi TPP để không tự loại mình ra khỏi sân chơi lớn.
Thời gian qua, Việt Nam đã ký kết 16 thỏa thuận thương mại tự do với nhiều đối tác trên thế giới nhưng hiện chỉ có TPP - thỏa thuận thương mại tự do đầu tiên dành cả chương (chương 19) để đề cập đến các quy định liên quan đến lĩnh vực LĐ. Trong những quy định này, có những điều khoản đang được thực thi tại Việt Nam như: lương tối thiểu, giờ làm việc… và cũng có cả những quy định đã được đề cập đến, nhưng ở một số nơi, một số doanh nghiệp (DN) vì nhiều lý do đã chưa tuân thủ một cách nghiêm túc. Dó là một số vấn đề như: điều kiện LĐ, an toàn LĐ, xóa bỏ LĐ cưỡng bức… Tuy nhiên, khi TPP được thực thi, sẽ không có lý do khách quan/chủ quan nào DN đưa ra nhằm biện giải cho việc làm “thiếu chuẩn” được chấp thuận. Các DN buộc phải nghiêm túc thực thi TPP để không tự loại mình ra khỏi sân chơi lớn.
Điểm mới quan trong tiếp theo đã được đề cập trong TPP là người LĐ có quyền tự do thành lập hoặc gia nhập tổ chức bảo vệ quyền lợi cho mình mà họ lựa chọn ở cấp DN. Tổ chức của người LĐ sẽ có một số quyền tự chủ nhất định phù hợp với quy định của Tổ chức LĐ thế giới và pháp luật Việt Nam. Tổ chức này có thể có hoặc không thuộc Tổng Liên đoàn LĐ Việt Nam. Hiện nay Tổng Liên đoàn LĐ Việt Nam là cơ quan duy nhất đại diện bảo vệ quyền lợi của người LĐ nhưng với quy định trên, tới đây, người LĐ có thể có thêm những tổ chức khác bảo vệ quyền lợi cho mình, hoạt động độc lập với Tổng Liên đoàn LĐ Việt Nam.
Điểm mới này được các chuyên gia LĐ đánh giá cao, bởi tổ chức công đoàn cơ sở tại một bộ phận DN chưa có tiếng nói mạnh mẽ và hành động thiết thực để bảo vệ quyền lợi chính đáng cho người LĐ. Trong 22 năm qua, tại Việt Nam có hơn 5.500 cuộc nghỉ việc tập thể nhưng chưa có cuộc nào được ghi nhận là hợp pháp (tức là do tổ chức công đoàn đứng ra tổ chức theo quy định của pháp luật). Điều này cho thấy, việc người LĐ được quyền tự do thành lập, tham gia các tổ chức độc lập để bảo vệ quyền lợi của mình là cần thiết. TPP đã có những quy định để đảm bảo cho tổ chức của người LĐ phát huy hiệu quả, không bị chủ sử dụng LĐ can thiệp và phân biệt đối xử nhằm vô hiệu hóa hoặc làm suy yếu khả năng đại diện, bảo vệ quyền lợi cho người LĐ.
Gấp rút hoàn thiện các quy định liên quan
Tham gia TPP được đánh giá là cơ hội hiếm có để cải thiện và hiện đại hóa hệ thống quản lý LĐ nhằm phục vụ tốt hơn nhu cầu của DN và người LĐ. Đặc biệt, người LĐ và những LĐ nữ sẽ được hưởng lợi trực tiếp khi quan hệ LĐ được đổi mới, bởi khi vào TPP, những ngành có nhiều cơ hội xuất khẩu và gia tăng cơ hội việc làm, nâng cao thu nhập cho người LĐ là ngành dệt may, giày dép, chế biến thủy hải sản – khu vực thu hút đông đảo LĐ nữ.
Gấp rút hoàn thiện các quy định liên quan
Tham gia TPP được đánh giá là cơ hội hiếm có để cải thiện và hiện đại hóa hệ thống quản lý LĐ nhằm phục vụ tốt hơn nhu cầu của DN và người LĐ. Đặc biệt, người LĐ và những LĐ nữ sẽ được hưởng lợi trực tiếp khi quan hệ LĐ được đổi mới, bởi khi vào TPP, những ngành có nhiều cơ hội xuất khẩu và gia tăng cơ hội việc làm, nâng cao thu nhập cho người LĐ là ngành dệt may, giày dép, chế biến thủy hải sản – khu vực thu hút đông đảo LĐ nữ.
Tuy nhiên, người LĐ cũng có những băn khoăn bởi nhiều quy định về pháp luật LĐ đề cập trong TPP đang còn là mới mẻ với Việt Nam; Những quy định này liệu có trái hoặc “vênh” với những quy định hiện hành hay không?
Trao đổi về vấn đề này, ông Hà Đình Bốn - Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ LĐ-TBXH) cho biết, những quy định trên có thể mới với một số người, nhưng thực chất, cũng như các hiệp định thương mại tự do tiêu chuẩn cao khác, TPP không đưa ra tiêu chuẩn riêng về LĐ mà chỉ khẳng định lại các tiêu chuẩn LĐ được nêu trong tuyên bố năm 1998 của Tổ chức Lao động thế giới mà Việt Nam là một thành viên. Hiện nay, Bộ LĐ-TBXH đang rà soát để xem hệ thống các quy định về pháp luật LĐ, công đoàn của ta so với TPP có vấn đề gì còn thiếu hay chưa được quy định để có sự bổ sung, sửa đổi, điều chỉnh cho phù hợp, thậm chí có thể phải xây dựng lại từ đầu. Đơn cử như một trong những vấn đề được quan tâm là việc thành lập tổ chức đại diện cho người LĐ tại DN. Theo quy định, sau khi thành lập, tổ chức đó có thể tự do lựa chọn hoặc gia nhập Tổng Liên đoàn LĐ Việt Nam hoặc có thể tự chủ. Nếu tự chủ, tổ chức đó bắt buộc phải bầu ra đại diện, có điều lệ và nội quy; thu phí và quản lý tài chính, tài sản của tổ chức; đối thoại, thương lượng tập thể, tổ chức và lãnh đạo đình công theo quy định của pháp luật.
Trao đổi về vấn đề này, ông Hà Đình Bốn - Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ LĐ-TBXH) cho biết, những quy định trên có thể mới với một số người, nhưng thực chất, cũng như các hiệp định thương mại tự do tiêu chuẩn cao khác, TPP không đưa ra tiêu chuẩn riêng về LĐ mà chỉ khẳng định lại các tiêu chuẩn LĐ được nêu trong tuyên bố năm 1998 của Tổ chức Lao động thế giới mà Việt Nam là một thành viên. Hiện nay, Bộ LĐ-TBXH đang rà soát để xem hệ thống các quy định về pháp luật LĐ, công đoàn của ta so với TPP có vấn đề gì còn thiếu hay chưa được quy định để có sự bổ sung, sửa đổi, điều chỉnh cho phù hợp, thậm chí có thể phải xây dựng lại từ đầu. Đơn cử như một trong những vấn đề được quan tâm là việc thành lập tổ chức đại diện cho người LĐ tại DN. Theo quy định, sau khi thành lập, tổ chức đó có thể tự do lựa chọn hoặc gia nhập Tổng Liên đoàn LĐ Việt Nam hoặc có thể tự chủ. Nếu tự chủ, tổ chức đó bắt buộc phải bầu ra đại diện, có điều lệ và nội quy; thu phí và quản lý tài chính, tài sản của tổ chức; đối thoại, thương lượng tập thể, tổ chức và lãnh đạo đình công theo quy định của pháp luật.
Sau khi hoàn thành thủ tục đăng ký với cơ quan nhà nước, tổ chức này có thể được phép hoạt động ngay, chủ sử dụng LĐ không được phép can thiệp vào hoạt động của tổ chức tự chủ này. Song, có những vấn đề cần giải quyết là: ai cấp phép thành lập? Điều kiện thành lập? Mối quan hệ của tổ chức này với Tổng LĐLĐ VN và cơ quan chức năng khác?... Nếu có khiếu nại thì quy trình xem xét, xử lý như thế nào? Đặc biệt, mối quan hệ của tổ chức này với tổ chức công đoàn hiện nay như thế nào? Vai trò của tổ chức này trong việc hỗ trợ công tác đối thoại trong quan hệ LĐ cấp cơ sở ra sao? Từ nay tới cuối năm 2016, Bộ LĐ-TBXH dự kiến sẽ bổ sung những quy định này và tính toán để không mâu thuẫn với những quy định hiện hành về tổ chức công đoàn; để tổ chức công đoàn tiếp tục phát triển và ngày càng hoàn thiện hơn.
Hoàng Đức
