Hành trình lan tỏa tri thức số

Nghị quyết số 18-NQ/TU về chuyển đổi số, xây dựng thành phố Hà Nội thông minh đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 đã đặt ra yêu cầu chuyển đổi số như một nhiệm vụ chiến lược của toàn hệ thống chính trị. Từ định hướng đó, bên cạnh đầu tư hạ tầng và nền tảng số, Thủ đô đã triển khai phong trào “Bình dân học vụ số” với cách làm chủ động, sáng tạo, góp phần đưa tri thức số đến gần hơn với mọi tầng lớp nhân dân.

Đưa tri thức công nghệ đến với mọi người

Với vị thế trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế và khoa học của cả nước, Hà Nội không chỉ đi đầu trong ban hành cơ chế, chính sách, mà còn chủ động tổ chức triển khai phong trào “Bình dân học vụ số” một cách bài bản, đồng bộ và sâu rộng.

Điểm nổi bật trong cách làm của Hà Nội là đặt người dân vào vị trí trung tâm của quá trình chuyển đổi số. Thành phố không xem “Bình dân học vụ số” là một chiến dịch ngắn hạn hay hoạt động mang tính hình thức, mà coi đây là một cuộc chuyển đổi căn bản về nhận thức và hành động. Trong nhiều tháng qua, Hà Nội đã chủ động phát động và tổ chức đồng loạt Chiến dịch “45 ngày đêm ra quân hỗ trợ chuyển đổi số” trên toàn địa bàn. Hàng nghìn cán bộ, công chức, đoàn viên, sinh viên các trường đại học, giáo viên và lực lượng tình nguyện được huy động, trực tiếp xuống cơ sở, đến từng khu dân cư, tổ dân phố để hỗ trợ người dân tiếp cận và sử dụng các nền tảng, dịch vụ số.

Thủ đô triển khai phong trào “Bình dân học vụ số” với nhiều sáng tạo, góp phần đưa tri thức số đến gần hơn với người dân.

Với vai trò điều phối và dẫn dắt, Hà Nội đã tạo nên mô hình triển khai mang tính lan tỏa cao: Từ việc hướng dẫn sử dụng dịch vụ công trực tuyến, nộp thuế điện tử, thanh toán không tiền mặt, đến cài đặt và khai thác các ứng dụng thiết yếu phục vụ đời sống hằng ngày. Đặc biệt, Thành phố ưu tiên hỗ trợ những nhóm dễ bị “bỏ lại phía sau” trong chuyển đổi số như người cao tuổi, người lao động phổ thông, hộ kinh doanh nhỏ, người chưa quen sử dụng điện thoại thông minh. Cách làm “cầm tay chỉ việc”, kiên trì và sát thực tế đã giúp người dân từng bước xóa bỏ tâm lý e ngại, hình thành thói quen sử dụng công nghệ.

Trong phong trào này, Hà Nội đã phát huy tối đa sức mạnh của cả hệ thống chính trị và các tầng lớp nhân dân. Mỗi cán bộ, đoàn viên, học sinh, sinh viên được Thành phố xác định là một “đại sứ số”, vừa là người học, vừa là người truyền cảm hứng, lan tỏa tri thức công nghệ tới cộng đồng. Nhiều lớp học kỹ năng số được tổ chức linh hoạt tại nhà văn hóa, trường học, trung tâm học tập cộng đồng, phản ánh rõ vai trò kiến tạo và tổ chức của chính quyền Thủ đô trong việc xây dựng nền tảng công dân số bền vững.

Đáng chú ý, Hà Nội không áp dụng một khuôn mẫu cứng nhắc mà trao quyền chủ động cho cơ sở trong triển khai “Bình dân học vụ số”. Trên nền tảng định hướng chung của Thành phố, các địa phương đã xây dựng những mô hình phù hợp với đặc thù địa phương. Chính sự chủ động, sáng tạo từ cơ sở, dưới vai trò dẫn dắt của Hà Nội, đã tạo nên sức sống bền bỉ và chiều sâu cho phong trào.

Những điểm sáng từ cơ sở

Từ định hướng chung đó, phong trào “Bình dân học vụ số” tại Hà Nội không dừng ở chủ trương, mà được cụ thể hóa sinh động bằng những mô hình thực tiễn ngay từ cơ sở. Tại xã Đông Anh, phong trào được triển khai bài bản với bốn mục tiêu rõ ràng đó là: phổ cập kỹ năng số cơ bản cho mọi người dân; phát triển kỹ năng học tập trực tuyến; nâng cao năng lực số cho nhà trường và học sinh; đồng thời lan tỏa văn hóa học tập số suốt đời. Cách tiếp cận này cho thấy chuyển đổi số không còn là nhiệm vụ riêng của chính quyền, mà trở thành trách nhiệm chung của toàn xã hội, nơi mỗi người dân được xác định là một “hạt nhân số”, góp phần vào thành công chung của địa phương và Thành phố.

Để hiện thực hóa các mục tiêu đề ra, xã Đông Anh đã giao nhiệm vụ cụ thể cho từng phòng, ban, qua đó hình thành nhiều mô hình số thiết thực. Chẳng hạn, Phòng Văn hóa - Xã hội xây dựng mô hình “Thôn thông minh”, phát huy vai trò của các Tổ chuyển đổi số cộng đồng; Phòng Kinh tế hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, tiểu thương tiếp cận kỹ năng số, phát triển các mô hình “Tuyến phố 4.0”, “Chợ 4.0”, ứng dụng nông nghiệp thông minh, từng bước hình thành “Chợ số - nông thôn số”. Văn phòng Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân xã nghiên cứu xây dựng mô hình “xã số” với phương châm “3 không”: Không khai báo thông tin nhiều lần khi thực hiện dịch vụ công, không dùng tiền mặt trong một số dịch vụ thiết yếu, không tiếp xúc trực tiếp với chính quyền đối với những thủ tục có thể thực hiện trực tuyến.

Phong trào “Bình dân học vụ số” tại Hà Nội đang được cụ thể hóa sinh động bằng những mô hình thực tiễn ngay từ cơ sở.

Đáng chú ý, Đông Anh còn chú trọng đưa chuyển đổi số vào nhà trường, coi đây là nền tảng lâu dài để hình thành công dân số. Hội thi “Ứng dụng công nghệ AI trong trường học” năm học 2025-2026, với chủ đề “Đông Anh - Bình dân học vụ số - Toàn dân đồng hành - Chuyển đổi số toàn diện”, không chỉ khơi dậy tinh thần sáng tạo, mà còn góp phần đưa trí tuệ nhân tạo và tư duy số đến gần hơn với học sinh, giáo viên.

Tại phường Yên Sở, phong trào “Bình dân học vụ số” mang ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh địa bàn là cửa ngõ phía Nam Thủ đô, nơi đan xen giữa khu dân cư truyền thống và các khu đô thị mới, đồng thời đang trong giai đoạn đầu thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Khối lượng công việc hành chính lớn đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đẩy mạnh chuyển đổi số, coi đây là chìa khóa để nâng cao hiệu quả quản lý, cải cách hành chính và giảm phiền hà cho người dân. Từ đó, các dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, ứng dụng định danh điện tử và các nền tảng công nghệ, trí tuệ nhân tạo được đưa đến gần hơn với từng hộ dân.

Bí thư Chi bộ Tổ dân phố số 9 phường Yên Sở Nguyễn Thị Thu Hương cho biết, với quyết tâm lan tỏa tinh thần số hóa đến từng gia đình, địa phương cam kết phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, đoàn thể và các lực lượng chuyên môn để triển khai hiệu quả phong trào tại cơ sở. Các Tổ chuyển đổi số cộng đồng được xác định là “cầu nối” quan trọng, trực tiếp hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, ứng dụng định danh điện tử, thanh toán không tiền mặt và các nền tảng công nghệ thiết yếu.

Không chỉ Đông Anh hay Yên Sở, nhiều địa phương khác của Hà Nội cũng xuất hiện những cách làm sáng tạo, hiệu quả. Xã Ô Diên triển khai phong trào theo phương châm “cầm tay chỉ việc, lan tỏa bình dân học vụ số”; phường Cầu Giấy giao 100% tổ dân phố và Tổ chuyển đổi số cộng đồng “đi từng ngõ, gõ từng nhà”; phường Định Công huy động thanh niên, học sinh, sinh viên trở thành lực lượng xung kích, là những “đại sứ số” trong cộng đồng. Những mô hình này đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu phổ cập kiến thức và kỹ năng số đến từng người dân.

Hiệu quả bước đầu của phong trào đã thể hiện rõ nét. Nhiều người dân chủ động tra cứu thông tin, nộp hồ sơ trực tuyến, giảm giao dịch trực tiếp, góp phần hạn chế tình trạng quá tải tại Trung tâm Phục vụ hành chính công Thành phố và các điểm phục vụ hành chính công cơ sở. Ở nhiều địa phương, không còn hồ sơ chậm muộn, tỷ lệ hồ sơ nộp trực tuyến ngày càng tăng, cho thấy chuyển đổi số tại Hà Nội đang từng bước đi vào thực chất, bền vững và lấy người dân làm trung tâm.

Từ một chủ trương lớn mang tầm chiến lược, phong trào “Bình dân học vụ số” tại Hà Nội đang dần được hiện thực hóa bằng những việc làm cụ thể, bền bỉ và giàu tính nhân văn. Khi tri thức số được đưa đến từng thôn xóm, tổ dân phố, khi mỗi người dân trở thành một công dân số chủ động, Hà Nội không chỉ giải quyết bài toán chuyển đổi số trước mắt, mà còn đặt nền móng cho sự phát triển dài hạn của Thủ đô.