Lắng nghe để bảo vệ trẻ tốt hơn
(PNTĐ) - Trẻ em mong muốn được tham gia nhiều hơn vào quá trình xây dựng một môi trường mạng an toàn, đồng thời, bày tỏ kỳ vọng vào sự chung tay của gia đình, nhà trường, xã hội và các cơ quan chức năng trong bảo vệ trẻ trên không gian số.
Hỗ trợ trẻ em nâng cao năng lực số
Từ ngày 11/11 đến ngày 20/11, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao phối hợp Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam tiến hành tham vấn, lấy ý kiến gần 2.800 trẻ em tại 16 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương về thực trạng sử dụng các dịch vụ, ứng dụng trên môi trường mạng.
Kết quả khảo sát cho thấy: 87.8% số trẻ em tham gia khảo sát đã nghe nói đến Chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em tương tác lành mạnh, sáng tạo trên môi trường mạng giai đoạn 2021 - 2025”; 78% trẻ em tham gia khảo sát mong muốn được nâng cao khả năng tự bảo vệ bản thân khi tham gia môi trường số. Bốn nhóm kỹ năng ưu tiên trẻ mong muốn được tiếp cận trong chương trình mới bao gồm: (1) Tăng cường nội dung hướng dẫn cách tự bảo vệ trên mạng; (2) Báo cáo nội dung độc hại và gây hại, báo cáo quảng cáo, bán hàng các sản phẩm độc hại với trẻ em; (3) Hỗ trợ khi bị bắt nạt và bị quấy rối online và (4) Giáo dục kỹ năng sử dụng mạng an toàn tại trường học; 51.8% trẻ tham gia khảo sát mong đợi có phân định về trách nhiệm đa bên: Gia đình, nhà trường, các cơ quan, doanh nghiệp trong việc đảm bảo sự an toàn cho trẻ em trên môi trường mạng; 49.8% trẻ tham gia khảo sát mong đợi sự củng cố vai trò và kỹ năng cho phụ huynh, những người gần trẻ nhất để hỗ trợ trẻ tương tác lành mạnh trên môi trường mạng.
Từ kết quả tham vấn, lấy ý kiến trẻ em, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, cùng các đơn vị chức năng đã định hình một bức tranh tổng thể, có được những phát hiện và kết quả quan trọng về thực trạng trẻ em sử dụng các dịch vụ trên môi trường mạng; đo lường những rủi ro, mối nguy hại tác động thường xuyên, trực tiếp đến sự an toàn và phát triển của trẻ em; đồng thời thúc đẩy trẻ em tham gia ý kiến, sáng tạo, đề xuất các giải pháp đảm bảo an toàn cho chính bản thân trên môi trường mạng. Đây là cơ sở quan trọng, có tính định hướng trong quá trình nghiên cứu, đề xuất Thủ tướng Chính phủ các giải pháp, nhiệm vụ đưa vào Chương trình bảo vệ và hỗ trợ trẻ em trên môi trường mạng giai đoạn 2026-2030.
Phát biểu tại “Lễ tiếp nhận ý kiến trẻ em về Chương trình bảo vệ và hỗ trợ trẻ em trên môi trường mạng giai đoạn 2026 - 2030”, Đại tá Hà Văn Bắc, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao khẳng định: “Hoạt động lấy ý kiến trẻ em không chỉ đơn thuần là mang tính thực thi các quy định pháp luật trong lĩnh vực trẻ em, mà còn là hoạt động có ý nghĩa nhân vân, thể hiện sự tin tưởng vào trí tuệ, sự sáng tạo và vai trò kiến tạo của thế hệ trẻ; hoạt động cũng đã thể hiện rõ nét sự nỗ lực, vai trò tiên phong của Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao và các cơ quan chức năng trong việc thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em vào hoạt động xây dựng chính sách về an ninh mạng, bảo vệ trẻ em”.
Bà Nguyễn Thị Thanh Hòa, Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam chia sẻ: “Đây là cơ hội để trẻ em bằng chính ngôn ngữ của mình truyền đạt ý kiến của trẻ em tới cơ quan, tổ chức có trách nhiệm bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng. Những chia sẻ của trẻ em sẽ là những ý kiến phản ánh thực chất về những điều lứa tuổi các em đang gặp phải khi tham gia môi trường số, đồng thời cũng chia sẻ được mong đợi hoặc những sáng kiến của các em trong việc xây dựng một không gian số an toàn hơn cho trẻ em Việt Nam thời gian tới”.
Tiếng nói của trẻ em về quyền được bảo vệ
Từ trải nghiệm thực tế, nhiều trẻ em bày tỏ kỳ vọng lớn vào sự đồng hành của gia đình và nhà trường trong bảo vệ trẻ em trên không gian mạng. Đại diện cho nhóm học sinh tham gia khảo sát, em Phạm Tiến Nam, trường TH&THCS Cam Cọn, tỉnh Lào Cai cho biết: Chúng em mong muốn được nâng cao khả năng bảo vệ bản thân khi tham gia môi trường số. Theo đó, 4 kỹ năng mà chúng em mong muốn được tiếp cận trong chương trình mới đó là: Tăng cường nội dung hướng dẫn cách bảo vệ trên mạng; Báo cáo nội dung độc hại và gây hại, báo cáo quảng cáo bán hàng các sản phẩm độc hại vì trẻ em; Hỗ trợ khi bị bắt nạt và quấy rầy online; Giáo dục kĩ năng sử dụng mạng an toàn trong trường học.
“Ở trường em, nhóm trẻ nòng cốt đã đứng lên truyền thông cấp lớp cho các bạn học sinh về an toàn trên không gian mạng. Thông điệp em muốn chia sẻ là: Chúng em không chỉ muốn sử dụng internet để học tập tốt hơn mà còn phải thật an toàn”, một học sinh ở Hà Nội nói.
Một học sinh khác cho biết trong thời đại số, không gian mạng mở ra cho trẻ em rất nhiều cơ hội để học tập, kết nối và khám phá thế giới. Nhưng để có thể bước vào môi trường ấy một cách tự tin và lành mạnh, điều quan trọng không chỉ nằm ở kiến thức công nghệ, mà còn ở sự đồng hành của gia đình.
Theo em, cha mẹ cần giám sát cảm xúc của con khi dùng mạng, kịp thời phát hiện dấu hiệu bất thường để hỗ trợ. Cha mẹ cũng cần dạy trẻ phân biệt thông tin thật - giả, nhận diện lừa đảo, đường link độc hại; thiết lập mật khẩu mạnh; hướng dẫn bảo vệ thông tin cá nhân; dạy cách báo cáo khi gặp sự cố và đặc biệt là làm gương cho con trong việc sử dụng mạng an toàn và thiết bị thông minh trong gia đình… Gia đình phải là “lớp tường bảo vệ đầu tiên”, nơi trẻ được tôn trọng, được chia sẻ mà không bị trách phạt, qua đó giúp trẻ mạnh dạn lên tiếng khi gặp nguy hiểm.
Về phía nhà trường, các em mong muốn có chương trình giáo dục toàn diện về an toàn mạng để học sinh sử dụng Internet an toàn, hiệu quả và có trách nhiệm. Nếu có một kênh báo cáo thân thiện, tin cậy, có thể ẩn danh thì các em sẽ yên tâm hơn rất nhiều. Nhà trường nên thành lập các Câu lạc bộ Trẻ nòng cốt để giúp đỡ và kết nối với các học sinh khác, và là kênh kết nối giữa học sinh với giáo viên và nhà trường; bên cạnh đó, tổ chức “giờ sinh hoạt chuyên đề” hàng tháng về kỹ năng số, để các bạn có cơ hội được thực hành thường xuyên. Tổ tư vấn học đường cần có kỹ năng lắng nghe và thấu cảm học sinh để chúng em mạnh dạn chia sẻ.
Về phía cộng đồng, Phạm Minh Đức, trường THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm, TP Hà Nội mong muốn, người dân trong cộng đồng cần được nâng cao nhận thức về bảo vệ trẻ em trên không gian mạng; đưa nội dung an toàn số vào các cuộc họp tổ dân phố, sinh hoạt cộng đồng; cần thiết lập mạng lưới phát hiện - báo cáo rủi ro trên môi trường mạng ở cấp xã/phường/thôn/bản để kịp thời kết nối, hỗ trợ trẻ em. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp có thể phát triển những thuật toán và và các hình thức kiểm duyệt nội dung tại doanh nghiệp để kiểm duyệt những nội dung và cung cấp nội dung phù hợp với trẻ em, tăng cường các nội dung giáo dục và loại bỏ các nội dung gây hại cho người dùng là trẻ em.
Nhà nước đóng vai trò chủ chốt trong việc bảo vệ trẻ em trên không gian mạng. Việc xử lý vi phạm phải liên tục và quyết liệt và có những hành động thực tế, mang tính răn đe, ngăn chặn từ sớm những ý định xấu. Đặc biệt, Nhà nước có thể xây dựng một nền tảng uy tín không chỉ tiếp nhận mà còn hỗ trợ chúng cháu khi gặp nguy hiểm.
