Nữ doanh nhân gốc Việt đau đáu giữ gìn giá trị văn hoá Việt
(PNTĐ) - Bà Cecile Le Pham, sinh năm 1952, nữ doanh nhân người Pháp gốc Việt, đang miệt mài sưu tầm, nghiên cứu và bảo tồn hàng trăm hiện vật – từ gốm Việt, trang phục truyền thống cho đến những vật dụng trong đời sống để truyền tải một thông điệp sâu sắc: “Hãy biết yêu và trân trọng văn hóa Việt, trước khi người khác yêu nó giúp bạn”.
Nữ doanh nhân yêu văn hoá Việt
Bà Cecile Le Pham là nữ doanh nhân người Pháp gốc Việt sinh năm 1952 tại Huế, có cha là người Pháp và mẹ là người Việt. Trong những năm tháng thời niên thiếu cho đến khi rời Việt Nam sang Pháp định cư vào năm 1979, bà theo học tại trường bán trú của người Pháp tại Việt Nam. Mặc dù mang trong mình sự giao thoa giữa hai dòng máu và văn hóa khác nhau nhưng giọng nói của bà vẫn mang đậm âm điệu của người phụ nữ Nam Bộ cùng chất giọng mềm và nhẹ của người nói tiếng Pháp lâu năm.
Năm 1990, Cecile Le Pham trở về thăm mẹ tại Việt Nam. Đây đồng thời cũng là thời điểm mà đất nước bắt đầu thời kì đổi mới, chính phủ mời gọi các doanh nhân ngoại quốc về đầu tư, làm giàu cho nền kinh tế nước nhà.
Hưởng ứng chính sách thu hút đầu tư của Việt Nam, bà Cecile Le Pham đã chọn ngành dệt may làm điểm khởi đầu cho hành trình kinh doanh đầy thành công của mình. Đến nay, bà là chủ sở hữu hai nhà máy may mặc Dacotex đặt tại Khu công nghiệp Hòa Thọ (Đà Nẵng) và Khu công nghiệp Chu Lai (Quảng Nam). Tại Thừa Thiên Huế, bà tiếp tục mở rộng hoạt động với Hudatex, doanh nghiệp liên doanh trong lĩnh vực dệt may cùng một đơn vị nhà nước địa phương.
Ngoài lĩnh vực sản xuất, bà Cecile Le Pham còn đầu tư vào ngành dịch vụ khi sở hữu khách sạn Le Domaine de Cocodo, một cơ sở lưu trú nổi tiếng tại cố đô Huế.
Không chỉ ghi dấu ấn bằng những thành tựu trong kinh doanh, bà Cecile Le Pham còn dành nhiều tâm sức và nguồn lực cho các hoạt động thiện nguyện hướng đến người nghèo, đồng bào thiểu số và những hoàn cảnh kém may mắn tại Thừa Thiên Huế, Quảng Nam và TP. Đà Nẵng. Gần 20 năm qua, bà hợp tác cùng Hội Liên Hiệp Thanh niên tỉnh Quảng Nam để tài trợ và lắp đặt hệ thống điện mặt trời cho các cộng đồng dân tộc thiểu số tại các huyện Nam Giang, Đông Giang, Nam Trà My và Bắc Trà My, góp phần cải thiện điều kiện sinh hoạt và ổn định đời sống của người dân vùng cao.
Song song đó, bà còn hỗ trợ lương thực, thực phẩm, sách vở và dụng cụ học tập cho trẻ em nghèo tại huyện Hòa Vang (Đà Nẵng), A Lưới và Nam Đông (Thừa Thiên Huế). Đặc biệt, suốt 30 năm, bà đã sáng lập và duy trì hoạt động của ba cô nhi viện mang tên Hoa Mai tại Hậu Giang, Cần Thơ và Đà Nẵng – nơi bà trực tiếp nuôi dưỡng và chăm sóc những trẻ em mồ côi, mang lại cho các em một mái ấm bền vững.
Là một doanh nhân thường xuyên di chuyển và làm việc với nhiều đối tác quốc tế, bà Cecile Le Pham có cơ hội tiếp xúc với kho tàng di sản văn hóa của nhiều dân tộc trên thế giới. Những chuyến đi ấy đã khơi gợi niềm đam mê sưu tầm cổ vật, mỹ thuật và các giá trị văn hóa, giúp bà sở hữu một bộ sưu tập đồ sộ từ hơn 40 quốc gia, được đưa về Pháp và tiếp tục lưu chuyển về Việt Nam.
Chia sẻ về dự định của mình, bà cho biết: “Tôi có ý định thành lập một bảo tàng mỹ thuật để giới thiệu với công chúng những di sản văn hóa của Việt Nam và của nhân loại, lan tỏa những giá trị mỹ thuật và văn hóa đến cộng đồng cũng như du khách đến Việt Nam”.
Sau nhiều năm ấp ủ, mong muốn ấy đã trở thành hiện thực. Trong hơn 7 năm chuẩn bị, bộ sưu tập của bà đã trải qua nhiều vòng giám định của các chuyên gia bảo tàng và thẩm định của ngành văn hóa. Kết quả, Bảo tàng Mỹ thuật Cecile Le Pham đã chính thức được UBND tỉnh Thừa Thiên Huế cấp quyết định thành lập và cho phép hoạt động tại thành phố Huế.
Ngày 24/4/2023, Bảo tàng Mỹ thuật Cecile Le Pham chính thức khai trương tại Huế. Đây được coi là bảo tàng tư nhân thứ 5 ở Huế, tọa lạc trong khuôn viên của khách sạn Le Domaine de Cocodo (53 Hàm Nghi, Huế).
Chủ đề “Mỹ thuật Phật giáo Á Đông – những tiếp cận đa chiều” trở thành điểm nhấn đặc sắc của bảo tàng. Không gian trưng bày quy tụ hơn 50 hiện vật gồm tượng Phật, kinh sách, pháp khí, tự khí và các tác phẩm mỹ thuật Phật giáo đến từ nhiều quốc gia châu Á. Trong số đó có những tượng Phật có xuất xứ từ Ấn Độ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Việt Nam, mang giá trị thẩm mỹ và lịch sử đặc biệt.
Hệ thống hiện vật phản ánh sự phong phú của hai dòng mỹ thuật Phật giáo lớn: Tiểu thừa (phổ biến tại Nam Á và Đông Nam Á) và Đại thừa (gắn với các nước Đông Bắc Á và Việt Nam). Đồng thời, bộ sưu tập cho thấy rõ sự giao thoa về văn hóa và mỹ thuật trong tiến trình lịch sử giữa các quốc gia chịu ảnh hưởng sâu rộng của Phật giáo.
Bộ sưu tập tiền Đông Dương độc đáo “có một không hai”
Điều đặc biệt ở Bảo Tàng Mỹ Thuật Cecile Le Pham là một bộ sưu tập tiền Đông Dương độc đáo với những điều thú vị về các loại tiền tệ từng lưu hành tại Việt Nam thời kì Pháp thuộc mà bà Cecile Le Pham đang sở hữu.
Năm 2023, khi sang Pháp thăm gia đình, bà Cecile Le Pham mang về Huế những bộ sưu tập tiền Đông Dương đầu tiên với khoảng trên 100 tờ tiền giấy và nhiều đồng xu do Ngân hàng Đông Dương Phát hành. Những tờ tiền mang dấu mốc của lịch sử có nhiều mệnh giá khác nhau như: Một trăm bạc, giấy bạc một đồng, giấy một đồng vàng, một trăm đồng vàng, tiền xu in theo mẫu thời Pháp thuộc. Quá trình sưu tập vừa mang tính khảo cứu vừa mang tính nghêh thuật. Bà Cecile Le Pham quan tâm tới nguồn gốc, năm in, nơi lưu hành, tình trạng bảo quản của hiện vật, các yếu tố thẩm mỹ như hoa văn, mực in ấn, chữ viết cũng như con dấu trên tờ tiền – những yếu tố trên giúp mỗi đồng tiền kể lại một câu chuyện có dấu ấn lịch sử.
Những mẫu tiền cổ Đông Dương, cũng chính là những tờ tiền giấy đầu tiên tại Việt Nam đã phát hành trên 100 năm được bà Cecile Le Pham cất giữ cẩn thận, vẫn còn nguyên vẹn. Nhiều tờ còn rất mới. Ngoài những hình thức trình bày thể hiện mệnh giá, ngôn ngữ gồm chữ Pháp, chữ Hán, chữ Quốc ngữ, chữ Campuchia tùy từng thời kỳ, trên tiền giấy còn có trang trí các biểu tượng gắn liền với văn hóa, con người Việt Nam. Bà Cecile Le Pham cho biết, đây không chỉ là một tập hợp các đồng tiền cũ từ thời Pháp thuộc mà đó còn là tư liệu lịch sử, kinh tế và thẩm mỹ vùng Đông Dương trong suốt thế kỷ 20.
Trong bộ sưu tập tiền Đông Dương của bà Cecile Le Pham, điều thú vị là có nhiều tờ tiền có biểu tượng gắn liền với các công trình kiến trúc thuộc Quần thể di tích Cố đô Huế. Bà Cecile thích thú khoe tờ tiền mệnh giá “Một trăm bạc” với hình vẽ chính giữa là Nghi Môn ở cầu Trung Đạo trước điện Thái Hòa - Đại Nội Huế. Bên phải Nghi Môn là hình đỉnh lư bằng đồng. Đây là “tờ 100 đỉnh lư” nổi tiếng được lưu hành trong giai đoạn 1923 – 1932.
Ở mặt trước tờ “Giấy một đồng vàng” lưu hành giai đoạn 1933 - 1939, ngoài hình ảnh người phụ nữ Bắc Kỳ đội mấn, mặc áo tứ thân còn có hình ảnh của Minh Lâu ở Hiếu Lăng (lăng vua Minh Mạng). Mặt sau ghi dòng chữ Hán “Đông phương Hối lý Ngân hàng”, mệnh giá ghi bằng chữ Campuchia, chữ Hán và chữ Quốc ngữ. Hình ảnh chính của mặt sau là người thanh niên ở trần gánh hai thúng dừa, nên dân gian gọi là “Tờ 1 đồng thằng gánh dừa”.
Một tờ tiền khác với giá “Một trăm đồng”, mặt trước bằng chữ Pháp, in hình ba cô gái Campuchia - Lào - Việt Nam, có màu sắc sặc sỡ. Mặt sau in chân dung Quốc trưởng Bảo Đại và Bái đình ở Ứng lăng của vua Khải Định. Hay tờ mệnh giá “Hai trăm đồng” có in chân dung Quốc trưởng Bảo Đại thể hiện một giai đoạn khác của tiền tệ Đông Dương do Viện Phát hành Liên bang Campuchia, Lào và Việt Nam phát hành.
Kể về quá trình sưu tập đồng tiền Đông Dương, bà Cecile Le Pham cho biết: Bộ sưu tập tiền cổ Đông Dương được bà Cecile sưu tập từ những năm 1980, bắt đầu tại Sài Gòn khi bà từ Pháp về Việt Nam thăm gia đình. Khi trở lại Pháp, bà sưu tầm những tờ tiền cổ Đông Dương mỗi khi bắt gặp tại chợ bán đồ cổ ở Pháp. Bộ sưu tập tiền Đông Dương còn có sự góp sức của con trai bà Cecile, anh Phạm Lê Hồng Hải. Từ lúc 10 tuổi, anh bắt đầu để ý sưu tập mặc dù chưa hiểu gì về chúng. Mỗi lần bắt gặp những tờ tiền này, anh Hải rất thích và mua về, cất giữ cẩn thận.
Giữ gìn văn hóa không nhất thiết phải khởi đầu bằng những hành động lớn lao; đôi khi nó bắt đầu từ sự trân trọng nhỏ bé dành cho những điều quen thuộc quanh mình. Và tình yêu văn hóa Việt không chỉ dành riêng cho người Việt. Nhìn vào hành trình của bà Cecile Le Pham – một phụ nữ Pháp dành cả đời để gìn giữ và lan tỏa văn hóa Việt – thế hệ trẻ chúng ta càng có thêm lý do để tự hào, trân quý và tiếp tục viết tiếp vẻ đẹp của truyền thống dân tộc.
