Đông Nam Á năm 2021 – Cơ hội và thách thức!

Lào, Campuchia và Đông Timor tới nay chưa ghi nhận ca tử vong nào, trong khi số người chết tại Brunei, Singapore và Việt Nam rất thấp, lần lượt là 3, 29 và 35. Do đó, khu vực này được đánh giá là có nhiều cơ hội hơn, nhưng cũng không tránh khỏi thách thức khi đại dịch còn diễn biến phức tạp cũng như những ưu tiên khác biệt của chính quyền Biden.

Không phải tất cả các quốc gia Đông Nam Á đều có chính sách phòng chống dịch đúng đắn, một số nước như Indonesia, vùng dịch lớn nhất Đông Nam Á, đã ghi nhận tới hơn 713.000 ca nhiễm và hơn 21.000 người chết. Số ca nhiễm tại Philippines và Malaysia cũng lần lượt là gần 470.000 và hơn 105.000.

Các loại vaccine Covid-19 được cho là “cứu cánh” giúp người dân thoát khỏi đại dịch. Công tác tiêm chủng dự kiến sẽ được triển khai trên diện rộng trong năm 2021. Mặc dù vậy, các chuyên gia vẫn đưa ra cảnh báo rằng vaccine không thể giúp khắc phục những thiếu sót trong chiến lược phòng chống dịch của chính phủ. Vì vậy, những nơi dịch bùng phát mạnh vẫn sẽ phải tăng cường nỗ lực nhằm tránh bị rơi vào khủng hoảng trong năm 2021. Đối với những nước Đông Nam Á đã kiềm chế Covid-19 tương đối tốt, không thể loại trừ mối đe dọa từ các làn sóng đại dịch tiếp theo, sự mệt mỏi và lơ là của người dân do dịch bệnh kéo dài có thể là một trong những nguy cơ chính khiến virus âm thầm len lỏi. Việc thuyết phục người dân tránh tự mãn và tiếp tục tuân thủ theo các hướng dẫn y tế sẽ là một thử thách thực sự, đặc biệt là trong bối cảnh các nước không thể mãi đóng cửa với nhau cũng như với thế giới, khi gánh nặng kinh tế đang ngày càng chồng chất và chưa thể biết tổng thiệt hại cuối cùng.

Tuy nhiên, hy vọng vẫn được thắp lên đối với một số quốc gia ASEAN trong năm 2021. Nếu đại dịch giúp đẩy nhanh tốc độ số hóa, những nền kinh tế tiên tiến trong khu vực có thể giành lợi thế trước các đối thủ, không chỉ trong khu vực mà trên toàn cầu. Những nước Đông Nam Á còn lại cũng có khả năng được hưởng lợi từ việc các công ty rời khỏi Trung Quốc và một số nơi khác. Bilahari Kausikan, cựu bí thư thường trực Bộ Ngoại giao Singapore đánh giá đây mới chỉ là các khả năng, chưa phải điều chắc chắn, bởi phần lớn sẽ phụ thuộc vào khả năng của các chính phủ trong việc thích ứng nhanh chóng, cải thiện môi trường kinh doanh, lấp đầy những lỗ hổng trong cả cơ sở hạ tầng cứng và mềm, đồng thời phát triển hệ sinh thái các ngành công nghiệp bổ trợ.

Đại dịch Covid-19 vẫn tiếp tục là thách thức lớn không chỉ đối với khu vực Đông Nam Á.

Covid-19 đã làm gia tăng "chủ nghĩa dân tộc về kinh tế" giữa các nước với nhau, ngay cả trong khu vực Đông Nam Á. Bởi vậy, các nước trong khu vực sẽ phải rất nỗ lực vào năm 2021 để ngăn yếu tố này ảnh hưởng đến quan hệ giữa các thành viên ASEAN, bởi suy cho cùng, chính trị đóng vai trò chủ chốt đối với thành công trên phương diện quốc gia và khu vực của Đông Nam Á.

Mối quan hệ giữa các nước Đông Nam Á với hai cường quốc Mỹ và Trung Quốc trong năm 2021 được dự báo là sẽ không thay đổi. Triển vọng về một viễn cảnh tươi sáng hơn so với năm 2020 khó có thể xảy ra.

"Chính quyền của Tổng thống đắc cử Mỹ, Joe Biden có thể sẽ đề cập nhiều hơn đến vai trò trung tâm của ASEAN trong các thỏa thuận thương mại đa phương như RCEP (Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực) hay CPTPP (Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương). Nước Mỹ dưới thời ông Biden được dự báo là sẽ tiếp tục cuộc cạnh tranh siêu cường với Trung Quốc. Chính quyền Biden nhiều khả năng sẽ tập trung vào việc tái xây dựng mối quan hệ với các đồng minh, vốn bị sứt mẻ dưới thời Tổng thống Donald Trump. Do đó, ASEAN có thể trở thành mối quan tâm thứ yếu của Mỹ, trừ khi các nước trong khu vực có thể thống nhất ý chí chính trị để hành động tập thể trong việc ủng hộ những mục tiêu của Washington.

Vị trí cố vấn an ninh quốc gia và ngoại trưởng được ông Biden đề cử đều là những người "lão làng" trong lĩnh vực đối ngoại, tuy nhiên lại chưa có kinh nghiệm nào đặc biệt hoặc mối liên hệ với Đông Nam Á. Bộ trưởng Quốc phòng được đề cử trong chính quyền Biden thậm chí còn không có kinh nghiệm đáng kể về khu vực châu Á, trừ Trung Đông. Trong năm tới, chính quyền Mỹ có lẽ vẫn sẽ ưu tiên quan hệ song phương với những đồng minh lớn như Nhật, Australia, Hàn Quốc và Ấn Độ. Không chỉ vậy, giữa áp lực từ đảng Cộng hòa và phe cấp tiến trong chính đảng Dân chủ, ưu tiên hàng đầu của ông Biden trên cương vị tổng thống chắc chắn sẽ là vấn đề y tế trong nước và khắc phục các hậu quả kinh tế gây ra bởi Covid-19.

ĐỖ HỮU