“Con người nhỏ, tâm hồn lớn”
PNTĐ-Đó là nhận xét đầy thán phục mà ông Peter Englund, thư ký thường trực Viện Hàn lâm Thụy Điển, đã dành cho người phụ nữ của mùa giải Nobel năm nay - nữ văn sĩ Canada Alice Munro.
Tại trụ sở của Viện Hàn lâm Thụy Điển ở Stockholm, trong tuyên bố trao giải Nobel Văn học 2013, Ủy ban Nobel đã gọi nữ văn sĩ Alice Munro là “bậc thầy của truyện ngắn đương đại”, là người “có khả năng lột tả chân dung của nhân vật một cách chân thật nhất”, “có lối kể chuyện tinh tế, nhưng rõ ràng và trung thành với chủ nghĩa hiện thực”… Đặc biệt, Ủy ban này nhấn mạnh: “Nếu bà Munro không nhận giải Nobel Văn học trước khi nhắm mắt thì điều đó sẽ trở thành một thiếu sót khủng khiếp của văn học thế giới”.
Không chỉ là nhà văn nữ thứ 13 chiến thắng giải Nobel Văn học và là phụ nữ Canada đầu tiên nhận giải thưởng này, Alice Munro còn vinh dự xác lập kỷ lục mới - “nhà văn đầu tiên chỉ viết truyện ngắn, đoạt giải Nobel Văn chương”. Thực tế, với chiến thắng của nữ văn sĩ Canada, Viện Hàn lâm Thụy Điển đã xóa bỏ “truyền thống” chỉ tôn vinh những tác giả của thể loại tiểu thuyết.
 |
| Nữ nhà văn Munro |
Tài viết truyện ngắn của tân giải thưởng Nobel Văn học 2013 thường được so sánh với đại văn hào Nga nổi tiếng thế kỷ 19 Anton Tchekhov. Các truyện ngắn của bà thường xuyên xuất hiện trên các tạp chí uy tín của Mỹ và Canada như The New Yorker, The Atlantic Monthly... Giới phê bình văn học đánh giá các câu chuyện cảm động và giản dị của bà đã đưa người đọc khám phá sự phức tạp của con người theo một phong cách rất nhẹ nhàng.
Đài truyền hình Mỹ CNN từng nhận xét: “Những câu chuyện của bà Munro thường tập trung vào chủ đề đấu tranh cho một xã hội công bằng với những căng thẳng và xung đột đạo đức giữa các thế hệ rất đời thực. Hãng thông tấn AFP của Pháp cũng dẫn lời nhà phê bình văn học Mỹ David Homel nhận xét: “Bà Munro viết về phụ nữ cho phụ nữ đọc, nhưng không bao giờ viết xấu xa về đàn ông”. Có lẽ vì vậy mà nhà văn nổi tiếng người Mỹ Cynthia Ozick đã ca ngợi bà Munro là “một trong những nhà văn đương đại vĩ đại nhất của nhân loại”.
Có thể khẳng định, giải Nobel Văn học được trao cho một nhà văn vì cống hiến cả cuộc đời họ chứ không phải chỉ một tác phẩm duy nhất. Với Alice Munro, trong sự nghiệp của mình, bà đã có “gia tài” 14 tuyển tập truyện ngắn, hầu hết đều lấy cảm hứng sáng tác nhờ vào sự quan sát tinh tế vùng quê ở bang Ontario, Canada, nơi bà sinh ra và lớn lên.
Mong ước trở thành nhà văn từ khi còn nhỏ và truyện ngắn đầu tay cũng được xuất bản khi đang học báo chí tại Đại học Western Ontario, tuy nhiên, Alice Munro tự nhận việc sáng tác của mình chỉ thực sự nghiêm túc khi bà giúp người chồng đầu tiên - ông James Munro quản lý một cửa hàng sách, và nuôi dạy ba cô con gái. Năm 1968, tuyển tập truyện ngắn đầu tay của bà mang tên Dance of the Happy Shades được xuất bản, khi ấy bà đã 37 tuổi. Suối mạch văn chương ấy vẫn tiếp tục theo bà kể cả sau khi bà đã ly hôn năm 1972 và chuyển đến vùng nông thôn Clinton, gần quê nhà ở Ontario cùng người chồng thứ hai là Geral Fremlin cho đến nay.
Mặc dù chưa từng thực sự viết một cuốn tiểu thuyết nào, song những truyện ngắn của Alice Munro được đánh giá là còn sâu sắc hơn nhiều tiểu thuyết. Nhiều độc giả thế giới đã quen thuộc với những tác phẩm của bà như “Who Do You Think You Are?” (Anh nghĩ anh là ai - 1978), “The Moon of Jupiter” (Mặt Trăng của sao Mộc - 1982), “Runaway” (Trốn chạy - 2004, đã xuất bản tại Việt Nam), “Too Much Happiness” (Quá hạnh phúc - 2009)… Trước khi nhận được Nobel Văn học, bà cũng từng nhiều lần giành được các giải thưởng về truyện ngắn ở Canada và Mỹ năm 1998. Gần đây nhất là giải Man Booker quốc tế năm 2009 cho những cống hiến trọn đời.
Thành công với hàng loạt giải thưởng văn học trong vòng 4 thập niên qua, song bà Munro vẫn khiêm tốn như những nhân vật của bà. Trả lời đài truyền hình CBC của Canada trong niềm hân hoan chiến thắng, bà nói: “Chồng tôi vừa qua đời cách đây vài tháng hẳn sẽ rất hạnh phúc khi biết tin này. Tôi cũng rất hạnh phúc khi điều này sẽ mang lại sự chú ý nhiều hơn cho những sáng tác của các tác giả người Canada. Tôi thực sự hy vọng điều này sẽ khiến mọi người xem truyện ngắn như một loại hình nghệ thuật quan trọng, không chỉ là thứ bạn đọc giết thời gian cho đến khi có được một cuốn tiểu thuyết”. Nhận giải thưởng Nobel ở tuổi 82, bà Munro vẫn không phải là người đoạt giải Nobel Văn học cao tuổi nhất. Kỷ lục này tính đến nay thuộc về nữ văn sĩ người Anh Doris Lessing - đoạt giải Nobel Văn học ở tuổi 87 năm 2007.
Minh Thi
