Cảm nhận của Trưởng Đại diện WHO trên chặng đường đồng hành với Việt Nam
(PNTĐ) - Năm Ất Tỵ 2025 đánh dấu mốc cải cách y tế đột phá của Việt Nam với việc ban hành nhiều quyết sách mang tính đột phá, đặt nền tảng cho sự phát triển bền vững và công bằng trong những thập kỷ tới, theo Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam Angela Pratt.
Bà Angela Pratt đưa ra đánh giá trên khi bình luận về dấu ấn của ngành y tế Việt Nam trong năm Ất Tỵ 2025.
Cải cách đột phá, thiết lập trụ cột pháp lý cho hệ thống y tế bền vững
Theo WHO, việc ban hành Nghị quyết 72, ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị "Về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân," đặt sức khỏe cộng đồng vào vị trí trung tâm của chương trình cải cách quốc gia.
Nghị quyết 72 không chỉ thể hiện cam kết chính trị mạnh mẽ ở cấp cao nhất, mà còn đề ra một chương trình nghị sự đầy tham vọng nhằm củng cố hệ thống y tế và cải thiện toàn diện sức khỏe người dân. Song song với đó, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu lập pháp quan trọng, bao gồm Luật Phòng bệnh, Luật Dân số và Chương trình Mục tiêu Quốc gia (CTMTQG) về y tế, dân số và phát triển. Đây là những trụ cột pháp lý then chốt, tạo nền tảng vững chắc cho một hệ thống y tế bền vững, hiệu quả và hướng tới tương lai.
Một quyết định quan trọng khác là việc Quốc hội thông qua lệnh cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng vào tháng 11/2024, có hiệu lực từ tháng 1/2025. Lệnh cấm này tiếp tục được củng cố bằng các quy định pháp lý mạnh mẽ, trong đó có việc đưa các sản phẩm này vào danh mục ngành nghề cấm đầu tư kinh doanh trong Luật Đầu tư sửa đổi tháng 12/2025. Đây được xem là bước tiến lớn trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là thanh thiếu niên.
Bên cạnh đó, năm 2025 cũng ghi nhận nhiều kết quả tích cực khác: tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế vượt 95%, chương trình tiêm chủng mở rộng quốc gia phục hồi mạnh mẽ, và việc thông qua Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt sửa đổi, theo đó tăng thuế thuốc lá, rượu bia và lần đầu tiên áp thuế đối với đồ uống có đường nhằm giảm tiêu thụ các sản phẩm không lành mạnh.
Đồng hành cùng Việt Nam giai đoạn 2026–2030
Nhân dịp này, Trưởng Đại diện Angela Pratt gửi lời chúc mừng thành công của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng vừa qua. "Đại hội Đảng lần thứ XIV đánh dấu một cột mốc lịch sử trong hành trình của Việt Nam bước vào một kỷ nguyên mới, trong đó sức khỏe sẽ giữ vai trò trung tâm trong phát triển kinh tế – xã hội của đất nước", bà Angela Pratt đánh giá.
Trong vài thập kỷ qua, Việt Nam đã đạt được những tiến bộ hết sức ấn tượng như đưa hàng triệu người thoát nghèo, duy trì tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ và mở rộng các dịch vụ y tế, nhờ vào những chính sách y tế mạnh mẽ, đầy tham vọng, cùng với nỗ lực không ngừng của các nhà lãnh đạo và đội ngũ cán bộ y tế trên khắp cả nước. "WHO Việt Nam, cùng với các cơ quan Liên Hợp Quốc tại Việt Nam, vô cùng vinh dự khi được đồng hành cùng đất nước trên chặng đường tiếp tục xây dựng một tương lai khỏe mạnh, an toàn và vững mạnh hơn", Tiến sĩ Angela Pratt khẳng định.
Bước sang giai đoạn 2026–2030, WHO khẳng định sẽ tiếp tục gắn bó và hỗ trợ Việt Nam trong tiến trình thực hiện Chương trình nghị sự 2030 vì các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs). Trọng tâm hợp tác sẽ là củng cố chăm sóc sức khỏe ban đầu, tăng cường phòng bệnh, và cải thiện sức khỏe môi trường, nhằm xây dựng một hệ thống y tế công bằng và có khả năng chống chịu cao hơn.
Các ưu tiên chính bao gồm tăng cường mô hình chăm sóc sức khỏe tích hợp, lấy người dân làm trung tâm, chuyển dịch từ điều trị sang phòng ngừa và can thiệp sớm – đặc biệt trong bối cảnh dân số Việt Nam đang già hóa nhanh chóng. WHO cũng đang hỗ trợ triển khai CTMTQG giai đoạn 2026–2035, với các mục tiêu như khám sức khỏe và sàng lọc miễn phí hằng năm, nâng cấp toàn bộ trạm y tế xã, và mở rộng hơn nữa độ bao phủ bảo hiểm y tế.
Trong lĩnh vực phòng bệnh và an ninh y tế, WHO tập trung hỗ trợ Việt Nam ứng phó với các bệnh không lây nhiễm, tăng cường phát hiện sớm và quản lý hiệu quả các bệnh như tăng huyết áp, đái tháo đường, đồng thời giảm các yếu tố nguy cơ chính như hút thuốc, chế độ ăn uống không lành mạnh và lạm dụng rượu bia.
Ứng phó với biến đổi khí hậu và ô nhiễm không khí cũng là một trụ cột quan trọng trong hợp tác y tế thời gian tới.
Đặt nền móng vững chắc cho tương lai
Tiến sĩ Angela Pratt đánh giá việc ban hành Nghị quyết 72, đặt sức khỏe toàn dân vào vị trí trung tâm trong chương trình cải cách của Chính phủ trong tương lai – đồng thời xây dựng một chương trình nghị sự mạnh mẽ và đầy tham vọng nhằm củng cố hệ thống y tế và nâng cao sức khỏe nhân dân, là một cột mốc quan trọng. Theo đó, việc thực hiện đầy đủ Nghị quyết 72, cùng với việc triển khai Luật Phòng bệnh, Luật Dân số và Chương trình Mục tiêu Quốc gia (CTMTQG) về y tế mới được ban hành, sẽ mang lại những cải thiện đáng kể cho hệ thống y tế và kết quả sức khỏe của người dân Việt Nam trong những năm tới.
Nghị quyết 72 và các luật được Quốc hội thông qua trong năm ngoái cho thấy một sự chuyển hướng rất quan trọng trong chính sách y tế của Việt Nam: tập trung nhiều hơn vào phòng ngừa bệnh tật, đáp ứng và quản lý tốt hơn các dấu hiệu bệnh sớm (thay vì chỉ điều trị cho những người đã mắc bệnh nặng).
Một ví dụ điển hình là bệnh tăng huyết áp: bệnh này có thể được phòng ngừa thông qua các nỗ lực giảm tỷ lệ hút thuốc và giảm lượng muối trong khẩu phần ăn của người dân. Tuy nhiên, trong trường hợp người dân đã mắc bệnh tăng huyết áp, nếu được phát hiện sớm, bệnh hoàn toàn có thể được quản lý điều trị và kiểm soát tốt – giúp họ có thể sống lâu dài và khỏe mạnh. Điều này đạt được hiệu quả nhất thông qua việc tăng cường các dịch vụ phòng ngừa và sàng lọc bệnh tật, quản lý hiệu quả những người đã mắc tại hệ thống y tế cơ sở, cấp khám chữa bệnh ban đầu tại cộng đồng.
Các luật mới và CTMTQG về y tế sẽ giúp Việt Nam giải quyết những ưu tiên y tế trước mắt và trung hạn, đồng thời thúc đẩy sự chuyển hướng chính sách này.
Để đảm bảo tính bền vững lâu dài của những nỗ lực này, Tiến sĩ Angela Pratt khuyến nghị Việt Nam đồng thời đầu tư vào việc xây dựng các nền tảng cốt lõi và bền vững của hệ thống y tế. Bao gồm:
- Mạng lưới trạm y tế xã được trang bị đầy đủ, có đội ngũ nhân lực phù hợp, cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu chất lượng cao, cùng với hệ thống bệnh viện được quản trị tốt;
- Hệ thống tài chính y tế đảm bảo nguồn lực đẩy đủ để mọi người dân đều có thể tiếp cận các dịch vụ y tế thiết yếu, chất lượng cao; có khả năng điều hành chi phí và giá cả, nhằm tối đa hóa lợi ích cho số đông người dân từ nguồn lực tài chính công đầu tư vào y tế;
- Đội ngũ nhân lực y tế có kiến thức và kỹ năng phù hợp với các nhu cầu hiện tại và tương lai
- Hệ thống đấu thầu công khai, minh bạch để cung ứng thuốc men và các sản phẩm y tế thiết yếu với chất lượng tốt và giá cả hợp lý cho mọi người dân; và
- Hệ thống thông tin y tế tích hợp, vững chắc cùng nền tảng số được thiết kế tốt, ví dụ như hồ sơ sức khỏe điện tử.
Những nền tảng này sẽ giúp Việt Nam không chỉ đáp ứng các nhu cầu về sức khỏe hiện tại, mà còn tạo tiền đề để hệ thống y tế có thể quản lý một cách hiệu quả và bền vững các thách thức về sức khỏe trong tương lai – bao gồm nhu cầu ngày càng gia tăng đối với các dịch vụ y tế khi dân số già hóa, các tác động sức khỏe của biến đổi khí hậu, cũng như gánh nặng ngày càng lớn của các bệnh và tình trạng mạn tính không lây.
Việc triển khai đầy đủ Nghị quyết 72 cùng các luật và chương trình mới cho thấy một sự chuyển hướng chính sách y tế mang tính căn bản: từ tập trung điều trị sang phòng ngừa, phát hiện sớm và quản lý bệnh hiệu quả ngay từ tuyến cơ sở. Để bảo đảm tính bền vững lâu dài, WHO nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đầu tư vào các nền tảng cốt lõi của hệ thống y tế, bao gồm mạng lưới trạm y tế xã chất lượng cao, tài chính y tế công bằng, nhân lực y tế đủ năng lực, hệ thống đấu thầu minh bạch và nền tảng số y tế hiện đại như hồ sơ sức khỏe điện tử.
Những nền tảng này sẽ giúp Việt Nam không chỉ đáp ứng tốt các nhu cầu y tế hiện tại, mà còn chủ động trước các thách thức trong tương lai như già hóa dân số, biến đổi khí hậu và gánh nặng ngày càng tăng của các bệnh mạn tính không lây nhiễm.
Nhân dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, Trưởng Đại diện Angela Pratt bày tỏ: "Tôi rất yêu Tết! Đây là một khoảng thời gian vô cùng đặc biệt ở Việt Nam. Tôi thích ngắm nhìn những cành đào, cây quất được vận chuyển trên khắp các con phố, những món ăn và phong tục Tết đặc trưng mà bạn bè và đồng nghiệp chia sẻ, cùng không khí lễ hội rộn ràng khắp nơi. Các con gái tôi rất thích mặc áo dài để chào mừng và ghi dấu mùa lễ đặc biệt này."
Nhân dịp này, tiến sĩ Angela Pratt cũng gửi lời chúc tất cả mọi người một năm mới thật vui vẻ, an toàn và mạnh khỏe. "Hãy thực hiện vệ sinh cá nhân thật tốt, bảo đảm an toàn thực phẩm, tránh tiếp xúc gần với những người đang bị ốm (nhưng hãy hỏi thăm để xem họ có ổn không nhé!), tham gia giao thông an toàn, và nếu có uống rượu bia thì xin đừng lái xe, tiến sĩ Angela Pratt nhấn mạnh.
Thay mặt Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam, trưởng đại diện chúc tất cả người dân Việt Nam một Năm mới thật hạnh phúc, tràn đầy may mắn, thịnh vượng, niềm vui và trên hết là sức khỏe dồi dào.
